Η αύξηση στην τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου εκτός από το προφανές, στις αντλίες καυσίμων, περνά σταδιακά σε ολόκληρη την οικονομία και λίγο αργότερα φτάνει και στο ράφι. Αυτό συμβαίνει επειδή η παραγωγή και η διακίνηση των τροφίμων εξαρτώνται σε κάθε στάδιο από την ενέργεια. Όταν η διεθνής αγορά πετρελαίου πιέζεται, το κόστος ανεβαίνει για όλους, από τον παραγωγό και τον μεταφορέα μέχρι τη βιομηχανία τροφίμων και το σούπερ μάρκετ, αυτά επισημαίνει σε ανάλυσή του το Αljazeera.
Το πρώτο κύμα αυξήσεων έρχεται από τις μεταφορές
Ο πιο άμεσος δρόμος είναι οι μεταφορές καθώς τα τρόφιμα περνούν από πολλές διαδρομές πριν φτάσουν στον καταναλωτή. Μεταφέρονται από το χωράφι στη μονάδα τυποποίησης, από εκεί στις αποθήκες, στα λιμάνια, στα φορτηγά και τελικά στα ράφια. Όταν ακριβαίνει το πετρέλαιο, αυξάνεται το κόστος για καύσιμα, ναύλα, διανομή, ψύξη και αποθήκευση. Έτσι, ακόμη και αν η τιμή της πρώτης ύλης δεν αλλάξει αμέσως, το τελικό προϊόν φτάνει ακριβότερο στην αγορά.
Η γεωργική παραγωγή γίνεται πιο ακριβή
Η πίεση δεν περιορίζεται στη μεταφορά. Η ίδια η αγροτική παραγωγή χρειάζεται καύσιμα και ενέργεια σε καθημερινή βάση. Τρακτέρ, μηχανήματα, αντλίες νερού, συστήματα άρδευσης, ψυκτικοί θάλαμοι και εσωτερικές μετακινήσεις επιβαρύνονται όταν ανεβαίνει το ενεργειακό κόστος. Αυτό σημαίνει ότι ο παραγωγός χρειάζεται περισσότερα χρήματα για να βγάλει την ίδια ποσότητα προϊόντος. Το κόστος αυτό αργά ή γρήγορα περνά στην τελική τιμή.
Τα λιπάσματα πιέζουν ακόμη περισσότερο τις τιμές
Ένας από τους πιο κρίσιμους κρίκους είναι τα λιπάσματα. Η παραγωγή τους συνδέεται στενά με το ενεργειακό κόστος, κυρίως με το φυσικό αέριο. Όταν οι τιμές της ενέργειας αυξάνονται, ακριβαίνουν και οι βασικές αγροτικές εισροές. Αυτό σημαίνει ότι οι καλλιέργειες γίνονται ακριβότερες πριν ακόμη ξεκινήσει η συγκομιδή. Το αποτέλεσμα φαίνεται αργότερα στο κόστος των δημητριακών, των λαχανικών, των ζωοτροφών και τελικά σε ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων.
Από τις ζωοτροφές στο γάλα και στο κρέας
Η άνοδος του κόστους δεν σταματά στα φυτικά προϊόντα. Όταν ακριβαίνουν οι ζωοτροφές, αυξάνεται η πίεση και στην κτηνοτροφία. Αυτό επηρεάζει το κρέας, το γάλα, τα τυριά και άλλα βασικά είδη διατροφής. Με αυτόν τον τρόπο, μια ενεργειακή αναταραχή δεν περιορίζεται σε λίγες κατηγορίες προϊόντων. Απλώνεται σε μεγάλο μέρος της αγοράς τροφίμων, ιδίως στα προϊόντα που χρειάζονται περισσότερη επεξεργασία, ψύξη ή μεταφορά.
Γιατί τα εισαγόμενα προϊόντα είναι πιο εκτεθειμένα
Τα εισαγόμενα τρόφιμα και όσα εξαρτώνται από μεγάλες αποστάσεις επηρεάζονται περισσότερο. Όσο μεγαλύτερη είναι η διαδρομή ενός προϊόντος, τόσο μεγαλύτερη είναι η επιβάρυνση από το κόστος καυσίμων και μεταφοράς. Το ίδιο ισχύει και για τις νησιωτικές οικονομίες, όπου το μεταφορικό κόστος έχει μεγαλύτερο βάρος στην τελική τιμή. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η άνοδος του πετρελαίου αποτυπώνεται γρηγορότερα και εντονότερα στο ράφι.
Η αύξηση δεν περνά αμέσως, περνά όμως σταθερά
Ο καταναλωτής δεν βλέπει πάντα την επίπτωση την ίδια μέρα. Συνήθως προηγείται η αύξηση στα καύσιμα, μετά πιέζονται οι μεταφορές και οι αγροτικές εισροές, στη συνέχεια αυξάνεται το κόστος παραγωγής και στο τέλος το βάρος περνά στις τελικές τιμές. Αυτή η καθυστέρηση συχνά δημιουργεί την εντύπωση ότι τα δύο φαινόμενα δεν συνδέονται άμεσα. Στην πράξη, όμως, όσο πιο πολύ διαρκεί η άνοδος στην ενέργεια, τόσο πιο δύσκολο γίνεται για την αγορά τροφίμων να απορροφήσει το κόστος.
Γιατί ο πόλεμος και η γεωπολιτική ανεβάζουν τον κίνδυνο
Όταν η άνοδος του πετρελαίου συνδέεται με πολεμική ένταση ή με φόβο για προβλήματα στις διεθνείς μεταφορές, η ανησυχία γίνεται μεγαλύτερη. Οι αγορές φοβούνται ελλείψεις, ακριβότερα ναύλα, καθυστερήσεις και νέα πίεση στην εφοδιαστική αλυσίδα. Αυτό σημαίνει ότι η ενέργεια λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής της ακρίβειας. Αν η αναταραχή κρατήσει, τότε οι αυξήσεις δεν μένουν μόνο στα καύσιμα αλλά μεταφέρονται σταθερά και στα βασικά είδη διατροφής.
Τι σημαίνει τελικά για το νοικοκυριό
Για το νοικοκυριό, όταν ακριβαίνει το πετρέλαιο, ακριβαίνει η μεταφορά, η παραγωγή, η συσκευασία και η διανομή. Όλα αυτά συσσωρεύονται στην τελική τιμή του τροφίμου. Γι’ αυτό κάθε μεγάλη αναταραχή στην αγορά ενέργειας μετατρέπεται σύντομα σε ανησυχία για νέο κύμα ανατιμήσεων στα τρόφιμα. Το πετρέλαιο μπορεί να φαίνεται μακριά από το τραπέζι του καταναλωτή, όμως στην πράξη επηρεάζει σχεδόν κάθε στάδιο της διαδρομής μέχρι το πιάτο.