Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει νέο πακέτο μέτρων για να περιορίσει το ενεργειακό σοκ που προκαλεί ο πόλεμος ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν. Σύμφωνα με το Reuters, η Κομισιόν έχει ζητήσει από τα κράτη μέλη να προετοιμαστούν για παρατεταμένη διαταραχή στις αγορές, καθώς το πρόβλημα αφορά τον κίνδυνο να περάσει το κόστος αυτούσιο στους λογαριασμούς ρεύματος, στα καύσιμα και στο λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων πέρα από τη σημερινή αστάθεια στις τιμές.
Η ανησυχία των Βρυξελλών συνδέεται με τη νέα άνοδο στις τιμές του φυσικού αερίου, αλλά και με την έκθεση της ευρωπαϊκής αγοράς στα διυλισμένα προϊόντα, κυρίως στο ντίζελ και στο καύσιμο αεροσκαφών. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η Ευρώπη επιστρέφει σε ένα μοντέλο διαχείρισης κρίσης που είχε ήδη ενεργοποιήσει το 2022, όταν η ενεργειακή ασφυξία είχε μετατραπεί σε κεντρικό πολιτικό και οικονομικό πρόβλημα για όλη την ήπειρο.
Τα μέτρα που εξετάζονται τώρα
Η πρώτη κατηγορία παρεμβάσεων αφορά τις άμεσες ελαφρύνσεις που μπορούν να περάσουν γρήγορα στους λογαριασμούς και στην αγορά.
- Μείωση φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια
Στο τραπέζι βρίσκεται η μείωση φορολογικών επιβαρύνσεων στο ρεύμα. Ο στόχος είναι να περιοριστεί το τελικό κόστος για τα νοικοκυριά και να απορροφηθεί μέρος της πίεσης πριν περάσει πλήρως στον καταναλωτή.
- Μείωση χρεώσεων δικτύου
Εξετάζεται επίσης η μείωση των χρεώσεων δικτύου στην ηλεκτρική ενέργεια. Πρόκειται για ένα μέτρο που μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με τις φορολογικές παρεμβάσεις και να συγκρατήσει τους λογαριασμούς.
- Πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου
Οι Βρυξέλλες επαναφέρουν στη συζήτηση το ενδεχόμενο ανώτατου ορίου στην τιμή του φυσικού αερίου. Η λογική είναι να περιοριστούν ακραίες ανατιμήσεις και επεισόδια πανικού στην αγορά.
- Έκτακτη φορολόγηση υπερκερδών
Συζητείται νέα έκτακτη φορολόγηση υπερκερδών ενεργειακών εταιρειών. Η κατεύθυνση είναι μέρος αυτών των εσόδων να επιστρέφει στην κοινωνία μέσα από μέτρα στήριξης.
- Μέτρα περιορισμού της ζήτησης
Παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων παρεμβάσεων για περιορισμό της κατανάλωσης, κυρίως σε περιόδους πίεσης. Πρόκειται για επιλογή που χρησιμοποιείται όταν η αγορά δείχνει αδυναμία να ισορροπήσει χωρίς διορθωτικές κινήσεις.
- Μετάθεση μη επείγουσας συντήρησης στα διυλιστήρια
Σύμφωνα με το Reuters, ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν ζήτησε από τις κυβερνήσεις να μεταθέσουν μη επείγουσες εργασίες συντήρησης στα διυλιστήρια, ώστε να διατηρηθεί η ομαλή ροή diesel και κηροζίνης σε μια περίοδο αυξημένης πίεσης.
Τα εργαλεία του 2022 που επιστρέφουν
Η δεύτερη κατηγορία αφορά το ευρωπαϊκό manual της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης. Τα μέτρα εκείνης της περιόδου επανέρχονται σήμερα ως βάση για την επόμενη φάση παρέμβασης.
- Μείωση συνολικής κατανάλωσης ρεύματος κατά 10%
Το 2022 η ΕΕ είχε υιοθετήσει στόχο συνολικής εξοικονόμησης ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να περιοριστεί η πίεση στην αγορά και να μειωθεί η ανάγκη για ακριβή παραγωγή.
- Υποχρεωτική μείωση 5% στις ώρες αιχμής
Είχε προβλεφθεί ειδικός στόχος για τις ώρες αιχμής, όταν η ζήτηση είναι υψηλότερη και το κόστος εκτινάσσεται. Το μέτρο είχε στόχο να περιορίσει τις ακριβότερες μονάδες παραγωγής.
- Πλαφόν 180 ευρώ ανά MWh στα έσοδα παραγωγών χαμηλού κόστους
Η ΕΕ είχε επιβάλει ανώτατο όριο στα έσοδα παραγωγών χαμηλού κόστους, όπως οι ΑΠΕ και η πυρηνική ενέργεια, ώστε τα υπερέσοδα να επιστρέφουν στα κράτη και από εκεί στην κοινωνία.
- Έκτακτη εισφορά αλληλεγγύης στα υπερκέρδη
Είχε τεθεί ειδική εισφορά στα υπερκέρδη εταιρειών πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης. Το σκεπτικό ήταν ότι τα έκτακτα κέρδη της κρίσης έπρεπε να συνδεθούν με κοινωνική αντιστάθμιση.
- Μείωση της ζήτησης φυσικού αερίου κατά 15%
Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε θέσει στόχο περιορισμού της κατανάλωσης αερίου κατά 15%, ώστε να ενισχυθεί η ασφάλεια εφοδιασμού και να μειωθεί η πίεση στις τιμές.
- Μηχανισμός διόρθωσης αγοράς για το αέριο
Αργότερα είχε υιοθετηθεί και μηχανισμός παρέμβασης για να περιορίζονται ακραίες τιμές και στρεβλώσεις στην αγορά φυσικού αερίου. Αυτό το εργαλείο επανέρχεται τώρα στη συζήτηση ως λύση έκτακτης ανάγκης.
WSJ: Το πετρέλαιο μπορεί να φτάσει τα 180 δολάρια αν ο πόλεμος συνεχιστεί μετά τον Απρίλιο
Γιατί ανησυχεί η Ευρώπη
Η ανησυχία δεν είναι θεωρητική. Σύμφωνα με το Reuters, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί πάνω από 70% από την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου 2026. Οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι ακόμη και αν υπάρξει αποκλιμάκωση, οι ζημιές στις ενεργειακές υποδομές και η αβεβαιότητα στην περιοχή θα συνεχίσουν να επηρεάζουν την αγορά. Η ευρωπαϊκή πλευρά δεν βλέπει προς το παρόν μια άμεση συνολική κατάρρευση εφοδιασμού σε αργό πετρέλαιο ή φυσικό αέριο. Το άμεσο μέτωπο είναι πιο σύνθετο και αφορά κυρίως τις τιμές, τη μεταβλητότητα και την έκθεση της αγοράς σε τοπικές ελλείψεις.
Η πολιτική στόχευση των Βρυξελλών
Η στρατηγική της ΕΕ είναι ν απορροφηθεί όσο γίνεται μεγαλύτερο μέρος του ενεργειακού σοκ πριν φτάσει ολόκληρο στους λογαριασμούς των νοικοκυριών και στο λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων. Γι’ αυτό και το σενάριο που εξετάζεται δεν περιορίζεται σε μια απλή επιδότηση. Αφορά συνδυασμό φορολογικών, ρυθμιστικών και έκτακτων παρεμβάσεων, με σαφή αναφορά στο μοντέλο του 2022.