Η εικόνα που αποτυπώνουν τα απολογιστικά στοιχεία του Δεκεμβρίου για τα προγράμματα στέγασης είναι σαφής: το υφιστάμενο πλαίσιο χρειάζεται ριζική αναμόρφωση για να ανταποκριθεί στην οξύτατη στεγαστική κρίση. Παρά τις παρεμβάσεις και τις διορθώσεις, η αποτελεσματικότητα παραμένει περιορισμένη και οι διαθέσιμοι πόροι δεν αξιοποιούνται στο βαθμό που είχε αρχικά σχεδιαστεί.
«Σπίτι μου 2»: πόροι υπάρχουν, ακίνητα όχι
Το πρόγραμμα στέγασης «Σπίτι μου 2», αν και ενισχύθηκε με πιο ευέλικτα εισοδηματικά κριτήρια, συνεχίζει να σκοντάφτει στο ίδιο δομικό πρόβλημα: την ανεπάρκεια κατοικιών που πληρούν τις προδιαγραφές του προγράμματος. Μέχρι το τέλος του 2025 είχαν εγκριθεί 11.389 αιτήσεις, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 70,53% του συνολικού προϋπολογισμού. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι περίπου 600 εκατ. ευρώ παραμένουν ανεκμετάλλευτα, παρά τους ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους χρηματοδότησης για τους δικαιούχους.
«Αναβαθμίζω το σπίτι μου»: ένα πρόγραμμα που δεν απογείωσε ποτέ
Το πρόγραμμα στέγασης «Αναβαθμίζω το σπίτι μου» οδηγείται ουσιαστικά σε πρόωρο τέλος. Το ενδιαφέρον αποδείχθηκε ισχνό και με νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση ο αρχικός προϋπολογισμός των 300 εκατ. ευρώ συρρικνώνεται δραστικά στα 60 εκατ. ευρώ. Μέχρι σήμερα έχουν εγκριθεί μόλις 3.698 αιτήσεις, καλύπτοντας λιγότερο από το 18% των αρχικών προβλέψεων.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται αναμενόμενη, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι «τρέχουν» παράλληλα τα προγράμματα «Εξοικονομώ», τα οποία προσφέρουν αντίστοιχες δυνατότητες με μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα. Ως καταληκτική ημερομηνία ένταξης στο «Αναβαθμίζω» ορίζεται η 31η Μαΐου 2026, ενώ οι συμβάσεις δανεισμού θα πρέπει να έχουν υπογραφεί έως τις 31 Αυγούστου 2026. Τα αδιάθετα κονδύλια δεν θα μεταφερθούν σε άλλα στεγαστικά προγράμματα, καθώς η περιορισμένη απήχηση είχε εντοπιστεί εγκαίρως και οι πόροι κατευθύνθηκαν κυρίως στο «Σπίτι μου».
Το «Ανακαινίζω–Ενοικιάζω» και η επόμενη μέρα
Σε αντίθεση με το «Αναβαθμίζω», το «Ανακαινίζω–Ενοικιάζω» παρουσιάζει αυξημένη δυναμική. Ήδη έχουν εγκριθεί 3.858 αιτήσεις, με επιδοτήσεις επισκευών που αγγίζουν τα 31 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, δεν αποκλείεται προσωρινό «πάγωμα» νέων αιτήσεων, εν αναμονή ενός νέου, διευρυμένου προγράμματος με περισσότερους πόρους και ευνοϊκότερους όρους.
Το νέο πρόγραμμα στέγασης «Ανακαινίζω» αποτελεί βασικό πυλώνα του συνολικού πακέτου μέτρων για τη στεγαστική κρίση που ανακοινώθηκε με τον Προϋπολογισμό και στοχεύει κυρίως στην ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών, σε μια αγορά όπου υπολογίζεται ότι λείπουν περίπου 180.000 ακίνητα.
Το νέο πακέτο μέτρων με μια ματιά
Το σχέδιο στέγασης περιλαμβάνει ένα σύνολο παρεμβάσεων με διαφορετική στόχευση:
-Εκτεταμένο πρόγραμμα ανακαίνισης κατοικιών, με κάλυψη έως και 90% της δαπάνης. Προβλέπονται 400 εκατ. ευρώ για την επαναφορά «κλειστών» παλαιών ακινήτων στην αγορά, με επιδότηση έως 36.000 ευρώ. Η έμφαση μετατοπίζεται στις επισκευές και όχι αποκλειστικά στην ενεργειακή αναβάθμιση, ενώ το εισοδηματικό όριο ορίζεται στις 35.000 ευρώ για ζευγάρι, προσαυξημένο κατά 5.000 ευρώ για κάθε παιδί.
-Επιστροφή δύο ενοικίων ετησίως σε 50.000 εκπαιδευτικούς, νοσηλευτές και γιατρούς που υπηρετούν εκτός Αττικής και Θεσσαλονίκης, χωρίς εισοδηματικά κριτήρια.
-Τοπικά σχέδια αξιοποίησης δημοτικών και κρατικών κτιρίων σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές, ώστε να μετατραπούν σε κατοικίες για δημοσίους υπαλλήλους.
-Αυστηρότερο πλαίσιο για τη βραχυχρόνια μίσθωση, με επέκταση των περιορισμών και στο κέντρο της Θεσσαλονίκης και αυτόματη διαγραφή ακινήτων από το σχετικό Μητρώο όταν μεταβιβάζονται.
-Κίνητρα για ιδιωτικές επενδύσεις στην προσιτή στέγη, με δυνατότητα κατασκευής ή μετατροπής κτιρίων αποκλειστικά για μακροχρόνια ενοικίαση (τουλάχιστον 10 έτη), φορολογικές εκπτώσεις και κεντρικά καθορισμένο ανώτατο ενοίκιο.
-Πολεοδομικές διευκολύνσεις για τη γρήγορη μετατροπή εγκαταλελειμμένων ή ημιτελών κτισμάτων σε κατοικίες, με φορολογικά κίνητρα.
Μακρύς δρόμος μέχρι το αποτέλεσμα
Παρά τη θετική κατεύθυνση των παρεμβάσεων για την στέγαση, οι εκτιμήσεις παραμένουν συγκρατημένες. Ορισμένα μέτρα ενδέχεται να ενισχύσουν βραχυπρόθεσμα τη ζήτηση, ενώ άλλα απαιτούν χρόνο για να αποδώσουν. Ενδεικτικό είναι ότι το πρόγραμμα της Κοινωνικής Αντιπαροχής βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο και έως το τέλος του 2027 προβλέπεται να έχουν ξεκινήσει εργασίες μόλις για 1.500 κατοικίες. Το συμπέρασμα είναι σαφές: η πολιτική στέγασης αλλάζει κατεύθυνση, όμως η αποτελεσματικότητά της θα κριθεί στην πράξη και στον χρόνο.