Από τον Οκτώβριο του 2021, οι γονικές παροχές και οι δωρεές μεταξύ στενών συγγενών απέκτησαν ένα νέο, εξαιρετικά ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς. Το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ άλλαξε τα δεδομένα, επιτρέποντας σε χιλιάδες οικογένειες να μεταβιβάσουν ακίνητα, χρήματα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία χωρίς φορολογική επιβάρυνση.
Ωστόσο, πίσω από το γενναιόδωρο αυτό πλαίσιο υπάρχουν λεπτομέρειες που απαιτούν προσοχή. Οι προθεσμίες, οι τρόποι μεταφοράς χρημάτων και οι ειδικές προϋποθέσεις για την πρώτη κατοικία μπορούν να κάνουν τη διαφορά μεταξύ μηδενικού φόρου και σημαντικής επιβάρυνσης.
Πότε επιβάλλεται φόρος γονικής παροχής ή δωρεάς
Φόρος επιβάλλεται όταν μεταβιβάζεται με γονική παροχή ή δωρεά οποιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο ή χρηματικό ποσό σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο. Υπόχρεοι για την υποβολή δήλωσης είναι και οι δύο συμβαλλόμενοι, δηλαδή ο δωρητής και ο δωρεοδόχος.
Η δήλωση κατατίθεται στη ΔΟΥ φορολογίας εισοδήματος του δωρεοδόχου. Αν η αρμοδιότητα ανήκει στο ΚΕΦΟΔΕ Αττικής, η δήλωση υποβάλλεται στο ΚΕΦΟΚ Αττικής. Σε περίπτωση κατοικίας στο εξωτερικό, αρμόδιο είναι επίσης το ΚΕΦΟΚ Αττικής.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι προθεσμίες: όταν υπάρχει συμβολαιογραφικό έγγραφο, η δήλωση προηγείται της υπογραφής του συμβολαίου. Αν δεν συντάσσεται συμβόλαιο, η δήλωση πρέπει να υποβληθεί εντός έξι μηνών από την παράδοση του αντικειμένου.
Οι τρεις κατηγορίες συγγένειας και η φορολόγηση
Η φορολογική μεταχείριση εξαρτάται από τη συγγενική σχέση δωρητή και δωρεοδόχου.
Στην Α’ κατηγορία περιλαμβάνονται σύζυγοι, μέρη συμφώνου συμβίωσης, τέκνα, εγγόνια και γονείς.
Στη Β’ κατηγορία ανήκουν αδέλφια, ανιόντες και κατιόντες τρίτου βαθμού, γαμπροί, νύφες, πεθεροί κ.ά.
Στη Γ’ κατηγορία εντάσσονται όλοι οι λοιποί συγγενείς ή τρίτοι.
Για τα πρόσωπα της Α’ κατηγορίας ισχύει το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ για δωρεές και γονικές παροχές που πραγματοποιούνται από 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά. Αν η αξία υπερβαίνει το ποσό αυτό, το επιπλέον φορολογείται με συντελεστή 10%.
Για τις Β’ και Γ’ κατηγορίες εφαρμόζονται διαφορετικές κλίμακες και υψηλότεροι συντελεστές.
Πρώτη κατοικία: Το αφορολόγητο φτάνει έως και 1.000.000 ευρώ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απόκτηση πρώτης κατοικίας μέσω γονικής παροχής. Εκτός από το βασικό αφορολόγητο των 800.000 ευρώ, προβλέπεται πρόσθετο αφορολόγητο:
– 200.000 ευρώ για άγαμο τέκνο
– 250.000 ευρώ για έγγαμο τέκνο
Το ποσό προσαυξάνεται περαιτέρω ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών του δικαιούχου. Έτσι, το συνολικό αφορολόγητο μπορεί να ξεπεράσει το 1.000.000 ευρώ, ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση.
Αντίστοιχα, σε γονική παροχή οικοπέδου για πρώτη κατοικία, προβλέπεται επιπλέον αφορολόγητο 50.000 ευρώ για άγαμο και 100.000 ευρώ για έγγαμο δικαιούχο, με περαιτέρω προσαυξήσεις.
Χρηματικές γονικές παροχές: Η τραπεζική μεταφορά είναι «κλειδί»
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ για χρηματικές δωρεές ισχύει μόνο εφόσον η μεταφορά γίνει μέσω τραπεζικού συστήματος. Δηλαδή, απαιτείται μεταφορά από λογαριασμό σε λογαριασμό ή έκδοση τραπεζικής επιταγής με χρέωση λογαριασμού.
Αν τα χρήματα δοθούν με μετρητά, τότε επιβάλλεται αυτοτελής φόρος:
– 10% για δικαιούχους Α’ κατηγορίας
– 20% για Β’ κατηγορία
– 40% για Γ’ κατηγορία
Η λεπτομέρεια αυτή αποτελεί και τη συνηθέστερη παγίδα.
Το αφορολόγητο ισχύει επίσης όταν τα χρήματα μεταφέρονται απευθείας στον λογαριασμό πωλητή ακινήτου ή οχήματος για αγορά από το τέκνο.
Εφάπαξ χαρακτήρας και συνυπολογισμός προηγούμενων δωρεών
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ παρέχεται μία φορά ανά ζεύγος δωρητή–δωρεοδόχου για μεταβιβάσεις από 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά. Αν έχουν ήδη πραγματοποιηθεί δωρεές στο διάστημα αυτό, τα ποσά συνυπολογίζονται.
Δηλαδή, αν ένας γονέας έχει ήδη δωρίσει 500.000 ευρώ στο παιδί του και επιθυμεί να μεταβιβάσει επιπλέον 400.000 ευρώ, τότε τα πρώτα 800.000 ευρώ καλύπτονται αφορολόγητα και τα υπόλοιπα 100.000 ευρώ φορολογούνται με 10%.
Τα απαραίτητα δικαιολογητικά
Για να αναγνωριστεί το αφορολόγητο σε χρηματικές γονικές παροχές:
– Πρέπει να αναγράφονται στη δήλωση οι αριθμοί IBAN των λογαριασμών.
– Να δηλώνεται το πιστωτικό ίδρυμα.
– Να επισυνάπτεται το αποδεικτικό μεταφοράς.
Στην περίπτωση επιταγής, δηλώνεται και ο αριθμός της.
Τι πρέπει να προσέξουν οι φορολογούμενοι
Το θεσμικό πλαίσιο είναι ευνοϊκό, αλλά δεν αφήνει περιθώρια για παραλείψεις. Η τήρηση των προθεσμιών, η σωστή υποβολή της δήλωσης και κυρίως η τραπεζική διαδρομή των χρημάτων είναι στοιχεία που ελέγχονται.
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα φορολογικά «παράθυρα» των τελευταίων ετών για μεταβίβαση περιουσίας εντός οικογένειας. Όμως, όπως συμβαίνει συχνά στη φορολογία, η διαφορά μεταξύ πλήρους απαλλαγής και φορολογικής επιβάρυνσης κρίνεται στις λεπτομέρειες.