Το σοβαρό τεχνικό πρόβλημα που σημειώθηκε στο FIR Αθηνών προκάλεσε εκτεταμένο χάος στα ελληνικά αεροδρόμια, με μαζικές ακυρώσεις και πολύωρες καθυστερήσεις πτήσεων. Χιλιάδες επιβάτες βρέθηκαν εγκλωβισμένοι σε αεροσταθμούς σε όλη τη χώρα, αναζητώντας απαντήσεις για τα δικαιώματά τους και τις δυνατότητες αποζημίωσης που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Το περιστατικό έχει ήδη οδηγήσει σε κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση από την Εισαγγελία, ενώ επανέρχεται στο προσκήνιο το κρίσιμο ερώτημα: πότε οι αεροπορικές εταιρείες υποχρεούνται να αποζημιώνουν και πότε απαλλάσσονται λόγω έκτακτων συνθηκών.
Πότε εφαρμόζεται ο ευρωπαϊκός κανονισμός για τα δικαιώματα επιβατών
Το βασικό θεσμικό πλαίσιο που ρυθμίζει τα δικαιώματα των επιβατών είναι ο Κανονισμός (ΕΚ) 261/2004 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο κανονισμός εφαρμόζεται όταν η πτήση εκτελείται εντός της Ε.Ε. από οποιονδήποτε αερομεταφορέα, όταν αναχωρεί από χώρα της Ε.Ε. προς τρίτη χώρα ανεξαρτήτως εθνικότητας της εταιρείας, αλλά και όταν εκτελείται από τρίτη χώρα προς κράτος-μέλος της Ε.Ε., υπό την προϋπόθεση ότι ο αερομεταφορέας είναι ευρωπαϊκός. Εφόσον πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις, οι επιβάτες αποκτούν συγκεκριμένα δικαιώματα σε περιπτώσεις καθυστέρησης, ματαίωσης ή άρνησης επιβίβασης.
Καθυστερήσεις πτήσεων και δικαιώματα φροντίδας
Η καθυστέρηση θεωρείται ουσιαστική όταν υπερβαίνει τις δύο ώρες για πτήσεις έως 1.500 χιλιόμετρα, τις τρεις ώρες για πτήσεις εντός Ε.Ε. άνω των 1.500 χιλιομέτρων ή για πτήσεις 1.500–3.500 χιλιομέτρων και τις τέσσερις ώρες για όλες τις υπόλοιπες πτήσεις μεγάλων αποστάσεων. Για όσο διαρκεί η αναμονή, οι αεροπορικές εταιρείες υποχρεούνται να παρέχουν φροντίδα στους επιβάτες, δηλαδή γεύματα και αναψυκτικά, δυνατότητα τηλεφωνικής ή ηλεκτρονικής επικοινωνίας και, εφόσον απαιτείται διανυκτέρευση, δωρεάν διαμονή σε ξενοδοχείο και μεταφορά από και προς το αεροδρόμιο. Όταν η καθυστέρηση ξεπερνά τις πέντε ώρες, ο επιβάτης έχει το δικαίωμα να ζητήσει επιστροφή του πλήρους αντιτίμου του εισιτηρίου, εφόσον επιλέξει να μην ταξιδέψει.
Πότε προβλέπεται χρηματική αποζημίωση
Σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό κανονισμό, χρηματική αποζημίωση δικαιούνται οι επιβάτες όταν η άφιξη στον τελικό προορισμό καθυστερεί πάνω από τρεις ώρες ή όταν η πτήση ακυρώνεται, υπό την προϋπόθεση ότι η ευθύνη βαρύνει την αεροπορική εταιρεία. Το ύψος της αποζημίωσης εξαρτάται από τη χιλιομετρική απόσταση της πτήσης και κυμαίνεται από 250 έως 600 ευρώ. Για πτήσεις έως 1.500 χιλιόμετρα προβλέπονται 250 ευρώ, για ενδοκοινοτικές πτήσεις άνω των 1.500 χιλιομέτρων και για πτήσεις 1.500–3.500 χιλιομέτρων προβλέπονται 400 ευρώ, ενώ για πτήσεις άνω των 3.500 χιλιομέτρων το ποσό φτάνει τα 600 ευρώ. Αν προσφερθεί εναλλακτική πτήση και η άφιξη γίνει με σχετικά μικρή καθυστέρηση, η αποζημίωση μπορεί να μειωθεί κατά 50%.
Ματαίωση πτήσης και επιλογές του επιβάτη
Σε περίπτωση ακύρωσης πτήσης, οι επιβάτες έχουν το δικαίωμα να επιλέξουν μεταξύ της επιστροφής του πλήρους αντιτίμου του εισιτηρίου εντός επτά ημερών, της μεταφοράς στον τελικό προορισμό με την ταχύτερη διαθέσιμη πτήση ή της μεταφοράς σε μεταγενέστερη ημερομηνία που τους εξυπηρετεί, εφόσον υπάρχει διαθεσιμότητα. Η αποζημίωση ισχύει, εκτός αν η ακύρωση γνωστοποιηθεί τουλάχιστον δύο εβδομάδες πριν την αναχώρηση ή αν οφείλεται σε έκτακτες περιστάσεις που δεν μπορούσαν να αποφευχθούν.
Έκτακτες περιστάσεις και οι εξαιρέσεις
Οι αεροπορικές εταιρείες απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης όταν οι καθυστερήσεις ή οι ακυρώσεις οφείλονται σε εξαιρετικές συνθήκες, όπως ακραία καιρικά φαινόμενα, απεργίες ή τεχνικά προβλήματα εκτός του ελέγχου τους. Σε αυτή την κατηγορία ενδέχεται να ενταχθεί και το τεχνικό μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών, εφόσον κριθεί ότι δεν μπορούσε να προβλεφθεί ή να αντιμετωπιστεί εγκαίρως. Ωστόσο, κάθε περίπτωση εξετάζεται ξεχωριστά και δεν αποκλείεται διαφορετική αξιολόγηση ανά πτήση. Ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, τα δικαιώματα φροντίδας παραμένουν απολύτως ενεργά.
Άρνηση επιβίβασης και ευάλωτες ομάδες
Σε περιπτώσεις άρνησης επιβίβασης, όπως λόγω υπεράριθμων κρατήσεων, οι επιβάτες δικαιούνται αποζημίωση αντίστοιχη με εκείνη της ματαίωσης πτήσης, καθώς και παροχές φροντίδας. Παράλληλα, οι επιβάτες με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα έχουν τα ίδια δικαιώματα με όλους τους ταξιδιώτες, ενώ οι αερομεταφορείς υποχρεούνται να παρέχουν δωρεάν υποστήριξη στο αεροδρόμιο και να μην αρνούνται κράτηση ή επιβίβαση χωρίς σαφή και τεκμηριωμένη αιτιολογία.
Πώς μπορούν οι επιβάτες να διεκδικήσουν αποζημίωση
Για τη διεκδίκηση αποζημίωσης, οι επιβάτες πρέπει αρχικά να υποβάλουν επίσημο αίτημα στην αεροπορική εταιρεία, διατηρώντας όλα τα απαραίτητα έγγραφα, όπως κάρτες επιβίβασης, αποδείξεις εξόδων και επιβεβαιώσεις κρατήσεων. Αν η εταιρεία δεν ανταποκριθεί ή απορρίψει το αίτημα, υπάρχει η δυνατότητα προσφυγής στην Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας ή η ανάθεση της διαδικασίας σε εξειδικευμένες εταιρείες διεκδίκησης αποζημιώσεων, οι οποίες συνήθως παρακρατούν ποσοστό από το τελικό ποσό.