Τα κόκκινα δάνεια και οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τράπεζες, funds και εταιρείες διαχείρισης εξακολουθούν να πιέζουν χιλιάδες νοικοκυριά. Για τους δανειολήπτες, ωστόσο, δεν υπάρχει μία λύση που να ταιριάζει σε όλες τις περιπτώσεις. Ο εξωδικαστικός μηχανισμός, η απευθείας διαπραγμάτευση, μια συμφωνία εφάπαξ εξόφλησης και, όταν έχουν κινηθεί διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης, η δικαστική οδός αποτελούν διαφορετικές επιλογές που πρέπει να αξιολογούνται με βάση τα δεδομένα κάθε οφειλέτη.
Καθοριστικό ρόλο παίζουν το συνολικό ύψος της οφειλής, το διαθέσιμο εισόδημα, η περιουσιακή κατάσταση, η ύπαρξη χρεών προς Δημόσιο και ασφαλιστικά ταμεία, αλλά και το εάν έχουν ήδη αρχίσει διαδικασίες κατάσχεσης ή πλειστηριασμού.
Πότε μπορεί να συμφέρει ο εξωδικαστικός μηχανισμός;
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός αποτελεί μία από τις βασικές επιλογές για όσους έχουν συσσωρευμένες οφειλές σε περισσότερους πιστωτές, καθώς επιτρέπει τη συνολική αντιμετώπιση διαφορετικών κατηγοριών χρέους.
Ανάλογα με την περίπτωση, στη διαδικασία μπορούν να ενταχθούν οφειλές προς το Δημόσιο, τον ΕΦΚΑ, τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης δανείων.
Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του μηχανισμού είναι η μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής. Για χρέη προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία η ρύθμιση μπορεί να φτάσει έως τις 240 δόσεις, ενώ για οφειλές προς τράπεζες και servicers μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να φτάσει ακόμη και τις 420 δόσεις.
Παράλληλα, μπορεί να προβλεφθεί διαγραφή μέρους της οφειλής, εφόσον αυτό προκύπτει από τους κανόνες και τα οικονομικά δεδομένα της συγκεκριμένης υπόθεσης.
Ο εξωδικαστικός, πάντως, δεν αποτελεί αυτομάτως την καλύτερη επιλογή. Το αποτέλεσμα πρέπει να εξετάζεται σε σχέση με τη δόση που προκύπτει, τη συνολική διάρκεια αποπληρωμής και τις πραγματικές δυνατότητες του οφειλέτη.
Πότε είναι προτιμότερη η απευθείας συμφωνία με τράπεζα ή servicer;
Μια διαφορετική διαδρομή είναι η διμερής διαπραγμάτευση με την τράπεζα ή την εταιρεία που διαχειρίζεται την απαίτηση.
Στο πλαίσιο μιας τέτοιας συμφωνίας μπορούν να εξεταστούν η μείωση της μηνιαίας δόσης, η επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής, η αλλαγή του επιτοκίου, η διαγραφή τμήματος της οφειλής ή ένας διαφορετικός τρόπος καταβολής των χρημάτων.
Η βασική διαφορά σε σχέση με τον εξωδικαστικό είναι ότι δεν αντιμετωπίζονται ενιαία όλα τα χρέη.
Ένας οφειλέτης που χρωστά, για παράδειγμα, σε Εφορία, ΕΦΚΑ και servicer θα πρέπει να βρει ξεχωριστή λύση για κάθε οφειλή που βρίσκεται εκτός της διμερούς συμφωνίας. Γι’ αυτό η συγκεκριμένη επιλογή μπορεί να είναι περισσότερο κατάλληλη όταν το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται σε έναν συγκεκριμένο πιστωτή.
Μπορεί η εφάπαξ εξόφληση να οδηγήσει σε μεγαλύτερο «κούρεμα»;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι περιπτώσεις στις οποίες ο δανειολήπτης διαθέτει σημαντική ρευστότητα και μπορεί να προτείνει εφάπαξ εξόφληση.
Μια τέτοια πρόταση μπορεί να αποτελέσει βάση διαπραγμάτευσης για έκπτωση στο συνολικό ποσό της απαίτησης. Δεν υπάρχει, ωστόσο, ένα προκαθορισμένο ποσοστό «κουρέματος» που να εφαρμόζεται σε όλους.
Το αποτέλεσμα εξαρτάται από το είδος και την εξασφάλιση του δανείου, την οικονομική κατάσταση του οφειλέτη, την αξία της περιουσίας του, το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η απαίτηση και την πολιτική του εκάστοτε πιστωτή ή διαχειριστή.
Τι μπορεί να κάνει ο δανειολήπτης όταν έχει οριστεί πλειστηριασμός;
Τα περιθώρια γίνονται στενότερα όταν έχει ήδη ξεκινήσει αναγκαστική εκτέλεση ή έχει προγραμματιστεί πλειστηριασμός.
Σε αυτή τη φάση, εκτός από τη δυνατότητα συμφωνίας ή ρύθμισης, μπορεί να εξεταστεί και η δικαστική οδός, εφόσον υπάρχουν συγκεκριμένοι νομικοί λόγοι.
Ο έλεγχος μπορεί να αφορά τη διαταγή πληρωμής, την κατάσχεση, τις κοινοποιήσεις και γενικότερα τη νομιμότητα των ενεργειών που έχουν προηγηθεί. Εφόσον εντοπιστούν νομικά ζητήματα, μπορούν να εξεταστούν τα προβλεπόμενα ένδικα βοηθήματα, μεταξύ άλλων ανακοπές κατά της διαταγής πληρωμής ή πράξεων της αναγκαστικής εκτέλεσης.
Η ύπαρξη πλειστηριασμού, πάντως, δεν σημαίνει από μόνη της ότι αυτός μπορεί να ανασταλεί ή να ακυρωθεί. Κάθε υπόθεση απαιτεί ξεχωριστό νομικό έλεγχο και έγκαιρη αντίδραση, καθώς ισχύουν συγκεκριμένες προθεσμίες.
Πότε μπορεί να εξεταστεί η παραγραφή μιας οφειλής;
Σε ορισμένες υποθέσεις τίθεται και ζήτημα παραγραφής της απαίτησης. Δεν μπορεί, όμως, να υπάρξει γενική απάντηση μόνο με βάση το πόσα χρόνια έχουν περάσει.
Απαιτείται εξέταση ολόκληρου του ιστορικού της οφειλής, καθώς ενέργειες που έχουν μεσολαβήσει μπορεί να επηρεάζουν την παραγραφή. Για τον λόγο αυτό πρέπει να ελεγχθούν οι κοινοποιήσεις, οι δικαστικές ή εξώδικες ενέργειες του πιστωτή και κάθε άλλο στοιχείο του φακέλου.
Αντίστοιχος έλεγχος μπορεί να απαιτηθεί και για την τιμή πρώτης προσφοράς ενός ακινήτου που οδηγείται σε πλειστηριασμό, όταν υπάρχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις για σχετική δικαστική ενέργεια.
Τι προβλέπει η πρόταση για επαναγορά των κόκκινων δανείων;
Στη δημόσια συζήτηση έχει επανέλθει παράλληλα η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για τη δυνατότητα του δανειολήπτη να αγοράζει την οφειλή του πριν αυτή μεταβιβαστεί σε fund.
Η πρόταση επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της συμμετοχής του ίδιου του οφειλέτη στη διαδικασία πριν από τη μεταβίβαση της απαίτησης.
Η εφαρμογή ενός τέτοιου μοντέλου, ωστόσο, γίνεται περισσότερο σύνθετη για δάνεια τα οποία έχουν ήδη μεταβιβαστεί ή τιτλοποιηθεί και βρίσκονται πλέον σε χαρτοφυλάκια που διαχειρίζονται funds και servicers.
Τι συζητείται για τον έλεγχο των servicers;
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η προστασία των δανειοληπτών και η συμπεριφορά των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων.
Στον δημόσιο διάλογο επανέρχεται η ανάγκη αποτελεσματικού ελέγχου των servicers, με αυστηρές κυρώσεις όπου διαπιστώνονται παράνομες ή καταχρηστικές πρακτικές. Στην ίδια συζήτηση εντάσσονται τόσο τα πρόστιμα όσο και η δυνατότητα ουσιαστικής αποζημίωσης όταν αποδεικνύεται ζημία του οφειλέτη από παράνομη συμπεριφορά.
Το κρίσιμο για έναν δανειολήπτη είναι επομένως να εξετάσει έγκαιρα όλες τις διαθέσιμες επιλογές. Άλλη λύση μπορεί να είναι κατάλληλη για κάποιον που έχει χρέη ταυτόχρονα σε Δημόσιο, ΕΦΚΑ και τράπεζες και άλλη για εκείνον που βρίσκεται λίγες εβδομάδες πριν από έναν πλειστηριασμό.
Η σύγκριση του εξωδικαστικού με μια διμερή συμφωνία δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο ύψος της μηνιαίας δόσης. Το συνολικό ποσό που θα καταβληθεί, η διάρκεια της ρύθμισης, τυχόν διαγραφή χρέους, η περιουσία που βρίσκεται σε κίνδυνο και η δυνατότητα να τηρηθεί η συμφωνία σε βάθος χρόνου είναι τα στοιχεία που τελικά καθορίζουν ποια λύση είναι πραγματικά βιώσιμη.