Η νέα πολεμική κρίση στη Μέση Ανατολή δεν μένει στα πεδία των συγκρούσεων. Περνά με ορμή στην καθημερινότητα των πολιτών, τροφοδοτώντας ένα νέο κύμα ακρίβειας που πιέζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Οι διεθνείς αγορές ενέργειας βρίσκονται σε καθεστώς έντονης αναταραχής, με το πετρέλαιο να έχει εκτιναχθεί και την αβεβαιότητα να μεταφράζεται ήδη σε υψηλότερο κόστος για καύσιμα, μεταφορές και βασικά αγαθά.
Η άνοδος των τιμών δεν είναι θεωρητική. Το Brent βρέθηκε στα 112,57 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό WTI στα 99,64 δολάρια, με το Reuters να σημειώνει ότι από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου το Brent έχει αυξηθεί κατά 53% και το WTI κατά 45%. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η γεωπολιτική κρίση έχει προσθέσει ισχυρό «ασφάλιστρο κινδύνου» στις τιμές, ενώ σε ακραίο σενάριο παρατεταμένης αναταραχής δεν αποκλείεται ακόμη μεγαλύτερη έκρηξη.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν διπλό κίνδυνο: από τη μία, τις πραγματικές διεθνείς ανατιμήσεις στην ενέργεια· από την άλλη, την κερδοσκοπία που συχνά ακολουθεί τέτοιες κρίσεις στην εσωτερική αγορά. Δεν είναι τυχαίο ότι η κυβέρνηση αναγκάστηκε ήδη από τις 11 Μαρτίου να ανακοινώσει πλαφόν στα περιθώρια κέρδους σε καύσιμα και προϊόντα σούπερ μάρκετ για τρεις μήνες, ακριβώς για να αποτραπούν φαινόμενα αισχροκέρδειας που συνδέονται με την ενεργειακή αναστάτωση.
Το γεγονός και μόνο ότι κρίθηκε αναγκαία μια τέτοια παρέμβαση δείχνει το μέγεθος της πίεσης. Σε κάθε ενεργειακή κρίση, το πρώτο χτύπημα έρχεται στην αντλία, αλλά πολύ γρήγορα η ακρίβεια μεταφέρεται σε ολόκληρη την αλυσίδα: μεταφορές, εφοδιασμό, logistics, κόστος παραγωγής και τελικά στα ράφια. Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν αφορά μόνο τη βενζίνη ή το πετρέλαιο κίνησης, αλλά συνολικά το κόστος ζωής. Αυτό ακριβώς είναι που κάνει το νέο κύμα ανατιμήσεων τόσο επικίνδυνο για τους Έλληνες καταναλωτές.
Η ευρύτερη εικόνα στην Ευρώπη δείχνει ήδη τάση ανοδικών πιέσεων. Η Τράπεζα της Ελλάδος στην τελευταία της ανάλυση σημειώνει ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει σε απότομη άνοδο των ενεργειακών τιμών και σε αναθεώρηση προς τα πάνω των προσδοκιών για τον πληθωρισμό τόσο στην ευρωζώνη όσο και στην Ελλάδα. Παράλληλα, η Eurostat είχε ήδη καταγράψει επιτάχυνση του πληθωρισμού στην ευρωζώνη στο 1,9% τον Φεβρουάριο, πριν ακόμη ενσωματωθεί πλήρως το νέο σοκ.
Ώρα μηδέν στη Μέση Ανατολή: Νέες πυραυλικές επιθέσεις με βόμβες διασποράς κατά του Ισραήλ – Έφτασε και το USS Tripoli στον Κόλπο, «πυρηνική βόμβα» κρατάει η Τεχεράνη
Το ανησυχητικό είναι ότι η αγορά φοβάται όχι μόνο τη σημερινή κατάσταση, αλλά και το τι μπορεί να ακολουθήσει. Η παρατεταμένη διαταραχή στο Στενό του Ορμούζ ή ένα νέο πλήγμα στις θαλάσσιες μεταφορές θα μπορούσαν να αφαιρέσουν από την αγορά 13 έως 14 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με εκτίμηση της Barclays που μετέδωσε το Reuters. Σε μια τέτοια περίπτωση, το σοκ δεν θα περιοριζόταν στο πετρέλαιο αλλά θα επηρέαζε το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας, από τη βιομηχανία μέχρι το καλάθι του νοικοκυριού.
Οι πρώτες διεθνείς αντιδράσεις δείχνουν ακριβώς πόσο σοβαρή θεωρείται η κατάσταση. Η Αίγυπτος, για παράδειγμα, ανακοίνωσε ήδη περιορισμό κρατικών έργων υψηλής κατανάλωσης καυσίμων και μείωση χρήσης καυσίμων σε κρατικά οχήματα, ενώ εξετάζει νέα κοινωνικά μέτρα για να απορροφήσει μέρος των πιέσεων. Αυτό σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις της περιοχής και όχι μόνο βλέπουν πια την ενεργειακή κρίση ως άμεση απειλή για τους προϋπολογισμούς και τη σταθερότητα.
Για την Ελλάδα, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο οξύ επειδή η ακρίβεια βρίσκει τα νοικοκυριά ήδη εξαντλημένα από διαδοχικά κύματα ανατιμήσεων. Όταν πάνω σε αυτό το εύθραυστο περιβάλλον προστίθεται ένας νέος πόλεμος, ο κίνδυνος είναι να δούμε όχι μόνο άνοδο τιμών αλλά και νέο κύκλο κερδοσκοπικών πιέσεων, όπου κάθε διεθνής εξέλιξη χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για επιπλέον επιβάρυνση του καταναλωτή. Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά απλώς την ακρίβεια ως αποτέλεσμα διεθνών συνθηκών, αλλά και τη δυνατότητα της αγοράς να μετατρέπει μια κρίση σε ευκαιρία υπερκέρδους εις βάρος της κοινωνίας.
Το βασικό συμπέρασμα είναι πως η ακρίβεια δεν δείχνει απλώς να επιστρέφει. Δείχνει να σπάει νέα ρεκόρ, σε ένα περιβάλλον όπου η ενεργειακή αβεβαιότητα, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι και η εγχώρια αισχροκέρδεια απειλούν να δημιουργήσουν ένα ακόμη πιο ασφυκτικό σκηνικό για τους Έλληνες καταναλωτές. Και όσο ο πόλεμος συνεχίζεται, η πίεση αυτή δύσκολα θα αποκλιμακωθεί.