Νέα ισχυρή πίεση δέχονται τα ελληνικά νοικοκυριά, καθώς ο πληθωρισμός στην Ελλάδα επιταχύνθηκε τον Σεπτέμβριο στο 5,1%, από 3,7% τον Αύγουστο, σύμφωνα με την πρώτη εκτίμηση της Eurostat.
Η εικόνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συγκριθεί με την Ευρωζώνη, όπου ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3,8%. Η Ελλάδα, δηλαδή, κινείται αισθητά υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, την ώρα που η κυβέρνηση επιχειρεί με διαδοχικά μέτρα να περιορίσει τις επιπτώσεις της ακρίβειας στο διαθέσιμο εισόδημα.
Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι οι τιμές φαίνεται να τρέχουν ταχύτερα από τα μέτρα στήριξης.
Η ενέργεια βάζει ξανά «φωτιά» στον πληθωρισμό
Ο μεγάλος πρωταγωνιστής του νέου κύματος ανατιμήσεων είναι και πάλι η ενέργεια. Σε επίπεδο Ευρωζώνης, οι τιμές της ενέργειας αυξήθηκαν τον Σεπτέμβριο κατά 18,8% σε ετήσια βάση, έναντι 14,3% τον Αύγουστο. Πρόκειται με διαφορά για τη μεγαλύτερη αύξηση μεταξύ των βασικών κατηγοριών που συνθέτουν τον δείκτη τιμών. Ακολουθούν οι υπηρεσίες με αύξηση 3,2%, ενώ τρόφιμα, αλκοόλ και καπνός καταγράφουν σαφώς μικρότερη άνοδο.
Το πρόβλημα με την ενέργεια, όμως, είναι ότι δεν περιορίζεται στον λογαριασμό του ρεύματος ή στο γέμισμα του ρεζερβουάρ.
Από την αντλία στο ράφι
Η αύξηση των καυσίμων περνά σταδιακά σε ολόκληρη την οικονομία. Ακριβότερο ντίζελ σημαίνει ακριβότερη μεταφορά προϊόντων. Ακριβότερο ηλεκτρικό ρεύμα σημαίνει μεγαλύτερο κόστος για βιομηχανίες, επιχειρήσεις, αρτοποιεία, ψυγεία σούπερ μάρκετ και αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Έτσι, η ενεργειακή ακρίβεια κινδυνεύει να μεταφερθεί από την αντλία στο ράφι, δημιουργώντας ένα δεύτερο κύμα αυξήσεων σε προϊόντα και υπηρεσίες.
Αυτό είναι και το σημείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία: εάν το ενεργειακό σοκ αποκτήσει διάρκεια, οι ανατιμήσεις μπορεί να αρχίσουν να ενσωματώνονται γενικότερα στις τιμές της αγοράς.
Οι επιδοτήσεις απέναντι στις διεθνείς τιμές
Η κυβέρνηση έχει ήδη ενεργοποιήσει παρεμβάσεις για τα καύσιμα, με επιδοτήσεις, εκπτώσεις και πρόσθετη στήριξη στο πετρέλαιο κίνησης.
Το ερώτημα όμως γίνεται πλέον πιο δύσκολο, μέχρι πού μπορούν να φτάσουν οι επιδοτήσεις όταν οι διεθνείς τιμές συνεχίζουν να πιέζουν προς τα πάνω;
Οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να απορροφήσουν μέρος της αύξησης, αλλά δύσκολα μπορούν να αντισταθμίσουν για μεγάλο χρονικό διάστημα μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση χωρίς σημαντικό δημοσιονομικό κόστος. Και όσο οι τιμές παραμένουν υψηλές, τόσο αυξάνεται η συζήτηση για το αν απαιτούνται πιο μόνιμες παρεμβάσεις στη φορολογία των καυσίμων ή αν η κυβέρνηση θα συνεχίσει να επιλέγει στοχευμένες επιδοτήσεις.
Οι αυξήσεις στους μισθούς κινδυνεύουν να εξανεμιστούν
Η νέα άνοδος του πληθωρισμού δημιουργεί και μια δεύτερη πραγματικότητα για τα νοικοκυριά. Οι αυξήσεις μισθών, οι φοροελαφρύνσεις και τα μέτρα ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος μπορεί να αποδειχθούν μικρότερα στην πράξη εάν το κόστος ζωής συνεχίσει να αυξάνεται με ρυθμούς πάνω από 5%.
Με απλά λόγια, ο πολίτης μπορεί να βλέπει περισσότερα χρήματα στον μισθό του, αλλά ταυτόχρονα να χρειάζεται περισσότερα για βενζίνη, ρεύμα, θέρμανση, μετακινήσεις και καθημερινές αγορές. Και αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη εξίσωση της οικονομικής πολιτικής: δεν αρκεί να αυξάνεται το ονομαστικό εισόδημα. Πρέπει να αυξάνεται και η πραγματική αγοραστική δύναμη.
Ο φόβος για τον δύσκολο χειμώνα
Το βλέμμα πλέον στρέφεται στους επόμενους μήνες. Η έναρξη της περιόδου θέρμανσης, οι διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου και η εξέλιξη των τιμών στα καύσιμα θα κρίνουν αν η άνοδος του πληθωρισμού του Σεπτεμβρίου είναι προσωρινή ή η αρχή ενός νέου κύματος ακρίβειας.
Το βασικό στοίχημα για την κυβέρνηση δεν είναι επομένως μόνο πόσα νέα μέτρα μπορεί να ανακοινώσει. Είναι αν τα μέτρα αυτά μπορούν τελικά να προστατεύσουν το πραγματικό εισόδημα των νοικοκυριών πριν οι αυξήσεις των τιμών προλάβουν να το καταναλώσουν.