Από κουζίνες και μπάνια έως κουφώματα, θερμομόνωση και συστήματα θέρμανσης, οι ιδιοκτήτες που διεκδικούν ενίσχυση μέσω του προγράμματος «Ανακαίνιση Κατοικίας» μπορούν να οργανώσουν τον φάκελό τους, ώστε να αποφύγουν ελλείψεις που ενδέχεται να καθυστερήσουν την έγκριση ή την εκταμίευση.
Ο αναλυτικός οδηγός των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας αποσαφηνίζει ποιες δαπάνες καλύπτονται, ποια δικαιολογητικά κατατίθενται με την αίτηση και ποια σε επόμενο στάδιο, αλλά και τι πρέπει να πληρώσει αρχικά ο ιδιοκτήτης για να ενεργοποιηθεί η προκαταβολή.
Ποιοι περνούν στο επόμενο στάδιο
Το επόμενο στάδιο αφορά όσους έχουν ήδη εξασφαλίσει Βεβαίωση Επιλεξιμότητας. Απομένει η ανακοίνωση των ημερομηνιών για την υποβολή αιτήσεων χρηματοδότησης.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, πρώτα θα ανοίξει η πλατφόρμα για κλειστές κατοικίες και στη συνέχεια για ήδη κατοικούμενες κύριες κατοικίες, ξεκινώντας από τα νοικοκυριά της χαμηλότερης εισοδηματικής κατηγορίας. Νέος κύκλος έκδοσης βεβαιώσεων για όσους δεν είχαν συμμετάσχει στην πρώτη φάση δεν έχει ανακοινωθεί.
Στην πρώτη φάση είχαν εκδοθεί περίπου 94.000 βεβαιώσεις επιλεξιμότητας: περίπου 14.000 για κλειστά σπίτια και 80.000 για κατοικίες που χρησιμοποιούνται ήδη. Οι ιδιοκτήτες αυτοί θα υποβάλουν νέα αίτηση στην πλατφόρμα του ΤΕΕ, δηλώνοντας τις προτεινόμενες εργασίες, το κόστος και τα απαιτούμενα δικαιολογητικά.
Η Βεβαίωση Επιλεξιμότητας επιτρέπει τη διεκδίκηση της επιδότησης, δεν ισοδυναμεί όμως με οριστική εξασφάλιση χρηματοδότησης. Θα ακολουθήσει έλεγχος του φακέλου. Αν οι διαθέσιμοι πόροι δεν επαρκούν, για τη σειρά προτεραιότητας θα μετρήσει ο χρόνος υποβολής της αίτησης χρηματοδότησης και όχι η ημερομηνία έκδοσης της Βεβαίωσης.
Πώς υπολογίζεται η επιδότηση έως 36.000 ευρώ
Το ανώτατο ποσό ενίσχυσης για τις εργασίες φτάνει τις 36.000 ευρώ, με επιπλέον όριο 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο. Για τον υπολογισμό λαμβάνεται υπόψη η μικρότερη επιφάνεια μεταξύ εκείνης που αναγράφεται στη Βεβαίωση Επιλεξιμότητας και των κύριων χώρων της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου.
- Για κατοικία 80 τ.μ., το ανώτατο όριο ανέρχεται σε 24.000 ευρώ.
- Για κατοικία 100 τ.μ., φτάνει τις 30.000 ευρώ.
- Για κατοικία 120 τ.μ., φτάνει το ανώτατο ποσό των 36.000 ευρώ.
Η τελική ενίσχυση εξαρτάται από το επιλέξιμο κόστος των εργασιών και το ποσοστό επιδότησης του νοικοκυριού. Ενδεικτικά, για εργασίες 30.000 ευρώ με ποσοστό επιδότησης 80%, η χρηματοδότηση φτάνει τις 24.000 ευρώ και η συμμετοχή του ιδιοκτήτη τις 6.000 ευρώ, εφόσον δεν εφαρμόζεται χαμηλότερο πλαφόν λόγω επιφάνειας.
Προβλέπεται επίσης κάλυψη έως 2.500 ευρώ για υποστηρικτικές υπηρεσίες, όπως τα δύο ενεργειακά πιστοποιητικά, η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, ο τεχνικός σύμβουλος, ο ελεγκτής δόμησης και οι απαιτούμενες άδειες ή μελέτες. Οι υπηρεσίες αυτές καλύπτονται σε ποσοστό 100%, μέσα στα επιμέρους όρια του προγράμματος, υπό την προϋπόθεση έγκρισης της αίτησης και ολοκλήρωσης των εργασιών.
Τα εισοδηματικά κριτήρια και οι προσαυξήσεις
Η βασική επιδότηση διαμορφώνεται σε 80% για την πρώτη εισοδηματική κατηγορία και σε 70% για τη δεύτερη, με βάση το εισόδημα του φορολογικού έτους 2025.
- Για άγαμο, τα ανώτατα όρια εισοδήματος είναι 18.000 και 25.000 ευρώ αντίστοιχα.
- Για ζευγάρι χωρίς ανήλικα παιδιά, είναι 25.000 και 35.000 ευρώ.
- Για ζευγάρι με ένα ανήλικο παιδί, είναι 30.000 και 40.000 ευρώ.
- Για ζευγάρι με δύο ανήλικα παιδιά, είναι 35.000 και 45.000 ευρώ.
- Για μονογονεϊκή οικογένεια με ένα ανήλικο παιδί, είναι 28.000 και 39.000 ευρώ.
Για κάθε επιπλέον ανήλικο παιδί, τα όρια αυξάνονται κατά 5.000 ευρώ. Η επιδότηση ενισχύεται κατά πέντε ποσοστιαίες μονάδες για κατοικίες σε ορεινές ή νησιωτικές περιοχές, για μονογονεϊκές οικογένειες με αποκλειστική επιμέλεια ή για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες. Αντίστοιχη προσαύξηση προβλέπεται όταν ο αιτών, ο σύζυγος ή εξαρτώμενο μέλος έχει πιστοποιημένη αναπηρία τουλάχιστον 67%, εφόσον το ακίνητο ιδιοκατοικείται.
Οι προσαυξήσεις μπορούν να συνδυαστούν, με την επιδότηση να φτάνει έως 95% στην πρώτη εισοδηματική κατηγορία και έως 85% στη δεύτερη. Αλλαγές στην οικογενειακή κατάσταση μετά την έκδοση της Βεβαίωσης μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά την αίτηση χρηματοδότησης, με τα αναγκαία δικαιολογητικά.
Ποια ακίνητα είναι επιλέξιμα
Η κατοικία πρέπει να είναι νόμιμη, να μην έχει κριθεί κατεδαφιστέα και να διαθέτει οικοδομική άδεια έως τις 31 Δεκεμβρίου 1990 ή άλλο έγγραφο που τεκμηριώνει τη νομιμότητά της. Όταν υπάρχουν τμήματα διαφορετικής παλαιότητας, εξετάζεται η νεότερη άδεια.
Η επιφάνεια των κύριων χώρων δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 120 τ.μ. και η αρχική ενεργειακή κατάταξη πρέπει να είναι Γ ή χαμηλότερη. Για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες που κατοικούν ή θα κατοικήσουν στο ακίνητο, επιτρέπεται επιφάνεια έως 150 τ.μ., χωρίς όμως αύξηση της μέγιστης επιδότησης.
Για κλειστό σπίτι, ο αιτών πρέπει να διαθέτει πλήρη κυριότητα ή επικαρπία τουλάχιστον κατά 20%. Για ήδη κατοικούμενη κύρια κατοικία, γίνεται δεκτή πλήρης κυριότητα, επικαρπία ή ψιλή κυριότητα.
Κάθε νοικοκυριό μπορεί να χρηματοδοτηθεί για περισσότερες από μία κλειστές κατοικίες, εφόσον κάθε ακίνητο πληροί αυτοτελώς τα κριτήρια και διαθέτει Βεβαίωση Επιλεξιμότητας. Επιπλέον, μπορεί να ενταχθεί έως μία κατοικία που χρησιμοποιείται ήδη. Για το ίδιο ακίνητο υποβάλλεται μία μόνο αίτηση και απαιτείται συναίνεση των υπόλοιπων συνιδιοκτητών και δικαιούχων.
Εκτός προγράμματος μένουν ακίνητα εγγεγραμμένα στο Μητρώο Βραχυχρόνιας Μίσθωσης κατά την υποβολή της αίτησης ή την ολοκλήρωση του έργου, καθώς και κατοικίες που έχουν υπαχθεί μετά την 1η Ιανουαρίου 2020 σε προγράμματα «Εξοικονομώ» που απαριθμεί ο Οδηγός ή στο «Ανακαινίζω – Νοικιάζω». Εξαίρεση προβλέπεται για συμμετέχοντα διαμερίσματα πολυκατοικιών «τύπου Β» του «Εξοικονομώ – Αυτονομώ». Η ίδια εργασία δεν μπορεί να χρηματοδοτείται από δύο προγράμματα.
Πώς αποδεικνύεται ότι ένα σπίτι είναι κλειστό
Για τις κλειστές κατοικίες, η μη χρήση ελέγχεται μέσω του εντύπου Ε2 και των στοιχείων ηλεκτροδότησης. Το ακίνητο πρέπει να έχει δηλωθεί κενό στο Ε2 του 2025 για ολόκληρο το έτος ή για τους μήνες κατά τους οποίους ο αιτών είχε το σχετικό δικαίωμα.
Παράλληλα, εξετάζεται αν η ηλεκτροδότηση είχε διακοπεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 2024 και παρέμεινε διακομμένη ή αν η συνολική κατανάλωση το 2024 και το 2025 ήταν χαμηλότερη από 100 κιλοβατώρες. Για το 2026 εφαρμόζεται αναλογικός έλεγχος έως την αίτηση έκδοσης της Βεβαίωσης Επιλεξιμότητας. Όπου λείπουν οι αναγκαίες μετρήσεις, προβλέπεται ειδική διαδικασία καταμέτρησης από τον ΔΕΔΔΗΕ.
Για ήδη κατοικούμενες κατοικίες, η χρήση ως κύριας κατοικίας πρέπει να προκύπτει από τη δήλωση του 2025 και να συνεχίζεται.
Οι εργασίες που επιδοτούνται
Το πρόγραμμα καλύπτει παρεμβάσεις ανακαίνισης, αλλά και ενεργειακής αναβάθμισης. Στις επιλέξιμες εργασίες ανακαίνισης περιλαμβάνονται:
- ανακαίνιση κουζίνας, μπάνιου και ειδών υγιεινής,
- αντικατάσταση πόρτας εισόδου και εσωτερικών πορτών,
- εργασίες σε δάπεδα, τοίχους, σοβάδες, πλακίδια και βαψίματα,
- ηλεκτρολογικές και υδραυλικές εργασίες,
- εσωτερικές διαρρυθμίσεις και γυψοσανίδες,
- κεραμοσκεπή και μετατροπή συμβατικού τζακιού σε ενεργειακό,
- παρεμβάσεις προσβασιμότητας για τους δικαιούχους της σχετικής κατηγορίας.
Στην ενεργειακή αναβάθμιση μπορούν να ενταχθούν κουφώματα και ενεργειακοί υαλοπίνακες, τέντες και σκίαστρα, θερμομόνωση, αντλίες θερμότητας, επιλέξιμα συστήματα θέρμανσης και ψύξης, ηλιακά συστήματα ζεστού νερού, συστήματα αερισμού με ανάκτηση θερμότητας και αυτοματισμοί εξοικονόμησης ενέργειας.
Η ανακαίνιση και η ενεργειακή αναβάθμιση συνδυάζονται υποχρεωτικά. Ποσοστό από 20% έως 40% του επιλέξιμου κόστους εργασιών πρέπει να αφορά ενεργειακές παρεμβάσεις και το υπόλοιπο ανακαίνιση ή επισκευές. Επιπλέον, απαιτείται βελτίωση του ακινήτου κατά τουλάχιστον μία ενεργειακή κατηγορία.
Ο φάκελος της αίτησης και τα δικαιολογητικά
Η αίτηση θα γίνεται ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα του ΤΕΕ. Κεντρικό στοιχείο του φακέλου είναι το Σχέδιο Παρεμβάσεων, στο οποίο καταγράφονται οι εργασίες που προτείνονται και το αναμενόμενο κόστος τους.
Απαιτούνται επίσης οι προβλεπόμενες υπεύθυνες δηλώσεις, η οικοδομική άδεια ή τα αντίστοιχα έγγραφα νομιμότητας και, όπου χρειάζεται, αποδεικτικά αναπηρίας, τριτεκνίας, πολυτεκνίας ή αλλαγής οικογενειακής κατάστασης.
Το πρώτο ενεργειακό πιστοποιητικό και η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου κατατίθενται σε επόμενο στάδιο, εντός της τρίμηνης προθεσμίας μετά τον χαρακτηρισμό της αίτησης ως επιλέξιμης. Αν δεν προσκομιστούν έγκαιρα ή αν προκύψει ότι το ακίνητο δεν πληροί τους όρους, η αίτηση απορρίπτεται.
Για ακίνητα που θα μισθωθούν απαιτείται δήλωση προηγούμενων κρατικών ενισχύσεων, ώστε να ελεγχθεί το όριο των 300.000 ευρώ σε τριετία του καθεστώτος de minimis. Ο τεχνικός σύμβουλος είναι προαιρετικός, ωστόσο η αρχική κοστολόγηση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, καθώς δεν επιτρέπεται αύξηση του συνολικού κόστους όταν οι παρεμβάσεις εξειδικευτούν αργότερα.
Προκαταβολή 60%: Πόσα πρέπει να πληρώσει αρχικά ο ιδιοκτήτης
Μετά την έγκριση της ένταξης, πιστώνεται σε ειδικό λογαριασμό προκαταβολή ίση με το 60% της εγκεκριμένης επιδότησης. Για να χρησιμοποιηθεί η προκαταβολή, ο ιδιοκτήτης πρέπει πρώτα να έχει καταβάλει μέσω τράπεζας το 40% της δικής του συμμετοχής και να ανεβάσει τα σχετικά αποδεικτικά για έλεγχο.
Για παράδειγμα, αν η ίδια συμμετοχή είναι 6.000 ευρώ, πρέπει να έχουν πληρωθεί 2.400 ευρώ προκειμένου να ενεργοποιηθεί η προκαταβολή. Στον υπολογισμό προσμετρώνται και οι προβλεπόμενες υποστηρικτικές υπηρεσίες που έχουν ήδη πληρωθεί.
Οι δαπάνες εργασιών αναγνωρίζονται από την ημερομηνία έγκρισης της ένταξης. Για το πρώτο ενεργειακό πιστοποιητικό και την Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, οι δαπάνες αναγνωρίζονται από τις 2 Ιουνίου 2026. Όλες οι πληρωμές πρέπει να γίνονται μέσω τράπεζας, καθώς μετρητά και επιταγές τρίτων δεν γίνονται δεκτά.
Η ολοκλήρωση του έργου και η τελική πληρωμή
Το έργο πρέπει να ολοκληρωθεί εντός 18 μηνών από την ένταξη και, σε κάθε περίπτωση, έως τις 31 Δεκεμβρίου 2028. Στην προθεσμία περιλαμβάνονται οι εργασίες, οι τελικοί έλεγχοι, η υποβολή παραστατικών και η δήλωση ολοκλήρωσης.
Ακολουθούν δεύτερη ενεργειακή επιθεώρηση και αυτοψία από ελεγκτή δόμησης, ο οποίος επιλέγεται μέσω κλήρωσης του ΤΕΕ. Το υπόλοιπο της επιδότησης καταβάλλεται εντός 30 ημερών από την επιτυχή ολοκλήρωση του ελέγχου της δήλωσης. Αν το τελικό αναγνωρισμένο κόστος είναι χαμηλότερο από το εγκεκριμένο, μειώνεται αντίστοιχα και η ενίσχυση.
Οι δεσμεύσεις για μίσθωση και ιδιοκατοίκηση
Για κλειστό σπίτι που θα διατεθεί προς ενοικίαση, απαιτείται η σύναψη και ανάρτηση μισθωτηρίου στην ΑΑΔΕ εντός οκτώ μηνών από τη δήλωση πιστοποίησης ολοκλήρωσης. Η υποχρέωση μακροχρόνιας μίσθωσης διαρκεί πέντε χρόνια.
Το μίσθωμα πρέπει να παραμείνει σταθερό ή χαμηλότερο για τουλάχιστον τα πρώτα τρία χρόνια, ακόμη και αν αλλάξει ενοικιαστής. Επιτρέπονται διαδοχικές μισθώσεις, αλλά αν τα κενά διαστήματα ξεπεράσουν συνολικά τους 11 μήνες, η περίοδος δέσμευσης επεκτείνεται αναλογικά.
Απαγορεύεται η αξιοποίηση του ακινήτου για βραχυχρόνια μίσθωση, η εκμίσθωση σε νομικό πρόσωπο ή για επαγγελματική στέγη και η υπεκμίσθωση. Στις ήδη κατοικούμενες κύριες κατοικίες, ο ιδιοκτήτης πρέπει να συνεχίσει να διαμένει στο ακίνητο για πέντε χρόνια.
Μεταβίβαση της ενισχυμένης κατοικίας κατά την περίοδο δέσμευσης συνεπάγεται επιστροφή ολόκληρης της επιδότησης. Επιστροφή χρημάτων μπορεί να προκύψει και σε περίπτωση παραβίασης των όρων χρήσης. Η τήρηση των υποχρεώσεων ελέγχεται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο μέσω φορολογικών δηλώσεων, μισθωτηρίων και στοιχείων βραχυχρόνιας διαμονής.