Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται και ελέγχονται οι καθαρισμοί οικοπέδων εισάγει το νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη», επιχειρώντας να βάλει τέλος στο θολό και συχνά άνισο καθεστώς που ίσχυε έως σήμερα. Στον πυρήνα της νέας ρύθμισης βρίσκεται η αναβάθμιση του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας, το οποίο παύει να λειτουργεί απλώς ως αρχείο δηλώσεων και μετατρέπεται σε ενεργό εργαλείο ελέγχου, παρέμβασης και επιβολής κυρώσεων.
Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου είναι σαφής: η πρόληψη των πυρκαγιών δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην καλή θέληση των πολιτών, αλλά απαιτεί σαφείς κανόνες, ξεκάθαρες αρμοδιότητες και επιχειρησιακή ετοιμότητα σε όλα τα επίπεδα.
Παράταση έως 15 Ιουνίου για καθαρισμό και δήλωση
Με το νομοσχέδιο παρατείνεται τόσο ο καθαρισμός των οικοπέδων όσο και η υποβολή της σχετικής δήλωσης έως τις 15 Ιουνίου. Συγκεκριμένα, οι ιδιοκτήτες ή υπόχρεοι καλούνται να προχωρήσουν σε καθαρισμό από 1η Απριλίου έως 15 Ιουνίου, με υποχρέωση συντήρησης του χώρου καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου. Η δήλωση στο Μητρώο υποβάλλεται επίσης έως τις 15 Ιουνίου.
Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, το νέο χρονοδιάγραμμα δίνει ρεαλιστικό περιθώριο συμμόρφωσης στους πολίτες και επιτρέπει ταυτόχρονα καλύτερο σχεδιασμό των ελέγχων από τους αρμόδιους μηχανισμούς.
Ξεκάθαροι ρόλοι για δήμους και Πυροσβεστική
Η πιο ουσιαστική τομή του νέου πλαισίου είναι αυτό που οι αρμόδιες πηγές περιγράφουν ως «καθετοποίηση της διαδικασίας». Οι ρόλοι κατανέμονται πλέον με σαφήνεια, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις αλλά και κενά ευθύνης.
Οι δήμοι αναλαμβάνουν την ενημέρωση των ιδιοκτητών οικοπέδων και ακάλυπτων χώρων, τη διενέργεια δειγματοληπτικών ελέγχων επί των δηλώσεων και, όπου διαπιστώνεται παράβαση, αποκτούν τη δυνατότητα αυτεπάγγελτου καθαρισμού. Η Πυροσβεστική Υπηρεσία παρεμβαίνει κατόπιν καταγγελιών, πραγματοποιεί ελέγχους και επιβάλλει πρόστιμα τόσο για τη μη υποβολή δήλωσης όσο και για τη μη τήρηση των μέτρων καθαρισμού, ενημερώνοντας παράλληλα τον οικείο δήμο για την άμεση αποκατάσταση.
Αναλογικά πρόστιμα με κατώτατο και ανώτατο όριο
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο σκέλος των κυρώσεων. Το νέο πλαίσιο εισάγει αναλογική κλιμάκωση, διαχωρίζοντας την τυπική παράβαση από την ουσιαστική. Άλλο η μη υποβολή δήλωσης και άλλο ο πραγματικός μη καθαρισμός του οικοπέδου.
Για τον μη καθαρισμό, προβλέπεται πρόστιμο 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με κατώτατο όριο τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ. Σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης, όταν όμως έχει πραγματοποιηθεί καθαρισμός, το πρόστιμο ορίζεται στα 100 ευρώ. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα μείωσης του προστίμου εφόσον ο ιδιοκτήτης διορθώσει άμεσα την παράβαση.
Στόχος, όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές, είναι ο εξορθολογισμός και όχι η τιμωρητική λογική, ώστε να μην επιβαρύνονται δυσανάλογα όσοι έχουν ήδη συμμορφωθεί.
Αυτεπάγγελτες παρεμβάσεις σε περιπτώσεις άμεσου κινδύνου
Το νέο θεσμικό πλαίσιο προβλέπει και μηχανισμούς άμεσης παρέμβασης για την αποτροπή κινδύνου πυρκαγιάς. Σε πρώτο στάδιο επιδιώκεται η επικοινωνία και η συναίνεση του ιδιοκτήτη. Αν αυτό δεν καταστεί εφικτό και διαπιστωθεί άμεσος και υψηλός κίνδυνος, ιδίως σε ζώνες αυξημένης επικινδυνότητας, η Πυροσβεστική Υπηρεσία πιστοποιεί εγγράφως την κατάσταση και ο δήμος προχωρά σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό.
Η πρόβλεψη αυτή στοχεύει στην αποφυγή καθυστερήσεων που, σε συνθήκες ακραίου κινδύνου, μπορεί να αποβούν καταστροφικές.
Πρόβλεψη για κλιματικές ιδιαιτερότητες και ψηφιακό αποκλεισμό
Το νομοσχέδιο λαμβάνει υπόψη και τις κλιματικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Εφόσον οι συνθήκες το απαιτούν, δίνεται η δυνατότητα παράτασης των προθεσμιών με υπουργική απόφαση, κατόπιν εισήγησης της αρμόδιας επιτροπής.
Παράλληλα, προβλέπεται ειδική μέριμνα για πολίτες που αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν ψηφιακές υπηρεσίες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η δήλωση θα μπορεί να υποβάλλεται με φυσικό τρόπο και με κάθε πρόσφορο μέσο, ώστε η πρόληψη να μην οδηγεί σε ψηφιακό αποκλεισμό.
Παρατηρήσεις ΚΕΔΕ και ΠΟΜΙΔΑ
Κατά τη δημόσια διαβούλευση ελήφθησαν υπόψη και οι παρατηρήσεις της ΚΕΔΕ και της ΠΟΜΙΔΑ, οι οποίες εστίασαν στη σαφήνεια του πεδίου εφαρμογής και στις κατηγορίες των υπόχρεων –στις οποίες εντάσσονται ρητά και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου– αλλά και στην αποφυγή υπέρμετρων επιβαρύνσεων για ιδιοκτήτες που έχουν ήδη προβεί σε καθαρισμό ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσκολίες.