Περίπου το 43% της συνολικής δαπάνης για συντάξεις καλύπτεται από τον κρατικό προϋπολογισμό και όχι από ασφαλιστικές εισφορές, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ). Η χώρα δαπανά περίπου το 14% του ΑΕΠ για συντάξεις, ποσοστό που την κατατάσσει στην τέταρτη υψηλότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το ΚΕΦΙΜ προειδοποιεί ότι η γήρανση του πληθυσμού και η περιορισμένη ύπαρξη συνταξιοδοτικών αποθεματικών αυξάνουν τη μακροπρόθεσμη πίεση στα δημόσια οικονομικά. Σύμφωνα με τις προβολές που παραθέτει, η συμμετοχή του κράτους στη χρηματοδότηση των συντάξεων θα μπορούσε να προσεγγίσει το 62% έως το 2029, ενώ η σχετική δαπάνη ενδέχεται να φτάσει έως και το 17% του ΑΕΠ.
Πόσο υψηλή είναι η δαπάνη για συντάξεις στην Ελλάδα;
Η Ελλάδα δαπανά περίπου 1,7 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος διαμορφώνεται στο 12,3%. Υψηλότερη δαπάνη καταγράφουν μόνο η Ιταλία, με 15,5% του ΑΕΠ, η Γαλλία, με 14,6%, και η Αυστρία, με 14,4%.
Κάτω από την ελληνική επίδοση, αλλά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, βρίσκονται η Φινλανδία με 13,7%, η Πορτογαλία με 13,4%, η Γερμανία με 12,5% και το Βέλγιο με 12,4%. Η Σουηδία βρίσκεται στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με 12,3%.
Γιατί προβληματίζει ο τρόπος χρηματοδότησης;
Το ύψος της δαπάνης δεν είναι ο μόνος παράγοντας που απασχολεί το ΚΕΦΙΜ. Εξίσου σημαντικό είναι ότι το ελληνικό σύστημα στηρίζεται κυρίως στον διανεμητικό πυλώνα, δηλαδή στις εισφορές των σημερινών εργαζομένων για την πληρωμή των σημερινών συνταξιούχων.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Ελλάδα έχει το χαμηλότερο ύψος συνταξιοδοτικών αποθεματικών ως ποσοστό του ΑΕΠ μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Αυτό, όπως επισημαίνεται, περιορίζει τα διαθέσιμα περιθώρια για την απορρόφηση μελλοντικών οικονομικών και δημογραφικών πιέσεων.
Τι δείχνουν οι προβλέψεις για τη γήρανση του πληθυσμού;
Η Έκθεση Γήρανσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2024 προβλέπει ότι ο δείκτης εξάρτησης του πληθυσμού θα αυξηθεί από 39 το 2022 σε 74,4 το 2050. Με βάση τον δείκτη, όλο και λιγότεροι άνθρωποι σε ηλικία εργασίας θα αντιστοιχούν σε κάθε άτομο μεγαλύτερης ηλικίας.
Η μεταβολή αυτή αναμένεται να ενισχύσει την πίεση στη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος και στον κρατικό προϋπολογισμό. Το ΚΕΦΙΜ χαρακτηρίζει τις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις μακροπρόθεσμη δημοσιονομική δέσμευση, ενώ σημειώνει ότι το επίσημο δημόσιο χρέος, το οποίο αναφέρει στο 146,1% του ΑΕΠ, δεν αποτυπώνει από μόνο του το σύνολο των μελλοντικών υποχρεώσεων για τις συντάξεις.
Οι προβλέψεις περιγράφουν μια διαρθρωτική πρόκληση για τα δημόσια οικονομικά, η οποία συνδέεται με τη δημογραφική εξέλιξη και τη δομή χρηματοδότησης του συστήματος. Η πορεία της δαπάνης θα εξαρτηθεί από τις μελλοντικές οικονομικές και δημογραφικές συνθήκες, καθώς και από τις επιλογές πολιτικής για την ασφάλιση και τη χρηματοδότηση των συντάξεων.