Η παγκόσμια αγορά ενέργειας μοιάζει να περπατά σε τεντωμένο σχοινί. Κάθε νέα έκρηξη στη Μέση Ανατολή, κάθε πλήγμα σε διυλιστήρια ή δεξαμενόπλοια, μεταφράζεται σχεδόν αυτόματα σε αναταράξεις στις τιμές του πετρελαίου. Και μπορεί το πρωί της Παρασκευής να καταγράφηκε μια πρόσκαιρη ανάσα στις ασιατικές αγορές, όμως πίσω από αυτή την επιφανειακή ηρεμία κρύβεται ένα σενάριο που προκαλεί έντονη ανησυχία: η πιθανότητα εκτίναξης των τιμών σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Σενάρια-σοκ από τη Σαουδική Αραβία
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που αποκαλύπτει η Wall Street Journal, αξιωματούχοι στη Σαουδική Αραβία —τον μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου στον Κόλπο— επεξεργάζονται ήδη τα χειρότερα δυνατά σενάρια.
Το βασικό τους συμπέρασμα είναι ανησυχητικό: εάν ο πόλεμος με το Ιράν συνεχιστεί έως τα τέλη Απριλίου και οι ενεργειακές ροές παραμείνουν διαταραγμένες, η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να ξεπεράσει ακόμη και τα 180 δολάρια το βαρέλι.
Παρά το γεγονός ότι κάτι τέτοιο θα ενίσχυε τα κρατικά έσοδα, στο Ριάντ δεν αντιμετωπίζεται ως θετική εξέλιξη. Όπως επισημαίνει ο αναλυτής Umer Karim, η Σαουδική Αραβία προτιμά σταθερές και ελεγχόμενες αυξήσεις, καθώς οι απότομες εκρήξεις τιμών δημιουργούν μακροπρόθεσμη αστάθεια και πλήττουν τη ζήτηση.
Η κρατική εταιρεία Saudi Aramco, που διαχειρίζεται την παραγωγή και την τιμολόγηση, απέφυγε να σχολιάσει τα συγκεκριμένα σενάρια, ωστόσο οι εσωτερικές αναλύσεις βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη.
Γιατί τα καύσιμα στην Ελλάδα είναι πολύ ακριβότερα από την Κύπρο – Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εκτοξεύει το κόστος
Στο στόχαστρο η ενεργειακή «καρδιά» του Κόλπου
Η άνοδος των τιμών δεν είναι θεωρητική. Έχει ήδη πυροδοτηθεί από μια σειρά επιθέσεων σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Μετά το ισραηλινό πλήγμα στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars, η Τεχεράνη απάντησε χτυπώντας εγκαταστάσεις στο Ras Laffan στο Κατάρ, καθώς και άλλες υποδομές στον Κόλπο.
Παράλληλα, επιθέσεις σημειώθηκαν και σε σαουδαραβικές εγκαταστάσεις στο Yanbu, στρατηγικό σημείο που επιτρέπει τη μεταφορά πετρελαίου παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι το ίδιο το Στενά του Ορμούζ —μέσω του οποίου περνά περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου— βρίσκεται υπό σοβαρή πίεση, με επιθέσεις σε πλοία να περιορίζουν δραστικά τη ναυσιπλοΐα.
Η αγορά ήδη αντιδρά
Οι εξελίξεις αυτές έχουν ήδη αφήσει το αποτύπωμά τους στις τιμές. Το πετρέλαιο έφτασε έως και τα 119 δολάρια το βαρέλι πριν υποχωρήσει ελαφρώς, ενώ η ιστορική κορύφωση των 146 δολαρίων (2008) μοιάζει πλέον όχι απλώς εφικτή, αλλά πιθανόν να ξεπεραστεί.
Αναλυτές της Wood Mackenzie εκτιμούν ότι ακόμη και τα 200 δολάρια δεν μπορούν να αποκλειστούν για το 2026, εάν η κρίση παραταθεί.
Από την έναρξη της σύγκρουσης στα τέλη Φεβρουαρίου, οι τιμές έχουν ήδη αυξηθεί περίπου κατά 50%, καθώς εκατομμύρια βαρέλια έχουν αφαιρεθεί από την παγκόσμια προσφορά.
Τα πιθανά σενάρια για τις επόμενες εβδομάδες
Οι εκτιμήσεις των Σαουδαράβων αξιωματούχων σκιαγραφούν μια κλιμακωτή άνοδο:
- Στα 138–140 δολάρια καθώς μειώνονται τα αποθέματα
- Στα 150 δολάρια αν συνεχιστούν οι διαταραχές μέχρι τα μέσα Απριλίου
- Στα 165–180 δολάρια εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά
Την ίδια στιγμή, οι αγορές παραγώγων δείχνουν ότι οι επενδυτές προετοιμάζονται για το χειρότερο, με συμβόλαια που «ποντάρουν» σε τιμές 130, 140 και 150 δολαρίων να είναι από τα πιο δημοφιλή.
Αλλαγή συμπεριφοράς και φόβοι ύφεσης
Πέρα από τους αριθμούς, το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά την πραγματική οικονομία. Όπως τονίζει η αναλύτρια Rebecca Babin, η αγορά έχει ήδη πάψει να πιστεύει σε μια γρήγορη αποκλιμάκωση.
Σε επίπεδα γύρω στα 150 δολάρια, οι επιπτώσεις γίνονται άμεσα ορατές:
- Οι καταναλωτές περιορίζουν τις μετακινήσεις
- Οι επιχειρήσεις μειώνουν την παραγωγή
Τα ταξίδια και η κατανάλωση συρρικνώνονται
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η τιμή της βενζίνης έχει ήδη εκτοξευθεί στα 3,88 δολάρια ανά γαλόνι, από 2,93 πριν έναν μήνα, ενώ το ντίζελ αυξάνεται ακόμη περισσότερο, πιέζοντας τις μεταφορές και τη βιομηχανία.
Μια εύθραυστη ισορροπία
Παρά τα δυσοίωνα σενάρια, υπάρχουν ακόμη παράγοντες που θα μπορούσαν να συγκρατήσουν την άνοδο: μια πιθανή αποκλιμάκωση, αύξηση της παραγωγής από χώρες όπως η Ρωσία ή μείωση της ζήτησης λόγω οικονομικής επιβράδυνσης.
Ωστόσο, αυτή η «ισορροπία» παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Γιατί στην πραγματικότητα, η πορεία των τιμών δεν καθορίζεται μόνο από την οικονομία — αλλά από τις εξελίξεις στο πεδίο της μάχης.
Και όσο ο πόλεμος συνεχίζεται, κάθε βαρέλι πετρελαίου θα κουβαλά μέσα του όχι μόνο αξία, αλλά και το βάρος μιας κρίσης που απειλεί να ξεπεράσει τα όρια της περιοχής και να επηρεάσει ολόκληρο τον κόσμο.