Αντιμέτωποι με κατασχέσεις τραπεζικών λογαριασμών, δεσμεύσεις απαιτήσεων στα χέρια τρίτων, αλλά και με πλειστηριασμούς περιουσιακών στοιχείων βρίσκονται εκατοντάδες χιλιάδες φορολογούμενοι που διατηρούν αρρύθμιστα χρέη προς το Δημόσιο.
Η ΑΑΔΕ έχει ήδη ενημερώσει όσους βρίσκονται στη «ζώνη κινδύνου» ότι πρέπει να τακτοποιήσουν τις οφειλές τους. Αν δεν προχωρήσουν σε πληρωμή ή ρύθμιση εντός της προθεσμίας που τους έχει δοθεί, τότε οι υπηρεσίες είσπραξης μπορούν να ενεργοποιήσουν τα προβλεπόμενα αναγκαστικά μέτρα εκτέλεσης, χωρίς να απαιτείται νέα ειδοποίηση σε κάθε περίπτωση.
Το ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο είναι ότι ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο όσους έχουν μεγάλα χρέη. Ακόμη και οφειλές που ξεκινούν από τα 50 ευρώ μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να οδηγήσουν σε μέτρα, κυρίως σε κατασχέσεις απαιτήσεων εις χείρας τρίτων, όπως τραπεζικές καταθέσεις, μισθοί, συντάξεις, ενοίκια ή επιδοτήσεις.
Πάνω από 615.000 οφειλέτες εκτεθειμένοι στην εφορία
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, μηνός Μαρτίου, 615.741 οφειλέτες εμφανίζονται «ακάλυπτοι» απέναντι στην εφορία, καθώς έχουν ληξιπρόθεσμα χρέη υψηλότερα από τα όρια που επιτρέπουν την ενεργοποίηση κατασχέσεων.
Την ίδια ώρα, ο συνολικός αριθμός των οφειλετών του Δημοσίου ανήλθε στα 4.797.755 ΑΦΜ, αριθμός που συνιστά διαχρονικό ρεκόρ.
Η αύξηση αυτή αποδίδεται, σύμφωνα με πηγές της ΑΑΔΕ, είτε στη μη πληρωμή της πρώτης δόσης του ΕΝΦΙΑ, είτε σε καθυστερημένη εμφάνιση πληρωμών στο σύστημα Taxisnet. Το ακριβές εύρος του φαινομένου αναμένεται να αποσαφηνιστεί το επόμενο διάστημα.
Πότε επιτρέπονται κατασχέσεις για χρέη από 50 έως 500 ευρώ
Η ισχύουσα νομοθεσία προβλέπει ότι για αρρύθμιστα ληξιπρόθεσμα χρέη από 50 έως 500 ευρώ δεν μπορούν να επιβληθούν όλα τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης.
Σε αυτή την κατηγορία, επιτρέπεται κυρίως η κατάσχεση απαιτήσεων εις χείρας τρίτων. Αυτό σημαίνει ότι η εφορία μπορεί να κινηθεί απέναντι σε ποσά που δικαιούται να λάβει ο οφειλέτης από τρίτους, όπως:
- τραπεζικές καταθέσεις,
- μισθοί,
- συντάξεις,
- ενοίκια,
- επιδοτήσεις,
- άλλες χρηματικές απαιτήσεις.
Δεν επιτρέπεται, όμως, για χρέη έως 500 ευρώ η κατάσχεση ακινήτου ή κινητών περιουσιακών στοιχείων στα χέρια του οφειλέτη.
Τι αλλάζει για χρέη άνω των 500 ευρώ
Για ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Δημόσιο που υπερβαίνουν τα 500 ευρώ και δεν έχουν υπαχθεί σε ρύθμιση, οι αρμόδιες φοροεισπρακτικές υπηρεσίες μπορούν να προχωρήσουν σε πιο βαριά μέτρα.
Συγκεκριμένα, τα Κέντρα Βεβαίωσης και Είσπραξης ή οι αρμόδιες υπηρεσίες της φορολογικής διοίκησης έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν:
- κατασχέσεις ακινήτων,
- κατασχέσεις κινητών περιουσιακών στοιχείων,
- κατασχέσεις αυτοκινήτων,
- πλειστηριασμούς,
- μέτρα σε απαιτήσεις ή περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι αν η οφειλή είναι ληξιπρόθεσμη, αρρύθμιστη και αν ο οφειλέτης δεν έχει προχωρήσει εγκαίρως σε τακτοποίηση.
Ο οδηγός της ΑΑΔΕ για κατασχέσεις και πλειστηριασμούς
Η ΑΑΔΕ έχει συγκεντρώσει σε αναλυτικό εγχειρίδιο τις βασικές απαντήσεις για τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης που μπορεί να λάβει το Δημόσιο. Πρόκειται για έναν πρακτικό οδηγό που εξηγεί τι προβλέπεται για οφειλέτες, κατασχέσεις, πλειστηριασμούς, ακατάσχετα όρια και δυνατότητες άρσης ή περιορισμού των μέτρων.
Ποια μέτρα μπορεί να λάβει η εφορία
Για την είσπραξη ληξιπρόθεσμων χρεών που δεν έχουν ρυθμιστεί, ο προϊστάμενος της αρμόδιας υπηρεσίας μπορεί να επιλέξει, κατά περίπτωση, μέτρα που προβλέπονται από τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων.
Τα βασικά μέτρα είναι:
- κατάσχεση κινητών πραγμάτων στα χέρια του οφειλέτη,
- κατάσχεση κινητών και απαιτήσεων του οφειλέτη στα χέρια τρίτων,
- κατάσχεση ακινήτων.
Παράλληλα, μπορούν να ληφθούν και άλλα διοικητικά, ασφαλιστικά ή δικαστικά μέτρα, ανάλογα με τη φύση της οφειλής και την εκτίμηση της υπηρεσίας.
Πρέπει να προηγηθεί ειδοποίηση;
Για οφειλές για τις οποίες υπάρχει εκτελεστός τίτλος από την 1η Ιανουαρίου 2014 και μετά, η φορολογική διοίκηση οφείλει, πριν από οποιαδήποτε πράξη εκτέλεσης, να κοινοποιήσει στον οφειλέτη ατομική ειδοποίηση καταβολής οφειλής ή υπερημερίας.
Υπάρχει, όμως, σημαντική εξαίρεση: η υποχρεωτική αυτή προδικασία δεν ισχύει με τον ίδιο τρόπο για την κατάσχεση χρηματικών απαιτήσεων στα χέρια του φορολογουμένου ή τρίτου.
Πότε μπορεί να παρακαμφθεί η προδικασία
Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν εκτιμάται ότι τίθεται σε κίνδυνο η είσπραξη της οφειλής, η φορολογική διοίκηση μπορεί να κινηθεί πιο άμεσα.
Αυτό μπορεί να συμβεί όταν συντρέχουν προϋποθέσεις επείγοντος, σύμφωνα με τον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας και τον ΚΕΔΕ.
Τι σημαίνει κατάσχεση ακινήτου
Από τη στιγμή που επιδοθεί στον οφειλέτη αντίγραφο της έκθεσης κατάσχεσης, ο ίδιος στερείται το δικαίωμα ελεύθερης διάθεσης του ακινήτου.
Με απλά λόγια, δεν μπορεί να το πουλήσει ή να το διαθέσει ελεύθερα. Ο περιορισμός αφορά και τα συστατικά στοιχεία του ακινήτου, ακόμη κι αν αυτά δεν αναφέρονται αναλυτικά στην έκθεση κατάσχεσης.
Η κατάσχεση οδηγεί αυτόματα σε πλειστηριασμό;
Όχι. Η έκθεση κατάσχεσης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το ακίνητο θα βγει αμέσως σε πλειστηριασμό.
Ωστόσο, αν ο οφειλέτης δεν προχωρήσει σε ρύθμιση ή δεν υπάρξει άλλη νόμιμη αναστολή, η διαδικασία μπορεί να συνεχιστεί και να οδηγήσει σε πρόγραμμα πλειστηριασμού.
Πότε εκδίδεται πρόγραμμα πλειστηριασμού
Αν ο οφειλέτης δεν έχει εντάξει τις οφειλές του σε ρύθμιση, ο προϊστάμενος της αρμόδιας υπηρεσίας ορίζει ημερομηνία πλειστηριασμού μετά την παρέλευση 40 ημερών και το αργότερο μέσα σε 4 μήνες από την κατάσχεση.
Η ημερομηνία του πλειστηριασμού πρέπει να οριστεί το αργότερο μέσα σε 5 μήνες από την έκδοση του σχετικού προγράμματος.
Αν ο πλειστηριασμός δεν πραγματοποιηθεί την ημέρα που έχει οριστεί, εκδίδεται νέο πρόγραμμα, το αργότερο μέσα σε ένα έτος από την ημέρα που δεν έγινε ή ανεστάλη ο πλειστηριασμός.
Οι προθεσμίες αυτές μπορεί να μην τηρηθούν μόνο αν υπάρχει σπουδαίος λόγος, ο οποίος πρέπει να αναφέρεται σε αιτιολογημένη έκθεση του προϊσταμένου.
Αν καθυστερήσει το πρόγραμμα, ακυρώνεται;
Όχι. Η έκδοση προγράμματος πλειστηριασμού μετά την πάροδο των νόμιμων προθεσμιών δεν συνεπάγεται αυτομάτως ακυρότητα.
Πώς αναστέλλεται ένας πλειστηριασμός
Η εκτέλεση προγράμματος πλειστηριασμού μπορεί να ανασταλεί κυρίως με δύο τρόπους:
- με την ένταξη του οφειλέτη σε ρύθμιση οφειλών,
- ή με την έκδοση δικαστικής απόφασης αναστολής.
Η ρύθμιση, επομένως, αποτελεί βασικό εργαλείο προστασίας για όσους θέλουν να αποφύγουν την περαιτέρω κλιμάκωση των μέτρων.
Πώς γίνονται οι πλειστηριασμοί
Από την 1η Μαΐου 2018, οι πλειστηριασμοί που διενεργούνται σύμφωνα με τον ΚΕΔΕ πραγματοποιούνται αποκλειστικά με ηλεκτρονικά μέσα, μέσω των ηλεκτρονικών συστημάτων πλειστηριασμών και της πλατφόρμας eauction.gr.
Οι περιλήψεις των προγραμμάτων πλειστηριασμού δημοσιεύονται ηλεκτρονικά στην ιστοσελίδα δημοσιεύσεων πλειστηριασμών του Δελτίου Δικαστικών Δημοσιεύσεων.
Πότε περνά η κυριότητα στον υπερθεματιστή
Η κυριότητα ενός πλειστηριασθέντος ακινήτου μεταβιβάζεται στον υπερθεματιστή μετά τη μεταγραφή της περίληψης κατακυρωτικής έκθεσης στο αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο ή Κτηματολογικό Γραφείο.
Μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία, η κυριότητα παραμένει στον ιδιοκτήτη του ακινήτου.
Μπορεί να αρθεί κατάσχεση ή υποθήκη;
Ναι. Η άρση κατάσχεσης ή η εξάλειψη υποθήκης επί ακινήτου μπορεί να γίνει μετά την εξόφληση ή τη διαγραφή της οφειλής για την οποία επιβλήθηκε το μέτρο.
Μπορεί επίσης να γίνει με απόφαση του αρμόδιου οργάνου, υπό συγκεκριμένους όρους αποδέσμευσης, ανάλογα με την περίπτωση.
Τα ακατάσχετα όρια για μισθούς, συντάξεις και καταθέσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα όρια κάτω από τα οποία προστατεύονται μισθοί, συντάξεις και τραπεζικές καταθέσεις.
Για μισθούς, συντάξεις και ασφαλιστικά βοηθήματα που καταβάλλονται περιοδικά, δεν επιτρέπεται κατάσχεση όταν το μηνιαίο ποσό, μετά την αφαίρεση των υποχρεωτικών εισφορών, είναι κάτω από 1.000 ευρώ.
Αν το ποσό υπερβαίνει τα 1.000 ευρώ, τότε επιτρέπεται κατάσχεση:
- στο 50% του ποσού που υπερβαίνει τα 1.000 ευρώ και μέχρι τα 1.500 ευρώ,
- και στο σύνολο του ποσού που υπερβαίνει τα 1.500 ευρώ.
Για τραπεζικές καταθέσεις, το ακατάσχετο όριο είναι 1.250 ευρώ μηνιαίως για κάθε φυσικό πρόσωπο, αλλά μόνο σε έναν λογαριασμό και σε ένα πιστωτικό ίδρυμα.
Για να ισχύσει η προστασία, ο φορολογούμενος πρέπει να έχει δηλώσει ηλεκτρονικά τον συγκεκριμένο λογαριασμό στο πληροφοριακό σύστημα της φορολογικής διοίκησης. Αν υπάρχει λογαριασμός μισθοδοσίας, σύνταξης ή ασφαλιστικού βοηθήματος, πρέπει να δηλωθεί αποκλειστικά αυτός.
Πότε αίρονται κατασχέσεις στα χέρια τρίτων
Η κατάσχεση εις χείρας τρίτων μπορεί να αρθεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Η πρώτη και καθαρότερη περίπτωση είναι η εξόφληση ή διαγραφή του ποσού για το οποίο εκδόθηκε το κατασχετήριο.
Άρση μπορεί επίσης να γίνει σε παλαιότερες ρυθμίσεις, εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, σε ρύθμιση του ν. 4305/2014 απαιτείται να έχει εξοφληθεί το 50% της αρχικής βασικής ρυθμιζόμενης οφειλής, να έχει υποβληθεί αίτηση από τον οφειλέτη και η κατάσχεση να αφορά αποκλειστικά χρέη που έχουν ενταχθεί και εξοφληθεί στο πλαίσιο αυτής της ρύθμισης.
Για τη ρύθμιση του ν. 4321/2015 απαιτείται, μεταξύ άλλων, εξόφληση του 25% της αρχικής βασικής ρυθμιζόμενης οφειλής, χωρίς να υπολογίζεται τυχόν προκαταβολή, καθώς και αίτηση του οφειλέτη.
Σε περίπτωση ρύθμισης μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού του ν. 4738/2020, απαιτείται να έχει εξοφληθεί το 75% του συνολικού ποσού που πρέπει να καταβληθεί στο Δημόσιο βάσει της σύμβασης αναδιάρθρωσης, καθώς και να αφορά η κατάσχεση αποκλειστικά χρέη που έχουν υπαχθεί στη συγκεκριμένη σύμβαση.
Μπορεί να περιοριστεί μια κατάσχεση;
Ναι. Η κατάσχεση στα χέρια τρίτων μπορεί να περιοριστεί σε μικρότερο ποσό ή ποσοστό, ύστερα από αιτιολογημένη απόφαση του αρμόδιου οργάνου και μετά από αίτημα του οφειλέτη.
Για να γίνει αυτό, πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
- Πρώτον, πρέπει να έχει ενταχθεί το σύνολο των ληξιπρόθεσμων οφειλών σε ρύθμιση.
- Δεύτερον, πρέπει να αποδεικνύεται ότι η κατασχεθείσα απαίτηση είναι απαραίτητη για τη διαβίωση του οφειλέτη, για παράδειγμα ενοίκιο για φυσικό πρόσωπο, ή για τη βιωσιμότητα επιχείρησης, όπως πληρωμή μισθοδοσίας, φορολογικών υποχρεώσεων ή άλλων κρίσιμων λειτουργικών αναγκών.
- Τρίτον, δεν πρέπει να εκκρεμεί εντολή φορολογικού ελέγχου για τον οφειλέτη, όπως προκύπτει από το σύστημα ELENXIS ή από άλλα στοιχεία.
Αν πληρούνται οι προϋποθέσεις, μπορεί να αποδεσμευθεί έως 50% της κατασχεθείσας απαίτησης για υφιστάμενα και μη αποδοθέντα ποσά. Για οφειλές ΦΠΑ που έχουν εισπραχθεί αλλά δεν έχουν αποδοθεί, καθώς και για παρακρατούμενο φόρο μισθωτών υπηρεσιών, το όριο μειώνεται έως 30%.
Για μελλοντικές απαιτήσεις, η αποδέσμευση μπορεί να φτάσει έως 70%, υπό την προϋπόθεση ότι καλύπτονται συγκεκριμένες δόσεις της ρύθμισης. Και εδώ, για οφειλές από ΦΠΑ ή ΦΜΥ, το όριο μπορεί να περιορίζεται έως 30%.
Πότε αδρανοποιείται κατάσχεση εις χείρας τρίτου
Η αδρανοποίηση κατάσχεσης εις χείρας τρίτου σημαίνει ότι η κατάσχεση δεν θα καταλαμβάνει μελλοντικές απαιτήσεις του οφειλέτη απέναντι στον τρίτο.
Αυτό μπορεί να συμβεί στην περίπτωση ρύθμισης μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού του ν. 4738/2020, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η ρύθμιση ως «κλειδί» για την αποφυγή μέτρων
Το βασικό συμπέρασμα από τον οδηγό της ΑΑΔΕ είναι ότι ο οφειλέτης που αφήνει τα χρέη του αρρύθμιστα παραμένει εκτεθειμένος σε μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης.
Αντίθετα, η έγκαιρη ένταξη σε ρύθμιση μπορεί να αναστείλει ή να περιορίσει τις συνέπειες, να αποτρέψει την κλιμάκωση προς πλειστηριασμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να οδηγήσει ακόμη και σε άρση ή περιορισμό κατασχέσεων.
Για τους φορολογούμενους που έχουν λάβει ειδοποίηση από την ΑΑΔΕ, το μήνυμα είναι σαφές: η αδράνεια μπορεί να κοστίσει ακριβά, ακόμη και όταν η αρχική οφειλή δεν φαίνεται μεγάλη.