Ένα ιδιαίτερο τέχνασμα για τη νομιμοποίηση παράνομων εσόδων εντόπισε η Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, καθώς επιτήδειοι φέρεται να εκμεταλλεύονταν τις συναλλαγές με εταιρείες παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, όπως ηλεκτρικής ενέργειας και ύδρευσης.
Η πρακτική βασιζόταν στην καταβολή υπέρογκων ποσών για λογαριασμούς ΔΕΚΟ, πολύ μεγαλύτερων από τις πραγματικές οφειλές ή την κατανάλωση. Στη συνέχεια, οι πελάτες ζητούσαν την επιστροφή των χρημάτων, επικαλούμενοι ότι είχαν καταβάλει μεγαλύτερο ποσό από το απαιτούμενο. Με αυτόν τον τρόπο, τα παράνομα κεφάλαια εμφανίζονταν εκ νέου στο τραπεζικό σύστημα ως νόμιμες επιστροφές χρημάτων (refund), ενώ οι ίδιες οι εταιρείες κοινής ωφέλειας χρησιμοποιούνταν, εν αγνοία τους, ως ενδιάμεσοι κρίκοι στη διαδικασία.
Πώς λειτουργούσε η μεθοδολογία
Σύμφωνα με την Αρχή, η πρακτική παρουσιάζει συγκεκριμένα και επαναλαμβανόμενα στάδια. Αρχικά, φυσικά πρόσωπα που εμφανίζονται ως κάτοικοι Ελλάδας συνάπτουν συμβάσεις με εταιρείες παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, βάσει δικαιωμάτων που διαθέτουν σε ακίνητα, είτε ως ιδιοκτήτες είτε ως μισθωτές. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα ίδια πρόσωπα εμφανίζονται να έχουν συμβάσεις ταυτόχρονα με περισσότερους παρόχους και για διαφορετικά ακίνητα.
Στη συνέχεια πραγματοποιούν πληρωμές ασυνήθιστα υψηλού ύψους, οι οποίες δεν δικαιολογούνται από τις υπάρχουσες οφειλές ή την προηγούμενη κατανάλωση. Οι πληρωμές αυτές εμφανίζονται συχνά επαναλαμβανόμενες και πραγματοποιούνται μέσω διαφορετικών καρτών ή άλλων χρηματοοικονομικών μέσων. Ιδιαίτερο στοιχείο που εντόπισε η Αρχή είναι ότι σε σημαντικό αριθμό περιπτώσεων τα μέσα πληρωμής συνδέονταν με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που εδρεύουν εκτός Ελλάδας. Με τις υπερβολικές καταβολές δημιουργούνται μεγάλα πιστωτικά υπόλοιπα στους λογαριασμούς των πελατών που τηρούνται στις εταιρείες παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας.
Το επόμενο βήμα είναι η υποβολή αιτήματος για επιστροφή των χρημάτων. Τα ποσά μεταφέρονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς που υποδεικνύουν οι δικαιούχοι και, σύμφωνα με την Αρχή, με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται η ενσωμάτωση των κεφαλαίων στη νόμιμη οικονομία. Μάλιστα, οι λογαριασμοί στους οποίους καταλήγουν οι επιστροφές βρίσκονται κυρίως σε ελληνικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και συχνά είναι διαφορετικοί από εκείνους από τους οποίους είχαν αρχικά καταβληθεί τα χρήματα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, ο ίδιος τραπεζικός λογαριασμός φέρεται να έχει λάβει επιστροφές χρημάτων από περισσότερους παρόχους κοινής ωφέλειας μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Τα χρήματα και η προέλευσή τους
Η Αρχή αναφέρει ότι στις περιπτώσεις που διερευνήθηκαν, τα ποσά που κατατέθηκαν δεν μπορούσαν να δικαιολογηθούν από τη φορολογική ή γενικότερη οικονομική εικόνα των εμπλεκόμενων προσώπων και χαρακτηρίζονται ως ύποπτης προέλευσης. Παράλληλα, σε ορισμένες υποθέσεις διαπιστώθηκε ότι τα κεφάλαια συνδέονταν με απάτες που είχαν πραγματοποιηθεί, κυρίως μέσω του τραπεζικού συστήματος.
Η πρακτική, σύμφωνα με την Αρχή, εμφανίζει στοιχεία οργάνωσης και συγκεκριμένη προπαρασκευαστική διαδικασία, με τελικό στόχο να παραπλανηθούν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ως προς την πραγματική προέλευση των χρημάτων.
Τα «red flags» που πρέπει να κινητοποιούν τους ελέγχους
Η Αρχή καταγράφει συγκεκριμένες ενδείξεις κινδύνου («red flags»), οι οποίες, όταν εμφανίζονται σε συνδυασμό, μπορούν να αποτελέσουν προειδοποιητικά σημάδια για πιθανή κατάχρηση των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- Πληρωμές προς παρόχους χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη οφειλή.
- Ασυνήθιστα υψηλά ποσά σε σχέση με την πραγματική κατανάλωση ή το ύψος της οφειλής.
- Πολύ συχνές πληρωμές, οι οποίες δεν ακολουθούν τις συνήθεις προθεσμίες εξόφλησης και περισσότερο προσομοιάζουν με καταθέσεις χρημάτων.
- Συστηματική χρήση διαφορετικών καρτών ή άλλων χρηματοοικονομικών μέσων για την πραγματοποίηση των πληρωμών.
- Πληρωμές μέσω χρηματοοικονομικών μέσων που συνδέονται με ιδρύματα του εξωτερικού.
- Δημιουργία υψηλού συσσωρευμένου πιστωτικού υπολοίπου στους λογαριασμούς των πελατών.
- Επαναλαμβανόμενα αιτήματα επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.
- Επιστροφή των χρημάτων σε διαφορετικούς τραπεζικούς λογαριασμούς από εκείνους μέσω των οποίων πραγματοποιήθηκαν οι αρχικές πληρωμές.
- Πολλαπλές επιστροφές χρημάτων στον ίδιο τραπεζικό λογαριασμό από διαφορετικές εταιρείες παροχής υπηρεσιών κοινής ωφέλειας μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
- Έσοδα ή χρηματικές ροές που δεν συμβαδίζουν με τη φορολογική ή γενικότερη οικονομική εικόνα των δικαιούχων.
Η Αρχή επισημαίνει ότι κανένα από τα παραπάνω στοιχεία, μεμονωμένα, δεν αρκεί απαραίτητα για να τεκμηριώσει παράνομη δραστηριότητα. Ωστόσο, ο συνδυασμός περισσότερων ενδείξεων καθιστά αναγκαίο τον ενδελεχή έλεγχο των συναλλαγών.
Η συγκεκριμένη μεθοδολογία, σύμφωνα με την Αρχή, εμφανίζει αυξανόμενη συχνότητα και απαιτεί συστηματική παρακολούθηση από τους αρμόδιους φορείς, ώστε να ενισχυθούν οι μηχανισμοί εντοπισμού και να περιοριστεί η δυνατότητα κατάχρησης των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας για τη νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.