Αλλάζει σημαντικά το καθεστώς στα πρόστιμα της εφορίας για εκπρόθεσμες δηλώσεις, καθώς το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προχωρά σε κατάργηση ή μείωση των διοικητικών κυρώσεων σε περιπτώσεις όπου δεν προκύπτει ουσιαστική φορολογική επιβάρυνση. Με τον νόμο 5301, που δημοσιεύθηκε στις 15 Μαΐου 2026, μπαίνει τέλος σε ένα σύστημα που επέβαλλε πρόστιμα ακόμη και για καθαρά τυπικές παραβάσεις, ενώ προβλέπονται και αναδρομικές επιστροφές χρημάτων από τις 19 Απριλίου 2024.
Ποιες εκπρόθεσμες δηλώσεις απαλλάσσονται από πρόστιμο
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τις εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, δεν θα επιβάλλεται πρόστιμο όταν η εκκαθάριση οδηγεί σε μηδενικό ή πιστωτικό αποτέλεσμα ή όταν ο φόρος που προκύπτει προς πληρωμή δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ.
Μέχρι σήμερα, ακόμη και για μικρές καθυστερήσεις χωρίς ουσιαστικό φορολογικό αποτέλεσμα, οι φορολογούμενοι κινδύνευαν με πρόστιμα 100, 250 ή 500 ευρώ, ανάλογα με την κατηγορία βιβλίων και τη δραστηριότητά τους.
Η νέα ρύθμιση καλύπτει επίσης δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα, οι οποίες δεν συνεπάγονται καταβολή φόρου. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου η εκπρόθεσμη υποβολή δημιουργούσε διοικητική παράβαση χωρίς να υπάρχει απώλεια εσόδων για το Δημόσιο.
Τι ισχύει για ΦΠΑ, παρακρατούμενους φόρους και τροποποιητικές δηλώσεις
Αλλαγές προβλέπονται και για δηλώσεις έμμεσων φόρων, τελών και εισφορών, με εξαίρεση τον ΦΠΑ και τον φόρο μεταβίβασης ακινήτων. Αν ο φόρος που προκύπτει δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ, δεν θα επιβάλλεται πλέον πρόστιμο.
Στις εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ, το πρόστιμο παραμένει, αλλά περιορίζεται σημαντικά. Όταν δεν προκύπτει ποσό φόρου για πληρωμή, το πρόστιμο μειώνεται στα 100 ευρώ, αντί για τα 250 ή 500 ευρώ που ίσχυαν μέχρι σήμερα για επαγγελματίες και επιχειρήσεις. Παράλληλα, καταργείται το πρόστιμο των 100 ευρώ για τα ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ.
Το νέο πλαίσιο καλύπτει και τις τροποποιητικές δηλώσεις. Δεν θα επιβάλλεται πρόστιμο όταν από την εκπρόθεσμη τροποποιητική δήλωση προκύπτει πρόσθετος φόρος έως 100 ευρώ σε σχέση με την αρχική δήλωση.
Απαλλαγή προβλέπεται επίσης για τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ ή παρακρατούμενων φόρων, υπό την προϋπόθεση ότι η αρχική δήλωση είχε κατατεθεί εμπρόθεσμα.
Τι προβλέπεται για ανήλικους φορολογούμενους
Ιδιαίτερη πρόβλεψη περιλαμβάνει ο νόμος και για τις φορολογικές υποχρεώσεις ανηλίκων. Δεν θα επιβάλλονται πρόστιμα σε εκπρόθεσμες δηλώσεις που κατατίθενται για λογαριασμό ανηλίκου ή αφορούν υποχρεώσεις από περίοδο κατά την οποία ο φορολογούμενος ήταν ανήλικος.
Η εξαίρεση επεκτείνεται και στις δηλώσεις γονέων, όταν σε αυτές περιλαμβάνονται εισοδήματα ανήλικων τέκνων.
Πότε ξεκινούν οι επιστροφές χρημάτων
Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται αναδρομικά από τις 19 Απριλίου 2024. Αυτό σημαίνει ότι όσοι πλήρωσαν πρόστιμα για παραβάσεις που πλέον καλύπτονται από τις νέες εξαιρέσεις, θα δικαιούνται επιστροφή χρημάτων ή συμψηφισμό.
Η ΑΑΔΕ αναμένεται να εκδώσει αναλυτικές οδηγίες για τη διαδικασία ακύρωσης, επανυπολογισμού και επιστροφής των ποσών. Σε περιπτώσεις όπου το πρόστιμο έχει ήδη βεβαιωθεί αλλά δεν έχει εισπραχθεί, η διαδικασία είσπραξης θα σταματά αυτόματα.
Αντίστοιχα, όπου προβλέπεται απλώς μείωση του προστίμου –όπως στις δηλώσεις ΦΠΑ– θα γίνεται τροποποίηση της πράξης επιβολής και επανυπολογισμός της οφειλής.
Γιατί αλλάζει το σύστημα των προστίμων
Στο υπουργείο Οικονομικών εκτιμούν ότι το προηγούμενο καθεστώς δημιουργούσε υπέρμετρες επιβαρύνσεις ακόμη και για μικρές παραλείψεις χωρίς δημοσιονομικό αποτέλεσμα. Με τις νέες διατάξεις επιχειρείται εξορθολογισμός του συστήματος και περιορισμός των κυρώσεων σε περιπτώσεις πραγματικής φορολογικής παράβασης.
Η αλλαγή αναμένεται να επηρεάσει χιλιάδες φυσικά πρόσωπα, επαγγελματίες και επιχειρήσεις που βρέθηκαν αντιμέτωποι με υψηλά πρόστιμα για καθυστερήσεις λίγων ημερών ή για δηλώσεις που τελικά δεν οδηγούσαν σε επιπλέον φόρο.