Οι μεταφορές χρημάτων μεταξύ γονέων, παππούδων, παιδιών και εγγονιών δεν αντιμετωπίζονται όλες με τον ίδιο τρόπο από τη φορολογική διοίκηση. Κρίσιμο στοιχείο είναι αν πρόκειται για μικρές, συνήθεις ενισχύσεις για την κάλυψη καθημερινών αναγκών ή για πραγματική χρηματική δωρεά, καθώς και το ύψος, η συχνότητα και οι συνθήκες των μεταφορών.
Με αφορμή δημοσιεύματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι οι μικρές μεταφορές χρημάτων μέσω τραπεζών ή υπηρεσιών όπως το IRIS δεν αποτελούν από μόνες τους αντικείμενο ιδιαίτερου φορολογικού ενδιαφέροντος. Η εικόνα αλλάζει όταν από τις κινήσεις προκύπτει συγκεκριμένο και καταχρηστικό μοτίβο ή όταν τα ποσά έχουν χαρακτηριστικά πραγματικής δωρεάς.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
- Το απλό «χαρτζιλίκι» δεν αντιμετωπίζεται αυτομάτως ως φορολογητέα δωρεά. Μικροποσά που γονείς ή παππούδες δίνουν σε παιδιά και εγγόνια για καθημερινά έξοδα, σπουδές, μετακινήσεις ή άλλες ανάγκες διαβίωσης δεν αποτελούν, σύμφωνα με τις πρόσφατες διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ, αντικείμενο ιδιαίτερου φορολογικού ενδιαφέροντος, εφόσον δεν προκύπτει κάτι διαφορετικό από τον έλεγχο.
- Η χρήση IRIS δεν δημιουργεί από μόνη της φορολογική υποχρέωση. Το ίδιο ισχύει είτε η μεταφορά γίνεται μέσω IRIS είτε με άλλη τραπεζική διαδικασία. Η ηλεκτρονική καταγραφή της συναλλαγής δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε μικρή μεταφορά χαρακτηρίζεται ως δωρεά.
- Η συχνότητα και το συνολικό μοτίβο έχουν σημασία. Επαναλαμβανόμενες ή μεγαλύτερες μεταφορές, ιδιαίτερα όταν δεν δικαιολογούνται από τις συνθήκες και δεν φαίνεται να αφορούν συνήθη έξοδα διαβίωσης, μπορούν να εξεταστούν διαφορετικά από τη φορολογική διοίκηση.
- Άλλο το χαρτζιλίκι και άλλο η χρηματική δωρεά. Η φορολογική νομοθεσία προβλέπει ειδικό καθεστώς για τις δωρεές και τις γονικές παροχές. Για τα πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας —μεταξύ άλλων παιδιά, εγγόνια, γονείς, σύζυγοι και μέρη συμφώνου συμβίωσης— ισχύει αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ για δωρεές και γονικές παροχές, όταν πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Για χρηματικές δωρεές προς αυτά τα πρόσωπα απαιτείται, μεταξύ άλλων, η αποδεδειγμένη μεταφορά μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
- Πάνω από τα 800.000 ευρώ δεν σημαίνει ότι φορολογείται ολόκληρο το ποσό. Εφόσον πρόκειται για συναλλαγή που υπάγεται στο συγκεκριμένο καθεστώς, φόρος 10% επιβάλλεται στην αξία που υπερβαίνει το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ.
- Για χρηματικές δωρεές που δεν καλύπτονται από το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ ισχύουν διαφορετικοί συντελεστές ανάλογα με τη συγγένεια. Η ΑΑΔΕ αναφέρει συντελεστή 10% για δικαιούχους της Α΄ κατηγορίας, 20% για τη Β΄ κατηγορία και 40% για τη Γ΄ κατηγορία, όταν δεν εφαρμόζεται το ειδικό καθεστώς της μεταφοράς μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων με το αφορολόγητο.
Η υπόθεση της φοιτήτριας από την Εύβοια
Η συγκεκριμένη υπόθεση χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση, καθώς δεν αποτελεί γενικό κανόνα ότι κάθε μικρή τραπεζική μεταφορά από παππού προς εγγονή οδηγεί σε φόρο.
Σύμφωνα με την απόφαση ΔΕΔ 1798/2026, η υπόθεση αφορούσε φοιτήτρια στην οποία ο παππούς της κατέθετε σε τακτική βάση μικρά ποσά στον τραπεζικό της λογαριασμό. Η φορολογική αρχή θεώρησε ότι επρόκειτο για χρηματική δωρεά. Η συνολική φορολογητέα δωρεά που εξετάστηκε ανήλθε σε 700 ευρώ και επιβλήθηκε φόρος 70 ευρώ, ενώ επιβλήθηκε επιπλέον πρόστιμο 35 ευρώ για την εκπρόθεσμη δήλωση.
Ωστόσο, η ΑΑΔΕ επισημαίνει ότι ο συγκεκριμένος φορολογικός έλεγχος δεν ξεκίνησε επειδή η φοιτήτρια λάμβανε «χαρτζιλίκι» από τον παππού της. Εντασσόταν σε ευρύτερο έλεγχο προσώπων. Επιπλέον, σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, η δωρεά αφορούσε χρονικό διάστημα του 2021, πριν από την εφαρμογή του αφορολόγητου των 800.000 ευρώ για τις συγκεκριμένες χρηματικές δωρεές.
Η ΔΕΔ εξέτασε επίσης το γεγονός ότι η ίδια η φορολογούμενη υπέβαλε δήλωση δωρεάς μετά την κοινοποίηση της εντολής ελέγχου. Η δήλωση αυτή χρησιμοποιήθηκε ως βάση για τον προσδιορισμό της φορολογικής υποχρέωσης και η ενδικοφανής προσφυγή απορρίφθηκε.
Γιατί η ημερομηνία της δωρεάς έχει σημασία
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ για την Α΄ κατηγορία θεσπίστηκε για δωρεές και γονικές παροχές από 1 Οκτωβρίου 2021. Η ΑΑΔΕ έχει διευκρινίσει ότι το νέο καθεστώς εφαρμόζεται στις δωρεές και γονικές παροχές που πραγματοποιούνται από την ημερομηνία αυτή και μετά.
Επομένως, δεν μπορεί να εξετάζεται μια παλαιότερη μεταφορά χρημάτων με βάση τις σημερινές φορολογικές διατάξεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην υπόθεση της φοιτήτριας, καθώς οι επίμαχες καταβολές αφορούσαν περίοδο πριν από την έναρξη ισχύος του νέου αφορολόγητου.
Τι πρέπει να προσέχουν οι φορολογούμενοι
Η βασική διάκριση είναι ανάμεσα στην οικογενειακή οικονομική ενίσχυση μικρής κλίμακας και στη μεταβίβαση περιουσίας με τη μορφή δωρεάς. Η ύπαρξη τραπεζικής συναλλαγής δεν αρκεί από μόνη της για να καθορίσει τον φορολογικό χαρακτήρα της.
Για μεγαλύτερα ποσά, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική. Όταν ένας γονέας, παππούς ή άλλο συγγενικό πρόσωπο μεταφέρει σημαντικό ποσό σε συγγενή, είναι σκόπιμο να υπάρχει σαφής φορολογική αντιμετώπιση και, όπου απαιτείται, δήλωση δωρεάς μέσω της προβλεπόμενης διαδικασίας. Η ΑΑΔΕ διαθέτει και ειδική διαδικασία για δηλώσεις δωρεάς και γονικής παροχής χρημάτων μέσω του myPROPERTY.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η τεκμηρίωση της προέλευσης και του σκοπού των χρημάτων. Σε περίπτωση ελέγχου, οι τραπεζικές κινήσεις, η σχέση μεταξύ των προσώπων, το ύψος και η επαναληπτικότητα των ποσών και τα συνολικά πραγματικά περιστατικά μπορούν να συνεκτιμηθούν.
Το βασικό συμπέρασμα
Δεν υπάρχει κανόνας σύμφωνα με τον οποίο κάθε 10, 20, 50 ή 100 ευρώ που μεταφέρει ένας γονέας ή παππούς σε παιδί ή εγγόνι μέσω IRIS μετατρέπεται αυτομάτως σε φορολογητέα δωρεά. Η ΑΑΔΕ αναγνωρίζει ρητά τη συνήθη πρακτική των μικρών οικογενειακών ενισχύσεων και αναφέρει ότι αυτές δεν αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερου φορολογικού ενδιαφέροντος, εκτός εάν προκύπτει συγκεκριμένο μοτίβο καταχρηστικής πρακτικής.
Από την άλλη πλευρά, η φορολογική νομοθεσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις πραγματικές χρηματικές δωρεές ως αυτοτελή φορολογική κατηγορία. Επομένως, το κρίσιμο δεν είναι απλώς «έγινε μεταφορά χρημάτων;», αλλά «τι αντιπροσωπεύει η συγκεκριμένη μεταφορά, ποιο είναι το ύψος της, ποια είναι η σχέση των δύο προσώπων, πότε έγινε και υπό ποιες συνθήκες;»
Η υπόθεση της φοιτήτριας από την Εύβοια δεν θα πρέπει, συνεπώς, να ερμηνεύεται ως φορολόγηση του καθημερινού χαρτζιλικιού. Αποτελεί συγκεκριμένη ελεγκτική υπόθεση, με ιδιαίτερα πραγματικά και χρονικά δεδομένα, τα οποία διαφοροποιούνται από τη σημερινή αντιμετώπιση των μικροποσών που δίνονται για τις καθημερινές ανάγκες παιδιών και εγγονιών.
Πρακτικά, για μια οικογένεια, ο κανόνας είναι απλός: μικρές και εύλογες ενισχύσεις για καθημερινά έξοδα δεν πρέπει να συγχέονται με σημαντικές μεταβιβάσεις περιουσίας. Όταν όμως πρόκειται για ουσιαστικό ποσό που προορίζεται, για παράδειγμα, για αγορά ακινήτου, αυτοκινήτου ή άλλη σημαντική δαπάνη, η φορολογική διαδικασία της δωρεάς ή γονικής παροχής πρέπει να εξετάζεται πριν από τη μεταφορά των χρημάτων.