Κάθε εργαζόμενος που λαμβάνει παροχές σε είδος από τον εργοδότη του οφείλει να γνωρίζει πότε αυτές αποτελούν πραγματικό όφελος και πότε μετατρέπονται σε φορολογική επιβάρυνση. Το ελληνικό φορολογικό πλαίσιο έχει θεσπίσει συγκεκριμένα όρια, εξαιρέσεις και ειδικούς κανόνες υπολογισμού, με στόχο να προστατεύσει κυρίως τις παροχές μικρής αξίας, χωρίς όμως να αφήνει περιθώρια καταστρατήγησης.
Η βασική αρχή είναι σαφής: όταν η συνολική αξία των παροχών σε είδος που λαμβάνει ένας εργαζόμενος – ή μέλος της οικογένειάς του – δεν υπερβαίνει τα 300 ευρώ ετησίως, τότε αυτές δεν προστίθενται στο φορολογητέο εισόδημα. Το όριο αυτό λειτουργεί ως φίλτρο, διατηρώντας εκτός φορολόγησης μικρά εταιρικά οφέλη που δεν αλλοιώνουν τον πραγματικό μισθό.
Ωστόσο, ο νόμος προβλέπει και εξαιρέσεις χωρίς όριο, όπου η παροχή φορολογείται ανεξαρτήτως αξίας. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται η διάθεση εταιρικού αυτοκινήτου για προσωπική χρήση, τα δάνεια με ευνοϊκούς όρους από τον εργοδότη, η παροχή κατοικίας και τα δικαιώματα προαίρεσης μετοχών όταν δεν πληρούνται οι χρονικές προϋποθέσεις. Για τις περιπτώσεις αυτές εφαρμόζονται ειδικοί τρόποι αποτίμησης, γεγονός που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή τόσο από τις επιχειρήσεις όσο και από τους εργαζόμενους.
Ποιες παροχές σε είδος είναι αφορολόγητες
Ο φορολογικός νόμος προβλέπει ένα ευρύ φάσμα αφορολόγητων παροχών, οι οποίες δεν συνυπολογίζονται στο εισόδημα από μισθωτή εργασία. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται καταρχάς τα έξοδα διαμονής και διατροφής που πραγματοποιούνται για υπηρεσιακούς λόγους και καλύπτονται για λογαριασμό της επιχείρησης. Αντίστοιχα, η ημερήσια αποζημίωση μετακίνησης κατά τις υπηρεσιακές αποστολές παραμένει εκτός φορολόγησης, εφόσον τεκμηριώνεται ότι εξυπηρετεί επιχειρηματικές ανάγκες.
Αφορολόγητα θεωρούνται επίσης τα έξοδα μετακίνησης για επαγγελματικούς λόγους, με απαραίτητη προϋπόθεση την ύπαρξη νόμιμων παραστατικών. Στην ίδια λογική εντάσσεται και το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για φόρτιση οχημάτων χαμηλών ρύπων, όταν αυτά εκπέμπουν έως 50 γραμμάρια διοξειδίου του άνθρακα ανά χιλιόμετρο.
Ειδικές ρυθμίσεις ισχύουν και για το επίδομα εξωτερικού, το οποίο λαμβάνουν υπάλληλοι του Υπουργείο Εξωτερικών και άλλων δημόσιων φορέων κατά την υπηρεσία τους εκτός Ελλάδας, καθώς δεν υπολογίζεται στο φορολογητέο εισόδημα. Παράλληλα, οι υποχρεωτικές ασφαλιστικές εισφορές και κρατήσεις που προβλέπονται από τη νομοθεσία εξαιρούνται πλήρως από τη φορολόγηση.
Ασφαλιστικές παροχές και προγράμματα υγείας
Σημαντική φορολογική ελάφρυνση παρέχεται και στις ασφαλιστικές παροχές. Οι εφάπαξ καταβολές από ταμεία πρόνοιας, κρατικούς ασφαλιστικούς οργανισμούς ή επαγγελματικά ταμεία δεν θεωρούνται εισόδημα από μισθωτή εργασία και δεν φορολογούνται.
Ιδιαίτερα διαδεδομένες είναι οι διατακτικές σίτισης, οι οποίες διατηρούν τον αφορολόγητο χαρακτήρα τους έως 6 ευρώ ανά εργάσιμη ημέρα, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι όροι που ορίζει ο νόμος. Παράλληλα, τα ασφάλιστρα ομαδικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων που καταβάλλει ο εργοδότης δεν επιβαρύνουν φορολογικά τον εργαζόμενο, ενώ τα ασφάλιστρα για ιατροφαρμακευτική, νοσοκομειακή περίθαλψη, ασφάλιση ζωής ή ανικανότητας απαλλάσσονται έως το όριο των 1.500 ευρώ ετησίως ανά εργαζόμενο.
Μετακινήσεις και οχήματα χαμηλών ρύπων
Αφορολόγητη παραμένει και η αποζημίωση για μηνιαίες ή ετήσιες κάρτες απεριόριστων διαδρομών στα μέσα μαζικής μεταφοράς, επιλογή που ενισχύει τη χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών. Στο ίδιο πνεύμα, η παραχώρηση οχήματος μηδενικών ή χαμηλών ρύπων με λιανική τιμή προ φόρων έως 40.000 ευρώ δεν φορολογείται, ενώ μόνο το υπερβάλλον ποσό υπόκειται σε φόρο.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει και για το κόστος φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων στις εγκαταστάσεις του εργοδότη, όταν παρέχεται δωρεάν στον εργαζόμενο, καθώς θεωρείται πλήρως αφορολόγητη παροχή.
Μετοχές και δικαιώματα προαίρεσης
Τα δικαιώματα προαίρεσης μετοχών (stock options) μπορούν να παραμείνουν εκτός φορολόγησης, εφόσον οι μετοχές μεταβιβαστούν μετά την πάροδο 24 ή 36 μηνών από την απόκτησή τους, ανάλογα με το καθεστώς. Σε αντίθετη περίπτωση, η αξία τους προστίθεται στο φορολογητέο εισόδημα.
Τι δεν θεωρείται παροχή σε είδος
Η φορολογική νομοθεσία προβλέπει και περιπτώσεις που δεν χαρακτηρίζονται καν ως παροχές σε είδος. Η παραχώρηση κατοικίας από το Δημόσιο σε υπαλλήλους που υπηρετούν σε αυτό, όπως τα ένστολα σώματα, δεν εξετάζεται φορολογικά. Το ίδιο ισχύει και για την προσωρινή παροχή κατοικίας λόγω μετάθεσης, εκτός αν πρόκειται για ανάληψη διευθυντικής θέσης, όπου τότε η παροχή φορολογείται κανονικά.