Μπροστά σε μια ουσιαστική μεταρρύθμιση βρίσκεται το κληρονομικό δίκαιο, καθώς ένα σύνθετο και εκτενές σχέδιο νόμου έχει ήδη τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, ανοίγοντας τον δρόμο για σημαντικές αλλαγές. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, μετά τις 20 Απριλίου το νομοσχέδιο αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή, ενώ η έναρξη ισχύος του τοποθετείται στο νέο δικαστικό έτος, από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Το χρονικό αυτό περιθώριο θεωρείται κρίσιμο, ώστε να υπάρξει ομαλή προσαρμογή τόσο για τους πολίτες όσο και για τους επαγγελματίες του χώρου.
Στόχος της μεταρρύθμισης
Η βασική φιλοσοφία του νέου πλαισίου εστιάζει στην ανάγκη εκσυγχρονισμού ενός δικαίου που, σε αρκετά σημεία, θεωρείται ξεπερασμένο. Ειδικότερα επιδιώκεται:
- Η προσαρμογή στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
- Η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου και της εμπιστοσύνης στις συναλλαγές.
- Η διευκόλυνση της διαχείρισης της κληρονομικής περιουσίας.
- Η μείωση της γραφειοκρατίας και των δικαστικών εκκρεμοτήτων.
Οι βασικοί άξονες των αλλαγών
Το νομοσχέδιο οργανώνεται γύρω από έξι κεντρικούς πυλώνες:
- Αναμόρφωση της εξ αδιαθέτου διαδοχής, με στόχο πιο δίκαιη κατανομή της περιουσίας.
- Επανεξέταση της νόμιμης μοίρας, ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις σύγχρονες οικογενειακές δομές.
- Αναθεώρηση της ευθύνης των κληρονόμων για τα χρέη, περιορίζοντας δυσάρεστες εκπλήξεις.
- Ενίσχυση της δικαστικής εκκαθάρισης, για ταχύτερη και πιο διαφανή διευθέτηση υποθέσεων.
- Απλοποίηση των σχέσεων μεταξύ συγκληρονόμων, με στόχο τη μείωση συγκρούσεων.
- Εισαγωγή νέων θεσμών, όπως: Κληρονομικές συμβάσεις λόγω θανάτου, συμφωνίες παραίτησης από μελλοντικά δικαιώματα, κατάργηση ανενεργών ή παρωχημένων διατάξεων.
Οικονομικές επιπτώσεις
Οι αλλαγές δεν περιορίζονται μόνο στο νομικό επίπεδο, αλλά εκτιμάται ότι θα έχουν και σημαντικό οικονομικό αποτύπωμα:
- Μείωση των αποποιήσεων κληρονομιάς, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις με χρέη.
- Επανένταξη ανενεργών περιουσιακών στοιχείων στην οικονομική δραστηριότητα.
- Αύξηση της ρευστότητας των κληρονόμων, διευκολύνοντας αξιοποίηση περιουσίας.
- Τόνωση της αγοράς ακινήτων, μέσω μεγαλύτερης ασφάλειας στις συναλλαγές.
- Στήριξη οικογενειακών επιχειρήσεων, εξασφαλίζοντας τη συνέχισή τους.
- Ενίσχυση των δημοσίων εσόδων, μέσω αυξημένων μεταβιβάσεων και επενδύσεων
Αντιδράσεις και αιτήματα πολιτών
Η δημόσια διαβούλευση έχει ήδη αναδείξει κρίσιμα ζητήματα, με πολίτες να ζητούν:
- Πρόβλεψη μεταβατικών διατάξεων για την ομαλή εφαρμογή του νόμου.
- Προστασία όσων κληρονόμησαν στο παρελθόν χρέη χωρίς επαρκή ενημέρωση.
- Δυνατότητα αποκατάστασης περιπτώσεων εκπρόθεσμης αποποίησης.
- Διασφάλιση ίσης μεταχείρισης μεταξύ παλαιών και νέων υποθέσεων.
- Η ευρύτερη σημασία της μεταρρύθμισης.
Πέρα από τις επιμέρους ρυθμίσεις, η προωθούμενη αλλαγή επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τη συνολική φιλοσοφία του κληρονομικού δικαίου. Στο επίκεντρο τίθενται:
- Η ενίσχυση της ελευθερίας του διαθέτη να αποφασίζει για την περιουσία του.
- Η κατοχύρωση της πραγματικής του βούλησης.
- Η βελτίωση της ασφάλειας των συναλλαγών.
- Η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της περιουσίας προς όφελος της οικονομίας.
Η επικείμενη μεταρρύθμιση φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα πιο σύγχρονο, λειτουργικό και δίκαιο πλαίσιο, που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες της σημερινής κοινωνίας. Εφόσον υλοποιηθεί όπως σχεδιάζεται, αναμένεται να επηρεάσει ουσιαστικά τόσο την καθημερινότητα των πολιτών όσο και τη συνολική οικονομική δραστηριότητα στη χώρα.