Η νέα περίοδος έντασης στη Μέση Ανατολή και ειδικά στο Ιράν επαναφέρει εύλογες ανησυχίες για τον αντίκτυπο που μπορεί να έχουν οι γεωπολιτικές εξελίξεις σε έναν από τους πλέον ευαίσθητους και εξωστρεφείς κλάδους της ελληνικής οικονομίας: τον τουρισμό.
Οι πρώτες αντιδράσεις της αγοράς και οι εκτιμήσεις των φορέων του κλάδου χαρακτηρίζονται από συγκρατημένη αισιοδοξία, με το επιχείρημα ότι ο ελληνικός τουρισμός έχει πλέον αποκτήσει σημαντική ανθεκτικότητα απέναντι σε εξωγενείς κρίσεις. Η εμπειρία της πανδημίας, αλλά και προηγούμενων περιφερειακών εντάσεων, οδήγησε σε καλύτερη διαχείριση κινδύνου, μεγαλύτερη διασπορά αγορών και ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ πολιτείας, αεροπορικών εταιρειών και ξενοδοχειακών ομίλων.
Η συγκρατημένη αισιοδοξία, ωστόσο, δεν σημαίνει εφησυχασμό. Ο προβληματισμός εστιάζεται κυρίως σε δύο άξονες: στην ψυχολογία των ταξιδιωτών και στο κόστος μεταφορών. Ο κλάδος γνωρίζει καλά ότι η ψυχολογία μπορεί να μεταβληθεί ταχύτατα, ιδίως εάν η ένταση αποκτήσει διάρκεια ή επηρεάσει ευρύτερα τις διεθνείς μεταφορές. Παράλληλα, τυχόν παρατεταμένη άνοδος των τιμών των καυσίμων θα μπορούσε να επηρεάσει το κόστος των αεροπορικών εισιτηρίων, άρα και την τελική τιμή των τουριστικών πακέτων.
«Η κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ-ΗΠΑ και Ιράν, δημιουργεί ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας στις διεθνείς αγορές, το οποίο ενδέχεται να επηρεάσει άμεσα και έμμεσα την παγκόσμια -και κατ’ επέκταση την ελληνική- τουριστική δραστηριότητα», επισημαίνει μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γιώργος Βεϊνόγλου, Επικεφαλής Real Estate & Hospitality της EY-Parthenon | Senior Manager, EY Ελλάδος.
Όπως αναφέρει ο ίδιος, η δυναμική αυτή συνδέεται με τρεις κύριους άξονες επιπτώσεων: το ενεργειακό κόστος, τη λειτουργική πίεση στις επιχειρήσεις και τη μεταβολή της ταξιδιωτικής συμπεριφοράς.
- Πρώτον, οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή αναμένεται να ασκήσουν ανοδικές πιέσεις στις τιμές ενέργειας σε διεθνές επίπεδο, ενισχύοντας πληθωριστικές τάσεις. Η αύξηση του ενεργειακού κόστους περιορίζει την αγοραστική δύναμη των ταξιδιωτών και επηρεάζει τον προϋπολογισμό που διαθέτουν για διακοπές. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε συντομότερη διάρκεια ταξιδιών, αυξημένη ευαισθησία στις τιμές και, σε ορισμένες αγορές, σε μετατόπιση προτιμήσεων από διεθνή σε εγχώρια ταξίδια.
- Δεύτερον, η άνοδος του ενεργειακού κόστους επηρεάζει και τις τουριστικές επιχειρήσεις της Ελλάδας, αυξάνοντας τα λειτουργικά έξοδα και συμπιέζοντας τα περιθώρια κέρδους. Τα ξενοδοχεία ενδέχεται να χρειαστεί να προχωρήσουν σε ανατιμολογήσεις, ενώ οι μεταφορές -αεροπορικές και ακτοπλοϊκές- πιθανόν να αντιμετωπίσουν αντίστοιχες ανατιμήσεις λόγω αυξημένων τιμών καυσίμων, επιβαρύνοντας το συνολικό κόστος πακέτου για τον ταξιδιώτη.
- Τρίτον, η γεωπολιτική αβεβαιότητα μπορεί να μειώσει τη διάθεση για ταξίδια και να ενισχύσει τάσεις αποταμίευσης, ιδιαίτερα σε αγορές που αντιδρούν έντονα σε περίοδο κρίσης. Σε άμεσο επίπεδο, οι ροές από τις εμπλεκόμενες χώρες δύναται να περιοριστούν, ενώ έμμεσες επιδράσεις ενδέχεται να προκύψουν και σε αγορές που επηρεάζονται οικονομικά ή ψυχολογικά από τη σύγκρουση.
Επιπλέον, σύμφωνα με τον κ. Βεϊνόγλου, η γεωγραφική θέση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί τόσο πλεονέκτημα όσο και δυνητική πηγή έκθεσης. Από τη μία πλευρά, η εγγύτητα σε περιοχές έντασης μπορεί να εντείνει τις αντιλήψεις κινδύνου για ορισμένους ταξιδιώτες. Από την άλλη, η Ελλάδα εξακολουθεί να θεωρείται σημαντικά ασφαλέστερη από γειτονικές χώρες, στοιχείο που ενισχύει τη συγκριτική της θέση ως προορισμός της περιοχής.
«Η έκταση των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί από την ένταση, τη διάρκεια και τη γεωγραφική διάσταση των εξελίξεων, καθώς και από τις επιπτώσεις τους στις διεθνείς ενεργειακές αγορές και στη ζήτηση από τις βασικές ευρωπαϊκές πηγές επισκεπτών» τονίζει ο κ. Βεϊνόγλου. Ωστόσο, συμπληρώνει ότι «η Ελλάδα διαθέτει σημαντικούς αντισταθμιστικούς παράγοντες που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του τουριστικού τομέα. Η υψηλή αναγνωρισιμότητα της χώρας, η ισχυρή εικόνα της ως ασφαλούς και σταθερού προορισμού και η συνεχώς αναβαθμιζόμενη ποιότητα των τουριστικών υπηρεσιών, λειτουργούν ως αντιστάθμισμα έναντι της αβεβαιότητας, περιορίζοντας ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις και διατηρώντας τη θέση της Ελλάδας ως έναν από τους πλέον αξιόπιστους και ελκυστικούς προορισμούς της Μεσογείου. Φυσικά, όλα τα παραπάνω θα εξαρτηθούν από την έκταση, την ένταση και τη διάρκεια του πολέμου».
Στάση αναμονής και επαγρύπνησης
Το μήνυμα που εκπέμπεται από την αγορά είναι σαφές: οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή παρακολουθούνται στενά, αλλά δεν έχουν –τουλάχιστον προς το παρόν– μεταβάλει τη δυναμική της φετινής σεζόν.
Στο πλαίσιο αυτό, η υπουργός Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη είχε πρόσφατα διαδικτυακή συνάντηση με τους CEO των τουριστικών οργανισμών TUI Group και Jet2 Holidays για την αποτίμηση της μέχρι τώρα πορείας των κρατήσεων για το 2026. Κατά τη συνάντηση με την TUI Group επιβεβαιώθηκε η ιδιαίτερα θετική πορεία της Ελλάδας στο χαρτοφυλάκιο του Ομίλου, με τα ανώτατα στελέχη να επισημαίνουν ότι η Ελλάδα καταγράφει εξαιρετικές επιδόσεις και ισχυρή ζήτηση για την επόμενη τουριστική περίοδο. Κατά τη συνάντηση με την Jet2 επιβεβαιώθηκε η ισχυρή δυναμική της ζήτησης για την Ελλάδα, καθώς μάλιστα ο βρετανικός tour operator αυξάνει την διαθεσιμότητα θέσεων κατά 15% για το 2026, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Αναφορά έγινε, επίσης, στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στις πιθανές επιπτώσεις τους στον παγκόσμιο τουρισμό, με όλες τις πλευρές να συμφωνούν ότι χρειάζεται χρόνος για να γίνει μια πρώτη αποτίμηση των τυχόν επιπτώσεων της γεωπολιτικής κατάστασης. Η κυρία Κεφαλογιάννη τόνισε την ανθεκτικότητα που έχει επιδείξει ο ελληνικός τουρισμός σε διαδοχικές κρίσεις, καθώς και την ασφάλεια που προσφέρει η Ελλάδα σε όλους τους επισκέπτες.
Η υφυπουργός Τουρισμού ‘Αννα Καραμανλή κατά την διάρκεια της 60ης Διεθνούς Έκθεσης Τουρισμού ITB που πραγματοποιήθηκε 4-6 Μαρτίου στο Βερολίνο είχε σειρά επαφών με σημαντικούς εκπροσώπους της γερμανικής και της διεθνούς τουριστικής αγοράς. Όπως επισημαίνεται σε σχετική ανακοίνωση του υπουργείου «οι γεωπολιτικές εξελίξεις σύμφωνα με εκτιμήσεις των εκπροσώπων των διεθνών τουριστικών επιχειρήσεων δε φαίνεται, προς το παρόν, να επηρεάζουν τη ζήτηση προς την Ελλάδα». Η κυρία Καραμανλή διαβεβαίωσε τους συνομιλητές της ότι «το υπουργείο Τουρισμού εξετάζει τις εξελίξεις με ψυχραιμία και θα διατηρεί άμεση και σταθερή συνεργασία με τους διεθνείς εταίρους του ελληνικού τουρισμού. Υπενθύμισε δε, ότι ο ελληνικός τουρισμός έχει επιδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα σε ένα διεθνές περιβάλλον πολλαπλών κρίσεων και γρήγορα αντανακλαστικά σε περιόδους κρίσης».
Η Χριστίνα Τετράδη, πρόεδρος του Ινστιτούτου Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων και πρόεδρος των Ξενοδόχων Ζακύνθου, μιλώντας στο Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων σχετικά με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, τόνισε ότι δεν μπορεί ακόμη να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα. Τα πρώτα μηνύματα, όπως προκύπτουν και από τη μεγάλη διεθνή τουριστική έκθεση ITB στο Βερολίνο, δείχνουν πως η ζήτηση παραμένει σταθερή. «Οι αγορές παρακολουθούν με ψυχραιμία, βρισκόμενες σε στάση αναμονής» επεσήμανε η κυρία Τετράδη προσθέτοντας ότι «σημασία έχει η ένταση και ο χρόνος».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο γεγονός ότι η Ελλάδα έχει αποδείξει ότι σε περιόδους κρίσεων επιδεικνύει ψυχραιμία και εμπνέει εμπιστοσύνη. «Η εμπειρία της πανδημίας έδειξε ότι η χώρα μας μπορεί να χειριστεί με ασφάλεια δύσκολες καταστάσεις» υπογράμμισε η κυρία Τετράδη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το ΙΤΕΠ, για λογαριασμό του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδας, υλοποιεί στοχευμένη έρευνα που αποτυπώνει την τρέχουσα κατάσταση και τις επιπτώσεις της στην τουριστική δραστηριότητα. Η έρευνα θα καταγράφει εβδομαδιαία τη ροή κρατήσεων και ακυρώσεων ανά αγορά, προσφέροντας συνεχή εικόνα των εξελίξεων.
«Το ΙΤΕΠ πιστεύει ότι σε περιόδους κρίσεων, όπως και η παρούσα, η έγκαιρη τεκμηριωμένη και αξιόπιστη πληροφόρηση αποτελεί ένα πολύ σημαντικό και κρίσιμο εργαλείο για την διαμόρφωση της στρατηγικής τόσο για τις ίδιες τις επιχειρήσεις όσο και για την πολιτεία» τόνισε η κυρία Τετράδη και συμπλήρωσε: «με αυτή την έρευνα επιδιώκουμε να αποτυπώσουμε την εβδομαδιαία ροή κρατήσεων και ακυρώσεων. Σκοπός είναι να καταγράψουμε τη δυναμική της αγοράς ώστε να εξαχθούν έγκυρα συμπεράσματα που θα στηρίξουν τον κλάδο».
Σε δήλωσή του στο Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων από την έκθεση τουρισμού ITB στο Βερολίνο ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων (ΠΟΞ), Γιάννης Χατζής ανέφερε ότι προς το παρόν «η ζήτηση φαίνεται σταθερή αλλά αυτό που έχει σημασία είναι η αποτύπωση των δεδομένων με νηφαλιότητα, ένα σταθερό μήνυμα αξιοπιστίας προς τις αγορές και οργανωμένη ετοιμότητα προσαρμογής ανάλογα με την εξέλιξη της κατάστασης».
Κληθείς να σχολιάσει τις εξελίξεις στο Ιράν και τη Μέση Ανατολή σημείωσε: «η Ουκρανία βρίσκεται, με γεωγραφικούς όρους, πιο κοντά στην Ελλάδα απ’ ό,τι το Ιράν. Παρ’ όλα αυτά, στη σημερινή πραγματικότητα η “εγγύτητα” δεν αποτυπώνεται μόνο σε χιλιόμετρα, αλλά και στο πλέγμα οικονομικών και γεωπολιτικών διασυνδέσεων. Τέτοιες εξελίξεις τείνουν να επηρεάζουν το διεθνές αίσθημα ασφάλειας, τις ενεργειακές τιμές, τις μεταφορές και συνολικά το κλίμα εμπιστοσύνης σε αγορές και ταξιδιώτες. Ωστόσο, πέρα από τις γεωπολιτικές και οικονομικές αναλύσεις, προτεραιότητα οφείλει να παραμένει η ανθρώπινη διάσταση της κρίσης. Η προστασία της ζωής και η ασφάλεια των αμάχων αποτελεί θεμελιώδη αρχή, που υπερβαίνει κάθε συζήτηση για αγορές, κόστη ή στρατηγικές ισορροπίες. Η ανθρωπιστική ευθύνη προηγείται και καθορίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο αξιολογούνται όλες οι υπόλοιπες παράμετροι».
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων Αθηνών – Αττικής & Αργοσαρωνικού Ευγένιος Βασιλικός δήλωσε πρόσφατα ότι ο τουριστικός κλάδος παρακολουθεί τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή με στάση αναμονής και επαγρύπνησης, τονίζοντας ότι είναι εξαιρετικά πρόωρη οποιαδήποτε ασφαλής εκτίμηση. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι επόμενες ημέρες θα καθορίσουν το εύρος των επιπτώσεων στον διεθνή τουρισμό και ειδικότερα στους προορισμούς της Ανατολικής Μεσογείου.