Η Ελλάδα κατέκτησε το 2023 μια ιδιαίτερα ανεπιθύμητη πρωτιά στον ευρωπαϊκό χάρτη: συγκαταλέγεται στις χώρες με τη μεγαλύτερη πραγματική φορολογική επιβάρυνση της εργασίας. Σύμφωνα με νέο Policy Brief του ΚΕΦΙΜ, που αξιοποιεί τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, ο πραγματικός συντελεστής φορολόγησης της εργασίας στην Ελλάδα ανήλθε στο 40,5%, αφήνοντας τη χώρα πίσω μόνο από την Ιταλία.
Πέρα από τους ονομαστικούς συντελεστές
Η μελέτη, με τίτλο «Η πραγματική φορολόγηση στην κατανάλωση και την εργασία», επιχειρεί να αποτυπώσει όχι τι προβλέπεται «στα χαρτιά», αλλά τι τελικά πληρώνεται στην πράξη. Το βασικό εύρημα είναι σταθερό και ανησυχητικό: η Ελλάδα παραμένει πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ στη φορολόγηση της εργασίας κατά 3,5 ποσοστιαίες μονάδες. Πρόκειται για μια μετατόπιση που εδραιώθηκε την περίοδο της κρίσης και δεν αναιρέθηκε ουσιαστικά τα επόμενα χρόνια.
Κατανάλωση: λιγότερο ακραία, αλλά όχι ελαφριά
Στη φορολόγηση της κατανάλωσης, η εικόνα είναι πιο «μεσαία» στην ευρωπαϊκή κατάταξη, χωρίς όμως να είναι ήπια για τα νοικοκυριά. Ο πραγματικός συντελεστής διαμορφώθηκε το 2023 στο 17,8%, δηλαδή 2,4 μονάδες πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ, τοποθετώντας την Ελλάδα στη 14η θέση. Το ΚΕΦΙΜ επισημαίνει ότι, σε σχέση με το 2009, η χώρα έχει μεταβεί από χαμηλότερη σε υψηλότερη και πλέον παγιωμένη φορολόγηση της κατανάλωσης.
Οι μειώσεις φόρων και το «αόρατο» βάρος
Ιδιαίτερη σημασία έχει το σημείο όπου η ανάλυση αμφισβητεί το αφήγημα ότι οι μειώσεις φόρων και εισφορών μετά το 2019 έλυσαν το πρόβλημα. Παρά τις ονομαστικές ελαφρύνσεις, η συνολική πραγματική επιβάρυνση της εργασίας παραμένει υψηλή. Ο λόγος δεν περιορίζεται στους συντελεστές, αλλά συνδέεται με μηχανισμούς που λειτουργούν διαχρονικά.
Κομβικοί παράγοντες είναι ο πληθωρισμός, η απουσία τιμαριθμοποίησης της φορολογικής κλίμακας και το φαινόμενο της δημοσιονομικής ολίσθησης (fiscal drag). Όταν τα εισοδήματα αυξάνονται ονομαστικά για να καλύψουν το αυξημένο κόστος ζωής, χωρίς αντίστοιχη προσαρμογή της κλίμακας, οι φορολογούμενοι μετακινούνται σε υψηλότερα κλιμάκια χωρίς πραγματική αύξηση αγοραστικής δύναμης. Έτσι, η ελάφρυνση που φαίνεται θεωρητικά συχνά εξουδετερώνεται στην πράξη.
Η διάσταση της κρίσης που δεν αντιστράφηκε
Την εικόνα συμπληρώνει η τοποθέτηση της Μιράντα Ξαφά, μέλους του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΚΕΦΙΜ. Όπως σημειώνει, η μεγάλη αύξηση του φορολογικού βάρους την περίοδο 2010–2018 δεν αντιστράφηκε τα επόμενα χρόνια. Η φορολόγηση της εργασίας, ιδίως στα μεσαία και υψηλότερα εισοδήματα, παραμένει υπέρμετρη, με τις πρόσφατες μειώσεις να λειτουργούν κυρίως ως αντιστάθμισμα του σωρευτικού πληθωρισμού της τελευταίας τετραετίας, ο οποίος εκτιμάται κοντά στο 20%.
Το βασικό συμπέρασμα
Τα στοιχεία οδηγούν σε μια σαφή κριτική: η Ελλάδα συνεχίζει να στηρίζει σημαντικό μέρος των δημόσιων εσόδων της στη φορολόγηση της εργασίας, σε μια περίοδο έντονης πίεσης στο διαθέσιμο εισόδημα. Η συζήτηση, καταλήγει το Policy Brief, δεν εξαντλείται στο αν μειώθηκε ένας συντελεστής, αλλά στο αν το συνολικό πλαίσιο επιτρέπει πραγματική ανάκτηση εισοδήματος χωρίς «τιμωρία» από τον πληθωρισμό. Όσο η φορολογική κλίμακα μένει αμετάβλητη, το fiscal drag λειτουργεί ως σιωπηλός εισπρακτικός μηχανισμός, αυξάνοντας την επιβάρυνση χωρίς να απαιτείται καμία νέα νομοθετική παρέμβαση.