Κατά 20% αυξήθηκε σε ετήσια βάση το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών ταμείων στην Ελλάδα στο τέλος του 2025, φθάνοντας τα 3,2 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 1,3% του ΑΕΠ. Η έκθεση του ΟΟΣΑ «OECD Pensions Outlook 2026» καταγράφει ταχεία ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η αφετηρία παραμένει χαμηλή.
Στην αύξηση συνέβαλαν η λειτουργία του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ) από το 2022 και η δημιουργία πολλών νέων Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) την τελευταία επταετία. Παρά την ενίσχυση αυτή, το ενεργητικό παραμένει χαμηλό σε σύγκριση με άλλες χώρες του ΟΟΣΑ, όπου το κεφαλαιοποιητικό σύστημα έχει πολύ μεγαλύτερη παράδοση.
Συνολικά στις χώρες του ΟΟΣΑ, το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών ταμείων αυξήθηκε πέρυσι κατά σχεδόν 12%, στα 70,4 τρισ. δολάρια ή στο 95,7% του ΑΕΠ. Τα δύο τρίτα αυτού του ποσού αντιστοιχούν στις ΗΠΑ.
Από τα πρώτα επαγγελματικά ταμεία στην επέκταση του θεσμού
Στην Ελλάδα, η λειτουργία κεφαλαιοποιητικών ταμείων άρχισε με περιορισμένη έκταση πριν από περίπου μία εικοσαετία. Βάση αποτέλεσε ο νόμος 3029 του 2002, ο οποίος καθιέρωσε την προαιρετική επαγγελματική ασφάλιση ως συμπλήρωμα της δημόσιας κύριας σύνταξης. Το 2007, το ενεργητικό των ΤΕΑ ήταν μόλις 25 εκατ. ευρώ και οι ασφαλισμένοι τους μερικές χιλιάδες εργαζόμενοι.
Η πρώτη σημαντική ώθηση ήρθε το 2013, όταν τέσσερα δημόσια ταμεία επικουρικής ασφάλισης άρχισαν να λειτουργούν ως ταμεία υποχρεωτικής επαγγελματικής ασφάλισης:
- Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Επικούρησης Ασφαλιστών και Προσωπικού Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων.
- Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Φαρμακευτικών Εργασιών.
- Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Εμπορίου Τροφίμων.
- Το Επαγγελματικό Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Εταιρειών Πετρελαιοειδών.
Με τη σύσταση των τεσσάρων ταμείων, το ενεργητικό των επαγγελματικών ταμείων έφθασε το 2013 κοντά στο 1 δισ. ευρώ. Η ενίσχυση συνεχίστηκε τα επόμενα χρόνια, καθώς τα ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης αυξήθηκαν σταδιακά σε 28. Τα δύο τρίτα τους έχουν δημιουργηθεί από το 2019 και μετά.
Τράπεζες, άλλες επιχειρήσεις και επαγγελματικοί κλάδοι ίδρυσαν ΤΕΑ, με το ποσοστό των ασφαλισμένων τους να φθάνει στο 6% του εργατικού δυναμικού.
Η συμβολή του ΤΕΚΑ
Το 2022, η σύσταση του ΤΕΚΑ έδωσε νέα σημαντική ώθηση στο κεφαλαιοποιητικό συνταξιοδοτικό σύστημα. Το ταμείο χορηγεί κρατική επικουρική σύνταξη στους νέους ασφαλισμένους. Για τους παλαιότερους, η επικουρική σύνταξη εξακολουθεί να καταβάλλεται από το Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης με βάση το αναδιανεμητικό σύστημα, όπως συμβαίνει και με τη δημόσια κύρια σύνταξη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΤΕΚΑ, τον φετινό Ιούνιο το αποθεματικό του έφθασε τα 630 εκατ. ευρώ, ενώ οι ασφαλισμένοι του ξεπέρασαν τις 780 χιλιάδες.
Οι αποδόσεις και η κατανομή των επενδύσεων
Η ενεργή επένδυση των εισφορών εργοδοτών και εργαζομένων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αύξηση του ενεργητικού των κεφαλαιοποιητικών ταμείων και, κατά συνέπεια, των συντάξεων που χορηγούν για δεδομένο ύψος εισφορών.
Ο ΟΟΣΑ αναφέρει ότι οι αποδόσεις των κεφαλαίων που επενδύουν τα ταμεία ήταν γενικά θετικές, με εξαίρεση τις χρονιές διεθνών κρίσεων. Επισημαίνει επίσης ότι, για καλύτερη μακροπρόθεσμη απόδοση και επομένως υψηλότερες συντάξεις, τα διαθέσιμα κεφάλαια θα πρέπει να επενδύονται σε κάποιο βαθμό και σε μετοχές.
Στην Ελλάδα, η ονομαστική απόδοση των επενδύσεων των κεφαλαιοποιητικών ασφαλιστικών ταμείων διαμορφώθηκε στο 4,9% το 2025. Μετά την αφαίρεση του πληθωρισμού, η πραγματική απόδοση ήταν 2,3%.
Πάνω από το μισό των επενδύσεων των ελληνικών κεφαλαιοποιητικών ταμείων το 2025 κατευθύνθηκε σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, με ποσοστό 36,2%, και σε ρευστά διαθέσιμα και καταθέσεις, με 17,4%. Στις μετοχές επενδύθηκε το 15,3%.