Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ και του Μπενιαμίν Νετανιάχου να προχωρήσουν σε επίθεση κατά του Ιράν ανοίγει έναν νέο κύκλο ενεργειακής αβεβαιότητας, με το πρακτορείο Bloomberg να προειδοποιεί ότι η σύγκρουση «αγγίζει» πλέον ευθέως ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του παγκόσμιου εμπορίου: το Στενό του Ορμούζ.
Το Ιράν αντλεί πάνω από 3 εκατ. βαρέλια ημερησίως – περίπου 3% της παγκόσμιας παραγωγής – κάτι που το κατατάσσει στους μεγαλύτερους παραγωγούς του OPEC. Όμως, η πραγματική του ισχύς στην αγορά πετρελαίου δεν περιορίζεται μόνο στις ποσότητες: βρίσκεται στη μία πλευρά του Ορμούζ, της θαλάσσιας αρτηρίας από όπου περνά περίπου το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου, συμπεριλαμβανομένων φορτίων από Σαουδική Αραβία και Ιράκ.
Το ακραίο σενάριο: «κλείσιμο» του Ορμούζ
Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι διαθέτει τη δυνατότητα να κλείσει το πέρασμα – ένα μέτρο που θεωρείται εφιαλτικό για τις αγορές και ιστορικά δεν έχει εφαρμοστεί πλήρως. Ωστόσο, μετά τις επιθέσεις, οι Φρουροί της Επανάστασης προχώρησαν σε σκληρή ρητορική περί μη διέλευσης πλοίων, ενώ το Σάββατο καταγράφηκε αισθητή πτώση της κυκλοφορίας στη θαλάσσια οδό, παρότι ορισμένα δεξαμενόπλοια εξακολουθούν να πλέουν.
Το Ορμούζ δεν αφορά μόνο αργό. Είναι κομβικό και για διυλισμένα καύσιμα (ντίζελ, καύσιμα αεροσκαφών), ενώ και το Κατάρ – κορυφαίος εξαγωγέας LNG – εξαρτάται άμεσα από τη δίοδο, με πληροφορίες να αναφέρουν ότι ζητήθηκε από ιδιοκτήτες πλοίων να παγώσουν τη ναυσιπλοΐα.
Οι «παρακάμψεις» υπάρχουν, αλλά δεν αρκούν
Σε ένα ενδεχόμενο μπλοκάρισμα, ορισμένοι παραγωγοί έχουν εναλλακτικές μέσω αγωγών που παρακάμπτουν το Ορμούζ:
-
Σαουδική Αραβία: αγωγός East–West προς Ερυθρά Θάλασσα, δυναμικότητα έως 5 εκατ. βαρέλια/ημέρα.
-
ΗΑΕ: αγωγός Habshan–Fujairah προς Κόλπο του Ομάν, δυναμικότητα έως 1,5 εκατ. βαρέλια/ημέρα.
-
Ιράκ: αγωγός μέσω Τουρκίας προς Μεσόγειο, αλλά αφορά κυρίως πετρέλαιο από βόρειες περιοχές – οι εξαγωγές από Μπάσρα συνεχίζουν να εξαρτώνται από θαλάσσια διαδρομή μέσω Ορμούζ.
-
Κουβέιτ, Κατάρ, Μπαχρέιν: πρακτικά χωρίς αντίστοιχη επιλογή.
Συμπέρασμα των αναλυτών: ακόμη και με αυτές τις διεξόδους, ένα πραγματικό «κλείσιμο» θα προκαλούσε τεράστιες διαταραχές και θα έσπρωχνε τις τιμές ανοδικά.
Πεντάγωνο: «Στόχος το USS Abraham Lincoln, αλλά δεν χτυπήθηκε» – 3 νεκροί Αμερικανοί στρατιώτες, 5 σοβαρά τραυματίες
Η αγορά ήδη «προετοιμαζόταν»
Το ρεπορτάζ σημειώνει ότι οι εξαγωγές της Σαουδικής Αραβίας κινήθηκαν πρόσφατα σε υψηλά επίπεδα, ενώ στο παρασκήνιο ο OPEC+ προχώρησε σε συμφωνία για αύξηση παραγωγής 206.000 βαρέλια/ημέρα τον επόμενο μήνα – κίνηση που ερμηνεύεται και ως προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα «μαξιλάρι» προσφοράς σε περιβάλλον κρίσης.
Στο κάδρο και η θαλάσσια ασφάλεια
Σημαντική λεπτομέρεια: την Κυριακή καταγράφηκε πρώτο επεισόδιο θαλάσσιας επίθεσης από την έναρξη του πολέμου, όταν μικρό πετρελαιοφόρο στα ανοικτά του Ομάν δέχθηκε χτύπημα. Το πλήρωμα εκκενώθηκε και υπήρξαν τραυματισμοί, ενώ δεν ήταν σαφές ποιος πραγματοποίησε την επίθεση.
Παράλληλα, οι αναλυτές θεωρούν πιθανότερη μια στρατηγική παρενόχλησης της ναυσιπλοΐας (GPS παρεμβολές, απειλή ναρκών, «στοχευμένα» επεισόδια) παρά ένα μόνιμο και πλήρες μπλοκάρισμα που θα απαιτούσε παρατεταμένη σύγκρουση.
Η «καρδιά» του ιρανικού πετρελαίου και το ρίσκο Kharg
Η παραγωγή του Ιράν έχει ανέβει τα τελευταία χρόνια σε περίπου 3,3 εκατ. βαρέλια/ημέρα (από κάτω των 2 εκατ. το 2020), με τις εξαγωγές να κατευθύνονται σε μεγάλο βαθμό στην Κίνα, μέσω ενός δικτύου δεξαμενόπλοιων που επιχειρούν συχνά με «χαμηλό ίχνος» λόγω κυρώσεων. Κρίσιμο σημείο εξαγωγών είναι το νησί Kharg, με εγκαταστάσεις αποθήκευσης και φόρτωσης δεκάδων εκατομμυρίων βαρελιών. Οποιοδήποτε πλήγμα εκεί θα θεωρούνταν βαρύ χτύπημα για την ιρανική οικονομία – και ταυτόχρονα σήμα σοκ στις αγορές.
Τι μπορεί να γίνει με τις τιμές
Οι αγορές δεν είχαν πλήρη εικόνα μέσα στο Σαββατοκύριακο, ωστόσο οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ότι το πετρέλαιο κινείται ξανά προς ζώνες έντασης. Σε ανάλογες κρίσεις, οι τιμές εκτινάχθηκαν προσωρινά πάνω από τα 80 δολάρια, πριν υποχωρήσουν όταν έγινε σαφές ότι δεν είχαν χτυπηθεί βασικές ενεργειακές υποδομές. Το βασικό «στοίχημα» τώρα είναι αν η σύγκρουση θα μείνει σε επίπεδο στρατιωτικών ανταλλαγών ή αν θα περάσει στο στάδιο της ενεργειακής ασφυξίας μέσω Ορμούζ.