Πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία από την ΕΕ επιδιώκει η η κυβέρνηση, με στόχο να χρηματοδοτήσει στοχευμένα μέτρα στήριξης για τα νοικοκυριά απέναντι στις πιέσεις από το ενεργειακό κόστος και τον πληθωρισμό.
Επί τάπητος τίθεται, υπό προϋποθέσεις, και το ενδεχόμενο επιδότησης καυσίμων μέσα στον Νοέμβριο. Πάντως, μια τέτοια δυνατότητα συνδέεται με τη διαπραγμάτευση Αθήνας-Βρυξελλών για ανακατανομή μέρους των εγκεκριμένων δαπανών στο πλαίσιο της ρήτρας διαφυγής, μια συζήτηση που δεν έχει καταλήξει σε οριστική απόφαση.
Ευρωπαϊκή διαφωνία και πίεση για εθνικές λύσεις
Η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής ανέδειξε τις διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών ως προς την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και την προστασία των καταναλωτών. Η απουσία κοινής ευρωπαϊκής γραμμής εντείνει την πίεση για εθνικές παρεμβάσεις, ενώ συνεχίζεται η συζήτηση για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Για την Αθήνα, η ανάγκη είναι άμεση: οι διεθνείς τιμές και οι πληθωριστικές πιέσεις επηρεάζουν το διαθέσιμο εισόδημα, ενώ η χρηματοδότηση των μέτρων στήριξης επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό.
Οι διαπραγματεύσεις της Αθήνας
Σύμφωνα με κυβερνητικές πληροφορίες, ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα της λήψης έκτακτων εθνικών μέτρων στις επαφές του με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.
Παράλληλα, ο υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης συζήτησε τις τεχνικές παραμέτρους του θέματος με τον αντιπρόεδρο της Κομισιόν, Βάλντις Ντομπρόβσκις, στο περιθώριο της Συνόδου ΔΝΤ-Παγκόσμιας Τράπεζας, στην Μπανγκόκ.
Στόχος της ελληνικής πλευράς είναι να παραμείνει ανοιχτό το πεδίο για στοχευμένες και προσωρινές παρεμβάσεις, εφόσον εξασφαλιστεί η απαιτούμενη ευρωπαϊκή ευελιξία.
Το αίτημα για τη ρήτρα διαφυγής
Η βασική κυβερνητική επιδίωξη αφορά τη δυνατότητα μερικής αλλαγής στη χρήση των κονδυλίων που έχουν εγκριθεί μέσω της ρήτρας διαφυγής, που συνδέεται με δαπάνες για την ενέργεια και έργα υποδομών, όπως η αντικατάσταση αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων.
Η Αθήνα επιδιώκει να μπορεί να κατευθύνει μέρος αυτών των πόρων και στην άμεση προστασία των καταναλωτών, χωρίς υπέρβαση των δημοσιονομικών κανόνων για το όριο των δαπανών. Αντίστοιχα αιτήματα για μεγαλύτερο περιθώριο δαπανών έχουν τεθεί και από άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων η Ιταλία.
Η έκβαση αυτής της διαπραγμάτευσης συνδέεται άμεσα με την πιθανότητα νέας παρέμβασης στα καύσιμα, με την κυβέρνηση να θεωρεί πως, εφόσον εξασφαλιστούν πρόσθετα εργαλεία μέσα στον Νοέμβριο, θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί μια ενίσχυση για τα καύσιμα.
Η κυβέρνηση εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξη, χωρίς, όμως, να θεωρεί δεδομένη την έγκριση ενός τέτοιου μηχανισμού από την ΕΕ.
Παρεμβάσεις για πετρέλαιο θέρμανσης και κίνησης
Η κυβέρνηση έχει, ήδη, ενεργοποιήσει μέτρα για τον χειμώνα. Για το πετρέλαιο θέρμανσης προβλέπεται επιδότηση 40 λεπτών ανά λίτρο, με ισόποση συμμετοχή της πολιτείας και των διυλιστηρίων, έως το τέλος Οκτωβρίου.
Παράλληλα, αυξήθηκε κατά 30% το επίδομα θέρμανσης, το οποίο σε ορεινές περιοχές μπορεί να φτάσει έως τα 1.560 ευρώ, χωρίς να διευρύνεται η περίμετρος των δικαιούχων. Έως το τέλος του μήνα συνεχίζεται και η επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης κατά 20 λεπτά ανά λίτρο.
Σύμφωνα με τα κυβερνητικά στοιχεία, από την αρχή του έτους έχουν διατεθεί περίπου 1,5 δισ. ευρώ από τον προϋπολογισμό για μέτρα στήριξης. Η διατήρηση των διεθνών τιμών σε υψηλά επίπεδα καθιστά κρίσιμες τις αποφάσεις για τον Νοέμβριο και τον Δεκემბριο.
Στήριξη αγροτών και αφορολόγητο πετρέλαιο
Στο πλαίσιο της προσπάθειας να περιοριστούν οι πιέσεις σε παραγωγικούς κλάδους, ο πρωθυπουργός έχει δεσμευτεί ότι από την 1η Νοεμβρίου θα ισχύσει το αφορολόγητο πετρέλαιο στην αντλία για τους αγρότες.
Επιπλέον, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης έχει ανακοινώσει διάθεση σχεδόν 84 εκατ. ευρώ για την εξόφληση παλαιών υποχρεώσεων από το 2025, ενώ, έως το τέλος Νοεμβρίου, αναμένεται πληρωμή προκαταβολών προς αγρότες και κτηνοτρόφους.