Δυνατότητα πρόσβασης σε μια νέα αγορά σχεδόν 300 εκατομμυρίων καταναλωτών, πολλοί εκ των οποίων ενδέχεται να έρθουν για πρώτη φορά σε επαφή με τα ποιοτικά ελληνικά αγροδιατροφικά προϊόντα, δημιουργεί η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Mercosur.
«Ειδικά στο σημερινό σύνθετο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό περιβάλλον, ο στόχος της χώρας μας είναι σαφής: η σύναψη ουσιαστικών εμπορικών συμφωνιών που αποδίδουν απτά οφέλη για τους παραγωγούς και τις επιχειρήσεις, διασφαλίζοντας παράλληλα σταθερότητα και προβλεψιμότητα», δήλωσε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αντώνης Φιλιππής.
Όπως σημείωσε, ωστόσο, «οι συμφωνίες αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν και αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας και παρακολούθησης». Αναφερόμενος ειδικά στη συμφωνία Mercosur, τόνισε ότι η ρήτρα διμερούς διασφάλισης «δεν αποτελεί πλήρη απάντηση στις ανησυχίες, αλλά συνιστά βασικό εργαλείο για τη διαμόρφωση, έστω και σε κάποιο βαθμό, δίκαιων συνθηκών ανταγωνισμού στον αγροδιατροφικό τομέα».
Η συμφωνία έρχεται έπειτα από περισσότερα από 20 χρόνια διαπραγματεύσεων. Ένα πρώτο πολιτικό πλαίσιο είχε διαμορφωθεί τον Ιούνιο του 2019, ενώ τα τελικά κείμενα εγκρίθηκαν από το Κολέγιο των Επιτρόπων τον περασμένο Σεπτέμβριο.
Η εφαρμογή της προβλέπεται να εξελιχθεί σε δύο στάδια: αρχικά, μέσω της προσωρινής εφαρμογής του εμπορικού σκέλους της συμφωνίας, με άμεση ισχύ μετά την υπογραφή της, κατόπιν έγκρισης από το Συμβούλιο της Ε.Ε. με ειδική πλειοψηφία και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο· και στη συνέχεια, μέσω της οριστικής κύρωσης της συνολικής συμφωνίας από τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών-μελών.
Μεταξύ άλλων, η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση εισαγωγικών δασμών, με δυνητικά οφέλη για ελληνικά προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά, τα ακτινίδια, τα ροδάκινα και τα αρτοσκευάσματα.
Παράλληλα, περιλαμβάνει προστασία για 20 ελληνικές γεωγραφικές ενδείξεις, με ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις. Για τη φέτα προβλέπεται μεταβατική περίοδος επτά ετών για υφιστάμενους χρήστες της ονομασίας, βάσει της ρήτρας «grandfathering».
Οι υπόλοιπες ονομασίες που θα προστατευθούν είναι το Ούζο, το Τσίπουρο, οι οίνοι Ρετσίνα Αττικής, Αμύνταιο, Νεμέα, Νάουσα, Μαντινεία, Σαντορίνη και Σάμος, τα ελαιόλαδα Καλαμάτα, Σητεία, Λυγουριό Ασκληπείου και Κολυμβάρι Χανίων, καθώς και η Μαστίχα Χίου, ο Κρόκος Κοζάνης, η ελιά Καλαμάτας, η Κονσερβοελιά Αμφίσσης, η Κεφαλογραβιέρα, το Μανούρι και η Κορινθιακή Σταφίδα Βοστίτσα.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις χώρες της Mercosur ανέρχονται σήμερα σε περίπου 34 εκατ. ευρώ. Η μείωση των δασμών εκτιμάται ότι θα μπορούσε να δώσει τη δυνατότητα σε ελληνικές επιχειρήσεις να αυξήσουν τις αποστολές τους, ενισχύοντας το μερίδιό τους στις συγκεκριμένες αγορές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ελαιόλαδο, προϊόν που αναμένεται να ωφεληθεί άμεσα από τη συμφωνία, καθώς οι χώρες της Mercosur – Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη και Ουρουγουάη – δεν διαθέτουν σημαντική εγχώρια παραγωγή, ενώ σήμερα επιβάλλουν δασμούς στο προϊόν. Η κατάργηση των δασμών αναμένεται να ενισχύσει την ελκυστικότητα του ελληνικού ελαιολάδου στις εν λόγω αγορές.
Αντιδράσεις αγροτών και μέτρα διασφάλισης
Παράλληλα, ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις έχουν εκφράσει αντιδράσεις στη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι τα φθηνότερα αγροτικά προϊόντα από τις χώρες της Mercosur, τα οποία συχνά παράγονται με χαμηλότερα περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα, ενδέχεται να δημιουργήσουν αθέμιτο ανταγωνισμό στην ενιαία αγορά.
Απαντώντας στις ανησυχίες αυτές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο κανονισμού για την ενίσχυση των μηχανισμών διασφάλισης.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η δυνατότητα παρέμβασης εντός 21 ημερών από τη διαπίστωση διαταραχών στην αγορά αγροδιατροφικών προϊόντων, η διενέργεια ερευνών σε περιπτώσεις αύξησης εισαγωγών άνω του 8% ή όταν οι εισαγωγές είναι 10% χαμηλότερες από την εγχώρια παραγωγή, αυστηρότερη παρακολούθηση ανά κράτος-μέλος, ενίσχυση των φυτοϋγειονομικών και υγειονομικών ελέγχων, καθώς και η ενεργοποίηση του μηχανισμού «Unity Safety Net» ύψους 6,3 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, με αύξηση του Γεωργικού Αποθεματικού. Πρόκειται για θέσεις που αποτελούν και πάγιες διεκδικήσεις της ελληνικής πολιτείας.
Επιπλέον, στα πρόσφατα ψηφισθέντα μέτρα περιλαμβάνεται η ενίσχυση της προστασίας των προϊόντων ονομασίας προέλευσης, καθώς και η πρόβλεψη ρήτρας αμοιβαιότητας, σύμφωνα με την οποία τα προϊόντα που εισάγονται στην Ε.Ε. από τις χώρες της Νότιας Αμερικής θα πρέπει να πληρούν τις ίδιες προδιαγραφές με εκείνες που ισχύουν για τα ευρωπαϊκά προϊόντα.
Έχει καταρτιστεί επίσης κατάλογος 13 ευαίσθητων προϊόντων – όπως λεμόνια, πορτοκάλια, μανταρίνια, κρέας, αυγά, μέλι, ρύζι κ.α. – για τα οποία προβλέπεται η ενεργοποίηση δασμών ή ακόμη και η αναστολή εφαρμογής της συμφωνίας σε περίπτωση σημαντικής αύξησης των εισαγωγών ή έντονης πίεσης στις τιμές.
Όπως τόνισε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας, κατά την εξειδίκευση των μέτρων για τους αγρότες την περασμένη Τετάρτη, «τις ρήτρες διασφάλισης στο πλαίσιο κανονισμού της Ε.Ε. ψήφισαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόνο οι ευρωβουλευτές της Νέας Δημοκρατίας».
Πρόσθετη δημοσιονομική στήριξη
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η πρόσφατη πρωτοβουλία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για την κινητοποίηση πρόσθετων πόρων υπέρ του αγροτικού τομέα.
Συγκεκριμένα, σε επιστολή της προς την κυπριακή προεδρία και την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μετσόλα, προτείνει τη διάθεση περίπου 45 δισ. ευρώ – δηλαδή τα δύο τρίτα των διαθέσιμων πόρων από την ενδιάμεση αναθεώρηση του επταετούς προϋπολογισμού – για την άμεση στήριξη των αγροτών. Τα κράτη-μέλη μπορούν να αιτηθούν την αξιοποίηση των πόρων αυτών μέσω των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης.
Στην ίδια επιστολή επαναλαμβάνονται και οι υφιστάμενες προτάσεις, όπως η πρόβλεψη αποθεματικού ύψους 6,3 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση διαταραχών της αγοράς, καθώς και η αυξημένη οικονομική στήριξη των αγροτικών περιοχών, με τουλάχιστον το 10% των πόρων κάθε εθνικού και περιφερειακού σχεδίου.
Την πρωτοβουλία αυτή χαιρέτισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος δήλωσε ότι «η άμεση κινητοποίηση σημαντικών πόρων προς τον αγροτικό τομέα αποτελεί ουσιαστικό βήμα στήριξης των Ελλήνων και Ευρωπαίων αγροτών», προσθέτοντας ότι «η Ελλάδα συνεχίζει να στηρίζει μια ισχυρή Κοινή Αγροτική Πολιτική και για την περίοδο 2028-2034, καθώς ο πρωτογενής τομέας αποτελεί εθνική προτεραιότητα».
Οι κερδισμένοι και οι χαμένοι της συμφωνίας Mercosur
Η μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία στην ιστορία της Ευρώπης πήρε τελικά το πράσινο φως την Παρασκευή, έπειτα από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων. Χρειάστηκαν αίμα, ιδρώτας, δάκρυα και βασανιστικές συζητήσεις για να φτάσει εκεί, αλλά τα κράτη-μέλη της ΕΕ ενέκριναν επιτέλους τη συμφωνία με το μπλοκ Mercosur — ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου που καλύπτει πάνω από 700 εκατομμύρια ανθρώπους σε Ευρώπη και Λατινική Αμερική.
Η συμφωνία, που αναμένει την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, θα καταργήσει πάνω από το 90% των δασμών στις εξαγωγές της ΕΕ. Οι Ευρωπαίοι καταναλωτές θα μπορούν να απολαμβάνουν μοσχάρι ελευθέρας βοσκής από τις πάμπες της Αργεντινής. Οι Βραζιλιάνοι οδηγοί θα δουν τους δασμούς στα γερμανικά αυτοκίνητα να μειώνονται. Όσο για τον οικονομικό αντίκτυπο, αυτός ωχριά μπροστά στις επικές πολιτικές μάχες που προκάλεσε: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι έως το 2040 θα προσθέσει 77,6 δισ. ευρώ (ή 0,05%) στην οικονομία της ΕΕ.
Όπως σε κάθε συμφωνία, υπάρχουν κερδισμένοι και χαμένοι. Το POLITICO σας παρουσιάζει ποιοι ανοίγουν το Malbec — και ποιοι, αντίθετα, πνίγουν τον πόνο τους στο Bordeaux.
Κερδισμένοι
Τζόρτζια Μελόνι
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας το ξαναέκανε. Η Τζόρτζια Μελόνι διέγνωσε προς τα πού έπνεαν οι πολιτικοί άνεμοι και κατάφερε επιδέξια να αποσπάσει παραχωρήσεις της τελευταίας στιγμής για τους Ιταλούς αγρότες, αφού πρώτα απείλησε να συνταχθεί με τη γαλλική αντιπολίτευση κατά της συμφωνίας.
Το αποτέλεσμα; Σε αντάλλαγμα για τη στήριξή της, η Ρώμη εξασφάλισε δικλείδες ασφαλείας για τις αγροτικές αγορές και υποσχέσεις για νέα χρηματοδότηση της γεωργίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή — νίκες που η κυβέρνηση μπορεί να διαφημίσει στους ψηφοφόρους στο εσωτερικό. Παράλληλα, η Μελόνι βρέθηκε ξανά στη «σωστή πλευρά» της ιστορίας, εμφανιζόμενη ως ομαδικός παίκτης παρά την καθυστέρηση της τελευταίας στιγμής. Συνολικά, ακόμη ένα δάφνινο στεφάνι για τη Ρώμη.
Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία
Το «Das Auto» δεν είχε πολλούς λόγους για πανηγυρισμούς τελευταία, αλλά η Mercosur προσφέρει επιτέλους έναν. Ο διάσημος γερμανικός κλάδος αυτοκινήτων θα αποκτήσει ευκολότερη πρόσβαση στους καταναλωτές της Λατινικής Αμερικής. Οι χαμηλότεροι δασμοί σημαίνουν —όλα τα άλλα ίσα— περισσότερες πωλήσεις και καλύτερα αποτελέσματα για εταιρείες όπως η Volkswagen και η BMW.
Υπάρχουν, βέβαια, παγίδες. Οι δασμοί, που σήμερα φτάνουν το 35%, δεν θα μειωθούν μονομιάς. Κατόπιν αιτήματος της Βραζιλίας, που διαθέτει και η ίδια αυτοκινητοβιομηχανία, η άρση των εμπορικών εμποδίων θα γίνει σταδιακά. Τα ηλεκτρικά οχήματα θα έχουν προνομιακή μεταχείριση — έναν τομέα όπου η Ευρώπη υστερεί.
Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν
Η Mercosur αποτελεί μια γλυκόπικρη νίκη για την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Από τότε που αντάλλαξε χειραψία για τη συμφωνία με τους ηγέτες της Mercosur πριν από περισσότερο από έναν χρόνο, η ομάδα της έκανε ακροβατικά για να ικανοποιήσει τους σκεπτικιστές και να συγκροτήσει την κρίσιμη ειδική πλειοψηφία που τελικά επιτεύχθηκε την Παρασκευή. Αναμένεται γύρος πανηγυρισμών την επόμενη εβδομάδα, όταν η επικεφαλής του Berlaymont ταξιδέψει στην Παραγουάη για να υπογράψει τη συμφωνία.
Σε διεθνές επίπεδο, η συμφωνία ενισχύει το κύρος των Βρυξελλών σε μια περίοδο που η ΕΕ μοιάζει με βραδυκίνητο δεινόσαυρο, ξεπερασμένο από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Μια μεγάλης κλίμακας εμπορική συμφωνία δείχνει ότι η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες —την οποία η ΕΕ τόσο εκτιμά— εξακολουθεί να ζει.
Όμως το τίμημα ήταν υψηλό. Η φον ντερ Λάιεν αναγκάστηκε να υποσχεθεί 45 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις προς τους αγρότες της ΕΕ, υποχωρώντας από τις προσπάθειες περιορισμού της αγροτικής στήριξης και επενδύσεων σε καινοτομία και ανάπτυξη.
(ΓΙΩΡΓΟΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ/EUROKINISSI)
Οι Ευρωπαίοι αγρότες
Αν κρίνει κανείς από τους τίτλους, θα νόμιζε ότι η Mercosur είναι καταστροφή. Ποσότητες νοτιοαμερικανικών προϊόντων σε εξευτελιστικές τιμές που θα εκτοπίσουν τους Γάλλους ή Πολωνούς αγρότες;
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η συμφωνία περιλαμβάνει αυστηρές ποσοστώσεις για προϊόντα όπως το βοδινό και τα πουλερικά. Στην πράξη, οι Λατινοαμερικανοί παραγωγοί θα περιορίζονται σε εξαγωγές που αντιστοιχούν σε λίγα φιλέτα κοτόπουλου ανά Ευρωπαίο ετησίως. Παράλληλα, αναγνωρίζονται ειδικές προστασίες για ευρωπαϊκά προϊόντα ονομασίας προέλευσης, όπως η ιταλική παρμεζάνα ή το γαλλικό κρασί, που μπορούν να επωφεληθούν από τη διευρυμένη αγορά.
Και με 45 δισ. ευρώ επιδοτήσεων να καταλήγουν στις τσέπες των αγροτών, είναι δύσκολο να μη συμπεράνει κανείς ότι —παρά τα τρακτέρ και τις διαμαρτυρίες στις Βρυξέλλες— η συμφωνία τελικά δεν μυρίζει και τόσο άσχημα.
Χαμένοι
EPA/STEPHANE MAHE / POOL MAXPPP OUT
Εμανουέλ Μακρόν
Κανένας υψηλόβαθμος πολιτικός δεν υπήρξε πιο σταθερός πολέμιος της συμφωνίας από τον Γάλλο πρόεδρο, ο οποίος, υπό τεράστια εσωτερική πίεση, την αντιμάχεται συστηματικά. Δεν προκαλεί έκπληξη ότι η Γαλλία ενώθηκε με την Πολωνία, την Αυστρία, την Ιρλανδία και την Ουγγαρία στην αποτυχημένη προσπάθεια καταψήφισης της Mercosur.
Ο πρώην τραπεζίτης μπορεί να είναι υπέρμαχος του ελεύθερου εμπορίου, αλλά γνωρίζει ότι στο εσωτερικό η συμφωνία θεωρείται μαχαιριά στην πλάτη των Γάλλων αγροτών. Ο Μακρόν, που «καίει» πρωθυπουργούς με ρυθμούς που παλιότερα συναντούσε κανείς μόνο στην Ιταλία, έχει ελάχιστες πρόσφατες νίκες. Η ανατροπή ή έστω η καθυστέρηση της συμφωνίας θα αποδείκνυε ότι ο «κουτσός πάπια» πρόεδρος είχε ακόμη επιρροή στην Ευρώπη.
Η προσπάθεια να οργανώσει αντεπίθεση της τελευταίας στιγμής απέτυχε. Μετά την ήττα αυτή, αναμένεται εντονότερη κριτική από τα γαλλικά ΜΜΕ, καθώς ο Μακρόν συνεχίζει την αργή πτώση του από τα ολύμπια ύψη του Μεγάρου των Ηλυσίων.
Ντόναλντ Τραμπ
Η συμφωνία δείχνει ότι η Ευρώπη διαθέτει ήπια ισχύ για εποικοδομητική συνεργασία — κάτι που δεν ταιριάζει στη λογική του Ντόναλντ Τραμπ και της γεωπολιτικής «εκβίασης». Κάθε εμπορική συμφωνία είναι κατ’ αρχήν win-win, κάτι που δεν συνάδει με το δόγμα του.
Επιπλέον, ενισχύει τους αντιπάλους του, όπως τον Βραζιλιάνο πρόεδρο Λούλα, που επέδειξε υπομονή περιμένοντας την ΕΕ να τα βρει μεταξύ της.
Κίνα
Η Κίνα αύξησε τις εξαγωγές της στη Λατινική Αμερική —ιδίως στη Βραζιλία— όσο η ΕΕ διαπραγματευόταν τη Mercosur. Η συμφωνία δίνει στην Ευρώπη ευκαιρία να ανακτήσει μερίδιο αγοράς σε τομείς όπως τα αυτοκίνητα, τα μηχανήματα και η αεροπορία, καθώς και να διατηρήσει το προβάδισμα στις άμεσες επενδύσεις.
Πολιτικά, η συμφωνία φέρνει χώρες όπως η Βραζιλία πιο κοντά στην Ευρώπη, αντισταθμίζοντας την κινεζική επιρροή.
Το τροπικό δάσος του Αμαζονίου
Δυστυχώς για το παγκόσμιο οικοσύστημα, η Mercosur σημαίνει ένα πράγμα: κάψτε τα όλα. Τα λιβάδια για τα κοπάδια της Βραζιλίας δημιουργούνται εις βάρος του συνεχώς συρρικνούμενου τροπικού δάσους. Περισσότερο βοδινό για την Ευρώπη σημαίνει λιγότερα δέντρα για τον πλανήτη.
Η συμφωνία πάντως περιλαμβάνει υποχρεωτικές δικλείδες κατά της παράνομης αποψίλωσης και δέσμευση στη Συμφωνία του Παρισιού — αλλά οι περιβαλλοντικές ανησυχίες παραμένουν.