Ένα νέο πλαίσιο οικονομικής στήριξης για νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις δημιουργεί το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, με παρεμβάσεις που αφορούν την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, τη θέρμανση, τις μετακινήσεις και την κοινωνική στέγαση. Η ελληνική πρόταση προβλέπει 25 δράσεις συνολικού ύψους 5,3 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2032, με στόχο να στηριχθούν περίπου 1,5 εκατομμύριο νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Το Ταμείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της εφαρμογής του νέου ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ETS2, το οποίο αφορά τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στα κτίρια και στις οδικές μεταφορές. Σημαντική διόρθωση σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό είναι ότι, με τα σημερινά δεδομένα της ΕΕ, η πλήρης λειτουργία του ETS2 έχει μετατεθεί για το 2028, ενώ η δημοπράτηση δικαιωμάτων ξεκινά από το 2027.
Στόχος του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου είναι ακριβώς να περιορίσει τις κοινωνικές επιπτώσεις της πράσινης μετάβασης, χρηματοδοτώντας επενδύσεις που μειώνουν μακροπρόθεσμα το ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, αλλά και παρέχοντας σε ορισμένες περιπτώσεις άμεση εισοδηματική στήριξη.
Ποιοι μπορούν να ενταχθούν
Οι δικαιούχοι δεν περιορίζονται αποκλειστικά στα χαμηλότερα εισοδήματα. Το ελληνικό σχέδιο προβλέπει εισοδηματικά, κοινωνικά και γεωγραφικά κριτήρια, με ιδιαίτερη μέριμνα για οικογένειες με άτομα με αναπηρία και για νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν ενεργειακή ή μεταφορική φτώχεια.
Ενδεικτικά, τα εισοδηματικά όρια που έχουν ανακοινωθεί είναι:
| Κατηγορία νοικοκυριού | Ετήσιο εισόδημα |
|---|---|
| Μονομελές, χωρίς παιδιά και αναπηρία | έως 10.500 € |
| Μονογονεϊκό με 1 παιδί | έως 13.650 € |
| Μονογονεϊκό με 1 παιδί και μέλος με αναπηρία | έως 16.650 € |
| Έγγαμο χωρίς παιδιά | έως 20.800 € |
| Έγγαμο με 2 παιδιά | έως 27.100 € |
| Έγγαμο με 2 παιδιά και μέλος με αναπηρία | έως 30.100 € |
| Οικογένεια με περισσότερα από 3 παιδιά και μέλος με αναπηρία | έως 36.400 € |
Τα όρια αυτά θα επικαιροποιούνται κάθε χρόνο με βάση τις φορολογικές δηλώσεις.
Για τις επιχειρήσεις, το πρόγραμμα απευθύνεται σε πολύ μικρές επιχειρήσεις με έως 9 εργαζομένους και κύκλο εργασιών έως 2 εκατ. ευρώ.
Νέο «Εξοικονομώ» με επιδότηση που μπορεί να ξεπερνά το 80%
Μία από τις σημαντικότερες δράσεις αφορά την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών. Προβλέπονται 1,2 δισ. ευρώ για νέο, απλούστερο μοντέλο «Εξοικονομώ», μέσω του οποίου αναμένεται να ενισχυθούν περίπου 62.000 νοικοκυριά.
Οι παρεμβάσεις μπορούν να περιλαμβάνουν:
- θερμομόνωση και θερμοπρόσοψη,
- αλλαγή κουφωμάτων,
- συστήματα σκίασης,
- άλλες παρεμβάσεις ενεργειακής θωράκισης του κτιρίου.
Το ποσοστό επιδότησης μπορεί να ξεπερνά το 80%, ενώ προβλέπεται να καλύπτεται και ο ΦΠΑ.
Παράδειγμα: Για παρεμβάσεις συνολικού κόστους 24.800 ευρώ, η προβλεπόμενη επιδότηση ανέρχεται σε 19.800 ευρώ, με την ίδια συμμετοχή του νοικοκυριού να περιορίζεται στα 5.000 ευρώ.
Αντλίες θερμότητας και ηλιακοί θερμοσίφωνες
Σημαντικό μέρος των πόρων κατευθύνεται και στην αντικατάσταση παλαιών συστημάτων θέρμανσης και ζεστού νερού.
Το πρόγραμμα των 930 εκατ. ευρώ προβλέπει:
- 170.000 νοικοκυριά να αποκτήσουν αντλίες θερμότητας,
- 110.000 νοικοκυριά να εγκαταστήσουν ηλιακούς θερμοσίφωνες,
- επιδότηση έως και 80% για συγκεκριμένες παρεμβάσεις,
- κάλυψη όχι μόνο της αγοράς του εξοπλισμού αλλά και των αναγκαίων εργασιών εγκατάστασης.
Στο παράδειγμα που έχει παρουσιάσει η κυβέρνηση, ένα νοικοκυριό που προμηθεύεται αντλία θερμότητας και ηλιακό θερμοσίφωνα συνολικού κόστους 7.440 ευρώ μπορεί, με τις προβλεπόμενες επιδοτήσεις, να περιορίσει τη δική του δαπάνη περίπου στα 2.000 ευρώ.
Επιπλέον 100 ευρώ στο επίδομα θέρμανσης
Το Ταμείο δεν αφορά μόνο επενδύσεις. Προβλέπεται και άμεση οικονομική ενίσχυση. Περίπου 780.000 νοικοκυριά που λαμβάνουν επίδομα θέρμανσης αναμένεται να ενισχύονται με επιπλέον ποσό περίπου 100 ευρώ τον χρόνο, κατά την περίοδο 2027-2032. Στόχος είναι να περιοριστεί η επίπτωση του αυξημένου κόστους πετρελαίου, φυσικού αερίου και υγραερίου θέρμανσης.
Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης, ώστε τα νοικοκυριά που πληρούν τα κριτήρια να έχουν ευκολότερη πρόσβαση στις διαθέσιμες δράσεις.
Δωρεάν ενεργειακό πιστοποιητικό
Ένα ακόμη μέτρο που μπορεί να μειώσει το αρχικό κόστος για τους δικαιούχους αφορά τα Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ).
Προβλέπεται η δωρεάν έκδοση 200.000 ΠΕΑ για ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά, ώστε η ανάγκη καταβολής του σχετικού κόστους να μην λειτουργεί ως εμπόδιο για την ένταξη σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης.
Στήριξη και στις μικρές επιχειρήσεις
Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο δεν περιορίζεται στις κατοικίες. Προβλέπονται 394 εκατ. ευρώ για ενεργειακή αναβάθμιση περίπου 10.000 πολύ μικρών επιχειρήσεων, με παρεμβάσεις στο κτιριακό κέλυφος, στα συστήματα θέρμανσης και στους θερμοσίφωνες.
Παράλληλα, προβλέπεται πρόγραμμα ύψους 289 εκατ. ευρώ για την αγορά ή μίσθωση ηλεκτρικών επαγγελματικών οχημάτων από πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η επιδότηση έχει σχεδιαστεί στο 40% για ΙΧ, ελαφρά και μεσαία van και οχήματα άνω των εννέα θέσεων, ενώ για βαρέα οχήματα ανέρχεται στο 30%.
Δεν είναι μόνο πρόγραμμα ενεργειακών επιδοτήσεων
Το εύρος του Ταμείου είναι μεγαλύτερο από ένα νέο «Εξοικονομώ». Το ελληνικό σχέδιο περιλαμβάνει παρεμβάσεις σε κατοικίες, θέρμανση, κοινωνική στέγαση και μεταφορές.
Μεταξύ άλλων προβλέπονται:
- ανέγερση 2.350 κατοικιών για ευάλωτα νοικοκυριά,
- νέα ηλεκτρικά λεωφορεία για Αθήνα και Θεσσαλονίκη,
- υπηρεσίες μετακίνησης κατά παραγγελία για ευάλωτους πολίτες,
- ηλεκτρικά ή υβριδικά οχήματα για τη μεταφορά μαθητών με αναπηρία,
- κοινωνικό leasing ηλεκτρικών οχημάτων για νοικοκυριά με αυξημένες μεταφορικές ανάγκες,
- 100% επιδότηση για ατομικά μέσα μετακίνησης ατόμων με αναπηρία.
Τι πρέπει να κρατήσουν οι ενδιαφερόμενοι
Το βασικό στοιχείο είναι ότι δεν πρόκειται για μία ενιαία επιδότηση που θα δοθεί σε όλους, αλλά για ένα σύνολο διαφορετικών προγραμμάτων. Κάθε δράση θα έχει τους δικούς της όρους, προϋποθέσεις, ποσοστά ενίσχυσης και διαδικασία υποβολής.
Επιπλέον, η ελληνική πρόταση για το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο έχει υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ελλάδα βρίσκεται στη διαδικασία έγκρισης του εθνικού της σχεδίου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι τα κράτη-μέλη πρέπει να υποβάλουν εθνικά σχέδια που καθορίζουν τις δράσεις της περιόδου 2026-2032.
Άρα, τα ποσά και τα εισοδηματικά όρια που έχουν ανακοινωθεί αποτελούν τον σχεδιασμό των παρεμβάσεων και δεν σημαίνουν ότι όλες οι αιτήσεις είναι ήδη ανοικτές. Οι ακριβείς ημερομηνίες, οι όροι συμμετοχής και η διαδικασία για κάθε πρόγραμμα θα καθοριστούν με τις αντίστοιχες προκηρύξεις και τις εφαρμοστικές αποφάσεις.
Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, πάντως, αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα βασικά εργαλεία της επόμενης περιόδου για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης στην Ελλάδα, με τη διαφορά ότι το βάρος δεν πέφτει μόνο στην «πράσινη» επένδυση, αλλά και στο ποιος μπορεί να την αντέξει οικονομικά.