Σημαντικές αλλαγές στη διαχείριση των κόκκινων δανείων, στις ρυθμίσεις οφειλών και στους πλειστηριασμούς φέρνει το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση. Οι νέες διατάξεις προβλέπουν αυστηρότερη εποπτεία των servicers, προστασία των δανειοληπτών που τηρούν τις συμφωνίες τους, αναστολή τόκων σε περιπτώσεις καθυστερήσεων από τους πιστωτές και πρόστιμα που μπορούν να φτάσουν τις 500.000 ευρώ ανά δανειολήπτη.
Το νομοσχέδιο, που τέθηκε σε διαβούλευση, επιχειρεί να αντιμετωπίσει προβλήματα που έχουν ανακύψει στη σχέση τραπεζών, εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων και οφειλετών. Παράλληλα, εισάγει συγκεκριμένους κανόνες για τις απευθείας διαπραγματεύσεις, με στόχο οι πολίτες να γνωρίζουν τόσο το πραγματικό ύψος των υποχρεώσεών τους όσο και τις δυνατότητες ρύθμισης.
Οι ρυθμίσεις βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας και δεν αποτελούν ήδη ισχύον δίκαιο.
Τι αλλάζει για όσους πληρώνουν κανονικά τις δόσεις τους;
Μία από τις σημαντικότερες προβλέψεις αφορά τους δανειολήπτες που έχουν προχωρήσει σε ρύθμιση και τηρούν τους συμφωνημένους όρους.
Σύμφωνα με το προτεινόμενο πλαίσιο, όσο ο οφειλέτης εξυπηρετεί κανονικά τη ρύθμισή του, δεν θα επιτρέπεται η καταγγελία της συμφωνίας, η έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής, η κατάσχεση ή η συνέχιση πλειστηριασμού κατά παράβαση των όρων της.
Η προστασία θα καλύπτει και περιπτώσεις στις οποίες η αδυναμία καταβολής δόσεων οφείλεται αποκλειστικά στο γεγονός ότι ο πιστωτής ή ο servicer δεν έχει χορηγήσει τα απαραίτητα στοιχεία για την πληρωμή.
Εφόσον πραγματοποιηθεί παράνομη ενέργεια, αυτή θα θεωρείται αυτοδικαίως άκυρη, ενώ τυχόν πλειστηριασμός θα αναστέλλεται μέχρι να αποκατασταθεί η νομιμότητα.
Πότε οι servicers θα πληρώνουν πρόστιμα έως 500.000 ευρώ;
Το νομοσχέδιο προβλέπει αυστηρές κυρώσεις για παραβιάσεις της προστασίας των συνεπών δανειοληπτών.
Τα διοικητικά πρόστιμα θα κυμαίνονται από 50.000 έως 500.000 ευρώ ανά δανειολήπτη, ενώ σε περίπτωση δεύτερης παράβασης εντός τριετίας το πρόστιμο θα είναι τουλάχιστον διπλάσιο από εκείνο της πρώτης.
Σε τρίτη παράβαση μέσα στην ίδια τριετία, η Τράπεζα της Ελλάδος θα μπορεί να επιβάλλει πρόσθετες κυρώσεις, ακόμη και προσωρινή απαγόρευση ανάληψης νέων υποθέσεων διαχείρισης για διάστημα από έναν έως δώδεκα μήνες.
Παράλληλα, ο πιστωτής ή ο διαχειριστής που παραβιάζει την προστασία θα υποχρεούται να πιστώνει στον οφειλέτη ποσό ίσο με πέντε μηνιαίες δόσεις, το οποίο θα συμψηφίζεται με τις τελευταίες δόσεις της ρύθμισης. Προβλέπεται επίσης παράταση της συμφωνίας κατά πέντε επιπλέον μηνιαίες δόσεις χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση.
Πώς θα μπορούν οι δανειολήπτες να ελέγχουν το χρέος τους;
Μια ακόμη αλλαγή αφορά την πρόσβαση των πολιτών στα στοιχεία των δανείων τους.
Οι εταιρείες διαχείρισης θα υποχρεούνται να παρέχουν δωρεάν και εντός 45 ημερών από σχετικό αίτημα αναλυτική ενημέρωση για την οφειλή.
Η ενημέρωση θα περιλαμβάνει την αρχική δανειακή σύμβαση και τις τροποποιήσεις της, το ιστορικό πληρωμών, τον τρόπο υπολογισμού του επιτοκίου και αναλυτική κατάσταση των ποσών που οφείλονται.
Στην κατάσταση θα πρέπει να εμφανίζονται ξεχωριστά το ανεξόφλητο κεφάλαιο, οι συμβατικοί τόκοι, οι τόκοι υπερημερίας, οι προμήθειες και οι υπόλοιπες επιβαρύνσεις.
Εάν παρέλθει η προθεσμία χωρίς πλήρη ανταπόκριση, η απαίτηση δεν θα παράγει συμβατικούς τόκους ή τόκους υπερημερίας μέχρι να χορηγηθούν τα απαιτούμενα στοιχεία.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία για δανειολήπτες που αμφισβητούν το ύψος της οφειλής τους ή δεν έχουν σαφή εικόνα για τις επιβαρύνσεις που έχουν προστεθεί στο αρχικό κεφάλαιο.
Πότε θα σταματούν οι πλειστηριασμοί;
Το νέο πλαίσιο προβλέπει περιορισμούς στις διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης, ιδιαίτερα όταν βρίσκεται σε εξέλιξη διαπραγμάτευση για τη ρύθμιση του χρέους.
Από την υποβολή πλήρους αίτησης μέχρι την ολοκλήρωση της διμερούς διαδικασίας, θα απαγορεύεται, υπό τους προβλεπόμενους όρους, η επίσπευση αναγκαστικής εκτέλεσης στην κύρια κατοικία του αιτούντος.
Επίσης, δεν θα επιτρέπεται η λήψη ασφαλιστικών μέτρων επί της κύριας κατοικίας, η εγγραφή υποθήκης ή η μετατροπή προσημείωσης σε υποθήκη.
Ωστόσο, η προστασία δεν θα είναι απεριόριστη. Οι υφιστάμενες εξασφαλίσεις θα διατηρούνται, ενώ θα επιτρέπεται η αναγγελία σε πλειστηριασμό που επισπεύδεται από τρίτο.
Επιπλέον, τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τον πρώτο πλειστηριασμό που εμπίπτει στη σχετική διάταξη, ο πιστωτής θα υποχρεούται, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, να καταθέτει έγγραφη, τεκμηριωμένη και βιώσιμη πρόταση ρύθμισης.
Η πρόταση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την οικονομική δυνατότητα και την περιουσιακή κατάσταση του δανειολήπτη.
Πώς θα γίνονται οι νέες ρυθμίσεις με τράπεζες και servicers;
Το νομοσχέδιο θεσπίζει νέα διαδικασία διμερούς διαπραγμάτευσης, ανεξάρτητη από τον εξωδικαστικό μηχανισμό.
Οι οφειλέτες θα μπορούν να ζητούν απευθείας ρύθμιση ή οριστική διευθέτηση του χρέους τους, χωρίς να επιβαρύνονται με έξοδα εξέτασης της αίτησης.
Όταν η καθυστέρηση αποπληρωμής υπερβαίνει τις 90 ημέρες, ο δανειστής θα υποχρεούται να ενημερώνει τον οφειλέτη για τη δυνατότητα ένταξης στη διαδικασία, το αργότερο μέσα στις επόμενες 60 ημέρες.
Ο δανειολήπτης θα έχει στη διάθεσή του δύο μήνες από την αποστολή της ειδοποίησης για να καταθέσει την αίτηση και τα δικαιολογητικά.
Από την υποβολή πλήρους φακέλου, η τράπεζα ή ο servicer θα πρέπει να απαντήσει εντός τριών μηνών, παρουσιάζοντας κατάλληλη και βιώσιμη πρόταση ή αιτιολογώντας την απόρριψη του αιτήματος.
Εφόσον κατατεθεί πρόταση, ο δανειολήπτης θα έχει έναν μήνα για να την αποδεχθεί, να την απορρίψει ή να υποβάλει αιτιολογημένη αντιπρόταση.
Η συνολική διαδικασία θα πρέπει να ολοκληρώνεται το αργότερο εντός έξι μηνών από την υποβολή της πλήρους αίτησης.
Τι θα συμβαίνει αν η τράπεζα καθυστερεί να απαντήσει;
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για τις καθυστερήσεις που οφείλονται αποκλειστικά στον πιστωτή.
Εάν παρέλθει το τρίμηνο χωρίς απάντηση, η υπόθεση θα χαρακτηρίζεται αυτόματα εκπρόθεσμη στην ψηφιακή πλατφόρμα.
Στην περίπτωση αυτή θα αναστέλλονται ο εκτοκισμός και η κεφαλαιοποίηση τόκων, ενώ θα ενεργοποιούνται περιορισμοί στην έναρξη ή συνέχιση αναγκαστικής εκτέλεσης, με τις εξαιρέσεις που προβλέπει το νομοσχέδιο.
Τα στοιχεία της παράβασης θα αποστέλλονται αυτόματα στην Τράπεζα της Ελλάδος, χωρίς να χρειάζεται προηγούμενη καταγγελία από τον δανειολήπτη.
Μπορεί να ζητηθεί προκαταβολή για μια νέα ρύθμιση;
Η νέα διαδικασία θα επιτρέπει την πρόβλεψη προκαταβολής που μπορεί να φτάνει έως το 15% του κεφαλαίου.
Ωστόσο, θα υπάρχει δυνατότητα μείωσης ή ακόμη και απαλλαγής από την προκαταβολή, όταν συντρέχουν λόγοι ιδιαίτερης οικονομικής δυσχέρειας, κοινωνικά κριτήρια ή σοβαρά προβλήματα υγείας.
Η αξιολόγηση της πρότασης θα πρέπει να στηρίζεται στην πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής του οφειλέτη, ώστε η ρύθμιση να μπορεί να τηρηθεί σε βάθος χρόνου.
Τι προβλέπεται για τον επανυπολογισμό των παλαιών οφειλών;
Το νομοσχέδιο επεκτείνει την εφαρμογή των ανώτατων ορίων οφειλής του νόμου 3259/2004 σε απαιτήσεις από κάθε είδους δάνεια και πιστώσεις που βρίσκονται σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών.
Για τις υφιστάμενες απαιτήσεις προβλέπεται επανυπολογισμός εντός έξι μηνών από την έναρξη ισχύος των νέων διατάξεων, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις προηγούμενες πληρωμές.
Η εφαρμογή των ορίων θα γίνεται αυτοδικαίως, χωρίς να απαιτείται αίτηση του οφειλέτη ή του εγγυητή.
Η ρύθμιση θα καλύπτει και απαιτήσεις που έχουν μεταβιβαστεί σε funds ή έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο δικαστικών αποφάσεων και διαταγών πληρωμής, όσον αφορά τα ανεξόφλητα υπόλοιπα.
Δεν προβλέπεται, πάντως, επιστροφή ποσών που έχουν ήδη καταβληθεί.
Ποιος θα ελέγχει τις εταιρείες διαχείρισης δανείων;
Η Τράπεζα της Ελλάδος θα έχει κεντρικό ρόλο στην εποπτεία του νέου συστήματος.
Οι servicers θα υποχρεούνται να δημοσιοποιούν τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο οικονομικά στοιχεία, πληροφορίες για τα χαρτοφυλάκια που διαχειρίζονται, τα αποτελέσματα της δραστηριότητάς τους και τον τρόπο αντιμετώπισης των παραπόνων.
Επιπλέον, θα καταθέτουν ετήσια σχέδια στρατηγικής διαχείρισης, με προβλέψεις για εισπράξεις, ανακτήσεις οφειλών, διαθέσιμους πόρους και κινδύνους.
Για τιτλοποιήσεις που συνδέονται με εγγυήσεις του Ελληνικού Δημοσίου ή άλλους μηχανισμούς δημόσιας στήριξης προβλέπεται ετήσιος διαχειριστικός έλεγχος από ανεξάρτητο ελεγκτή.
Η Τράπεζα της Ελλάδος θα μπορεί να διενεργεί ελέγχους και να επιβάλλει κυρώσεις για παραβάσεις, χωρίς όμως να αναλαμβάνει την επίλυση ατομικών διαφορών μεταξύ πιστωτών και δανειοληπτών.
Πότε θα ισχύσουν οι νέες διατάξεις;
Οι αλλαγές περιλαμβάνονται σε νομοσχέδιο που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση. Για να αποκτήσουν δεσμευτική ισχύ, θα πρέπει να ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία και να δημοσιευθεί ο νόμος, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διατάξεις έναρξης ισχύος.
Το ουσιαστικό στοιχείο του νέου πλαισίου είναι ότι επιχειρεί να μεταφέρει μέρος της ευθύνης για την ομαλή εξυπηρέτηση των δανείων και στους πιστωτές. Οι τράπεζες και οι servicers δεν θα ελέγχονται μόνο για την είσπραξη των απαιτήσεών τους, αλλά και για την ενημέρωση των πολιτών, την τήρηση των προθεσμιών και τον σεβασμό των συμφωνημένων ρυθμίσεων.
Για χιλιάδες δανειολήπτες, το κρίσιμο ζήτημα θα είναι αν οι νέοι κανόνες εφαρμοστούν αποτελεσματικά στην πράξη, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου η καθυστέρηση, η ελλιπής ενημέρωση ή μια αμφισβητούμενη ενέργεια είσπραξης μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια περιουσίας.