Νέο σήμα για επανεξέταση βασικών πλευρών του ελληνικού φορολογικού συστήματος στέλνουν οι Βρυξέλλες, βάζοντας στο επίκεντρο τις φοροαπαλλαγές, τη φορολόγηση της ενέργειας και τα οχήματα. Στο σχέδιο συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ελλάδα, η Κομισιόν αναγνωρίζει μεν τις καλές δημοσιονομικές επιδόσεις της χώρας, αλλά ταυτόχρονα καταγράφει πεδία όπου θεωρεί ότι υπάρχουν στρεβλώσεις, απώλειες εσόδων και περιθώρια παρεμβάσεων.
Οι συστάσεις δεν αποτελούν «ντιρεκτίβα» ούτε δεσμευτικό κείμενο πολιτικής. Ωστόσο, αποτυπώνουν με σαφήνεια τις κατευθύνσεις που θεωρεί προβληματικές η Επιτροπή και οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν τη δημόσια συζήτηση για τη φορολογική πολιτική το επόμενο διάστημα.
Στο επίκεντρο οι φοροαπαλλαγές
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις λεγόμενες φορολογικές δαπάνες, δηλαδή στις φοροαπαλλαγές, τις εξαιρέσεις και τις ειδικές μειώσεις φόρων. Σύμφωνα με την Κομισιόν, η Ελλάδα χάνει σημαντικά έσοδα από το μεγάλο εύρος αυτών των ρυθμίσεων, ενώ δεν υπάρχει επίσημος μηχανισμός που να αξιολογεί συστηματικά την αποτελεσματικότητά τους.
Το ζήτημα δεν είναι μικρό. Οι φορολογικές δαπάνες καταμετρώνται σε 1.236, με εκτιμώμενο δημοσιονομικό κόστος 22,88 δισ. ευρώ για το 2024. Οι σημαντικότερες κατηγορίες αφορούν απαλλαγές για πρώτη κατοικία, φορολογικές ελαφρύνσεις στα ενοίκια, ρυθμίσεις στον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων, στη φορολογία επιχειρήσεων, στον μειωμένο ΦΠΑ και στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης.
Η Επιτροπή εισηγείται ουσιαστικά επανεξέταση και εξορθολογισμό του πλαισίου, συγκρίνοντας το πλήθος και το κόστος των ελληνικών εξαιρέσεων με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Το επίμονο κενό στον ΦΠΑ
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στον ΦΠΑ, όπου η Κομισιόν αναγνωρίζει πρόοδο στη συμμόρφωση, αλλά επισημαίνει ότι οι εξαιρέσεις εξακολουθούν να κοστίζουν. Το κενό ΦΠΑ εκτιμάται ότι ανήλθε σε 9,4 δισ. ευρώ το 2023, δηλαδή στο 18,3% των δυνητικών εσόδων.
Η Επιτροπή δείχνει συγκεκριμένους τομείς όπου οι απαλλαγές επιβαρύνουν τη λειτουργία του φόρου, όπως η ιδιωτική εκπαίδευση και οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αναδιάρθρωσης.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η φοροδιαφυγή στον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων παραμένει υψηλή, ιδίως στους αυτοαπασχολούμενους και σε επαγγέλματα όπου κυριαρχούν οι συναλλαγές σε μετρητά. Στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως τεχνικά επαγγέλματα και υπηρεσίες που παρέχονται εκτός επαγγελματικής εγκατάστασης, όπου η χρήση POS και η καταγραφή των συναλλαγών παραμένουν περιορισμένες.
Με αυτά τα δεδομένα, δεν διαφαίνεται πρόθεση απόσυρσης εργαλείων όπως το τεκμαρτό εισόδημα για τους ελεύθερους επαγγελματίες, παρά τις αντιδράσεις που έχει προκαλέσει.
Η ενέργεια και το ζήτημα του diesel
Αιχμηρές είναι και οι παρατηρήσεις για την ενέργεια. Η Κομισιόν σημειώνει ότι η Ελλάδα παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας εξακολουθούν να κινούνται πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ, εν μέρει λόγω της εξάρτησης από το φυσικό αέριο.
Το βασικό σημείο κριτικής αφορά τη φορολογία της ενέργειας. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το σημερινό σύστημα εξακολουθεί να ευνοεί τα ορυκτά καύσιμα έναντι της ηλεκτρικής ενέργειας, στέλνοντας αντικρουόμενα μηνύματα στην αγορά.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο πετρέλαιο κίνησης, με την Κομισιόν να αντιμετωπίζει ως στρέβλωση τη χαμηλότερη φορολόγησή του σε σχέση με τη βενζίνη. Η παρατήρηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία στην Ελλάδα διατυπώνονται αιτήματα για περαιτέρω μειώσεις φόρων στα καύσιμα, λόγω του υψηλού κόστους μετακίνησης και παραγωγής.
Πράσινοι φόροι και γερασμένος στόλος οχημάτων
Η ευρωπαϊκή ατζέντα για την πράσινη μετάβαση επαναφέρει στο τραπέζι μέτρα όπως η αύξηση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο diesel, η προσέγγιση της φορολογίας του με τη βενζίνη, η αναπροσαρμογή των τελών κυκλοφορίας με βάση τους ρύπους και η ενίσχυση κινήτρων για ηλεκτρικά ή καθαρότερα οχήματα.
Η Επιτροπή επισημαίνει, επίσης, ότι η Ελλάδα διαθέτει έναν από τους πιο γερασμένους στόλους οχημάτων στην Ευρώπη, γεγονός που επιβαρύνει τις εκπομπές και καθιστά πιο επιτακτική την ανάγκη παρεμβάσεων.
Το μήνυμα των Βρυξελλών είναι σαφές: η Ελλάδα έχει πετύχει δημοσιονομική πρόοδο, αλλά το φορολογικό της σύστημα εξακολουθεί να εμφανίζει μεγάλα περιθώρια εξορθολογισμού. Το πολιτικό ερώτημα είναι αν και πότε οι παρατηρήσεις αυτές θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες κυβερνητικές αποφάσεις.