Στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων βρίσκονται σήμερα, Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, οι τιμές των τσιγάρων, καθώς οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ συζητούν στις Βρυξέλλες τη μεγαλύτερη αναθεώρηση της φορολογίας των καπνικών προϊόντων εδώ και χρόνια.
Η Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ επιδιώκει να εξασφαλίσει πολιτική συμφωνία στο Ecofin για την αύξηση των ελάχιστων Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης (ΕΦΚ), αλλά και για τη φορολόγηση προϊόντων που μέχρι σήμερα δεν υπάγονται σε ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού και τα σακουλάκια νικοτίνης.
Για τους Έλληνες καταναλωτές, το ερώτημα είναι πόσο θα επιβαρυνθεί η τιμή ενός πακέτου και πότε θα μπορούσαν να εμφανιστούν οι πρώτες αυξήσεις στα περίπτερα.
Το ενδεχόμενο σημαντικών ανατιμήσεων παραμένει ανοιχτό, ωστόσο καμία τελική απόφαση δεν έχει ληφθεί. Η Αθήνα επιδιώκει να περιορίσει την επιβάρυνση και να εξασφαλίσει μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο προσαρμογής.
Από τα 90 στα 215 ευρώ ο ελάχιστος φόρος ανά 1.000 τσιγάρα
Η αρχική πρόταση που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούλιο του 2025 προβλέπει σημαντική αύξηση των κατώτατων φορολογικών ορίων.
Ειδικότερα, ο ελάχιστος Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στα τσιγάρα προτείνεται να αυξηθεί από τα 90 ευρώ στα 215 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα, δηλαδή κατά περίπου 138,9%.
Η αναθεώρηση κρίθηκε αναγκαία επειδή το ευρωπαϊκό φορολογικό πλαίσιο έχει παραμείνει ουσιαστικά αμετάβλητο από το 2010, ενώ η αγορά καπνού έχει μεταβληθεί σημαντικά.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, η μεταρρύθμιση επιδιώκει να περιορίσει τις μεγάλες φορολογικές αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών, να αποθαρρύνει το κάπνισμα και να ενισχύσει την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης καπνικών προϊόντων.
Πόσο μπορεί να κοστίζει το πακέτο στην Ελλάδα
Η αύξηση του ελάχιστου ευρωπαϊκού φόρου δεν σημαίνει ότι η τιμή ενός πακέτου θα αυξηθεί αυτόματα κατά το ίδιο ποσοστό.
Η τελική λιανική τιμή επηρεάζεται από τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης, τον ΦΠΑ, την εμπορική πολιτική των επιχειρήσεων και το ποσοστό της φορολογικής επιβάρυνσης που θα μετακυλιστεί στον καταναλωτή.
Στην ελληνική αγορά, όπου ένα πακέτο δημοφιλούς μάρκας κοστίζει περίπου 4,80 ευρώ, έχουν παρουσιαστεί εκτιμήσεις για ενδεχόμενη αύξηση κοντά στα 6,50 ευρώ, εφόσον προχωρήσει μια σημαντική αναπροσαρμογή των φόρων.
Πρόκειται για ενδεικτική εκτίμηση και όχι για επίσημα καθορισμένη νέα τιμή.
Το σενάριο των 13 ευρώ ανά πακέτο, που έχει επίσης βρεθεί στη δημόσια συζήτηση, προϋποθέτει πολύ μεγαλύτερη επιβάρυνση. Δεν προκύπτει αυτομάτως από την αρχική πρόταση της Επιτροπής ούτε από το γεγονός ότι το ζήτημα συζητείται σήμερα στο Ecofin.
Η τελική επίδραση στην ελληνική αγορά θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο της συμφωνίας, τις μεταβατικές διατάξεις και τις αποφάσεις εφαρμογής.
Τι σημαίνουν οι αυξήσεις για την τσέπη των καπνιστών
Ακόμη και μια μικρότερη ανατίμηση μπορεί να αυξήσει σημαντικά την ετήσια δαπάνη ενός καπνιστή.
Με βάση ένα πακέτο 20 τσιγάρων την ημέρα, η επιβάρυνση διαμορφώνεται ως εξής:
| Τιμή πακέτου | Μηνιαίο κόστος (30 ημέρες) | Ετήσιο κόστος (365 ημέρες) |
|---|---|---|
| 4,80 € | 144 € | 1.752 € |
| 5,50 € | 165 € | 2.007,50 € |
| 6,50 € | 195 € | 2.372,50 € |
| 8 € | 240 € | 2.920 € |
| 13 € | 390 € | 4.745 € |
Ενδεικτικοί υπολογισμοί δαπάνης, όχι πρόβλεψη τελικών τιμών. Η μηνιαία περίοδος υπολογίζεται σε 30 ημέρες.
Εάν το πακέτο αυξηθεί από τα 4,80 στα 6,50 ευρώ, ένας καπνιστής που καταναλώνει ένα πακέτο την ημέρα θα χρειάζεται 620,50 ευρώ περισσότερα τον χρόνο.
Αντίστοιχα, στα 13 ευρώ η πρόσθετη ετήσια επιβάρυνση θα έφτανε τα 2.993 ευρώ.
Η θέση της Ελλάδας: Ηπιότερες αυξήσεις και μεγαλύτερη μεταβατική περίοδος
Η ελληνική κυβέρνηση έχει εκφράσει επιφυλάξεις για το ύψος των φορολογικών αυξήσεων, επισημαίνοντας ότι μια απότομη ανατίμηση θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρές αναταράξεις στην αγορά.
Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκου Πιερρακάκη, η Αθήνα έχει επιδιώξει οι αυξήσεις να είναι λελογισμένες και η εφαρμογή τους να μετατεθεί χρονικά.
Ο υπουργός είχε αναφέρει, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Ξάνθη, ότι η ελληνική πλευρά πέτυχε στη συμβιβαστική πρόταση να προβλεφθεί εφαρμογή αυξήσεων από το 2036 αντί του 2028.
Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τους καταναλωτές, καθώς δείχνει ότι η διαπραγμάτευση δεν αφορά αποκλειστικά το ύψος των νέων φόρων, αλλά και τον χρόνο κατά τον οποίο θα επιβληθούν.
Ωστόσο, η τελική μορφή των μεταβατικών περιόδων θα εξαρτηθεί από τη συμφωνία των κρατών-μελών.
Ποιες χώρες αντιδρούν στις αυξήσεις
Η επίτευξη συμφωνίας δεν θεωρείται δεδομένη, καθώς αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για επιμέρους προβλέψεις της νέας οδηγίας.
Μεταξύ των χωρών που έχουν διατυπώσει σοβαρές επιφυλάξεις περιλαμβάνονται η Σουηδία, η Ιταλία και η Ουγγαρία.
Οι αντιδράσεις σχετίζονται με το ύψος της φορολογίας, την επιβάρυνση των καταναλωτών και τις συνέπειες στις εθνικές αγορές καπνικών προϊόντων.
Η Ιρλανδική Προεδρία έχει καταρτίσει νέο συμβιβαστικό κείμενο, το οποίο φιλοδοξεί να γεφυρώσει τις διαφορές.
Για να εγκριθεί η φορολογική οδηγία απαιτείται ομοφωνία των 27 κρατών-μελών.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μία χώρα μπορεί να εμποδίσει τη συμφωνία.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε απορρίψει τον Ιούνιο του 2026 την αρχική πρόταση της Επιτροπής, με 439 ψήφους κατά και 181 υπέρ, ωστόσο η συγκεκριμένη ψηφοφορία δεν εμποδίζει από μόνη της την έγκριση από το Συμβούλιο.
Τι αλλάζει στα ηλεκτρονικά τσιγάρα και στα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού
Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία δεν περιορίζεται στα παραδοσιακά τσιγάρα.
Για πρώτη φορά επιχειρείται η δημιουργία ενιαίου φορολογικού πλαισίου για μια ευρύτερη κατηγορία προϊόντων νικοτίνης.
Η αρχική πρόταση της Κομισιόν περιλαμβάνει:
-
Θερμαινόμενα προϊόντα καπνού: Ελάχιστο φόρο 108 ευρώ ανά 1.000 τεμάχια.
-
Υγρά ηλεκτρονικών τσιγάρων: Φορολόγηση από 0,12 έως 0,36 ευρώ ανά χιλιοστόλιτρο, ανάλογα με την περιεκτικότητα σε νικοτίνη.
-
Σακουλάκια νικοτίνης: Ελάχιστο φόρο 143 ευρώ ανά κιλό.
-
Καπνό για στριφτά τσιγάρα: Ελάχιστο φόρο 215 ευρώ ανά κιλό, σύμφωνα με την αρχική πρόταση.
Τα ποσά αποτελούν στοιχεία της αρχικής πρότασης και ενδέχεται να διαφοροποιηθούν κατά τη διαπραγμάτευση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η φορολογική εναρμόνιση των νεότερων προϊόντων είναι απαραίτητη, καθώς η χρήση τους έχει αυξηθεί και οι αποκλίσεις στους εθνικούς κανόνες δημιουργούν ανισότητες στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η μελέτη του ΚΕΠΕ και το σενάριο αύξησης έως 569,6%
Ιδιαίτερο προβληματισμό έχουν προκαλέσει τα αποτελέσματα παλαιότερης ανάλυσης του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις της αναθεώρησης της φορολογίας καπνού.
Η ανάλυση εξέτασε διαφορετικά σενάρια φορολογικών επιβαρύνσεων και τις πιθανές συνέπειές τους στις τιμές, στην κατανάλωση και στα δημόσια έσοδα.
Στο ηπιότερο σενάριο, η αύξηση της τιμής υπολογίστηκε σε 41,7%, με ενδεικτική τελική τιμή τα 5,91 ευρώ ανά πακέτο.
Στο πλέον ακραίο σενάριο, η αύξηση έφτανε το 569,6%, με τιμή 27,92 ευρώ ανά πακέτο.
Οι συγκεκριμένοι υπολογισμοί αποτυπώνουν ακραίες υποθέσεις προσομοίωσης και δεν αποτελούν πρόβλεψη για τις αποφάσεις του σημερινού Ecofin.
Η ίδια ανάλυση εξέταζε και σημαντική υποχώρηση της νόμιμης κατανάλωσης, η οποία, ανάλογα με το σενάριο, μπορούσε να κυμανθεί από 13% έως 90%.
Τα ευρήματα επαναφέρουν τη συζήτηση για τα όρια της φορολογικής επιβάρυνσης και την πιθανή στροφή μέρους της κατανάλωσης προς την παράνομη αγορά.
Ο φόβος για αύξηση του λαθρεμπορίου
Ένας από τους βασικούς προβληματισμούς που συνοδεύουν τη φορολογική μεταρρύθμιση αφορά την παράνομη διακίνηση τσιγάρων.
Οι μεγάλες διαφορές στις τιμές μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών μπορούν να δημιουργήσουν κίνητρα για λαθρεμπόριο, ιδίως όταν η φορολογική επιβάρυνση αυξάνεται απότομα.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της γειτνίασης με αγορές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μια μεγάλη αύξηση της τιμής των νόμιμων τσιγάρων θα μπορούσε να ενισχύσει τη ζήτηση για παράνομα προϊόντα, περιορίζοντας μέρος των πρόσθετων φορολογικών εσόδων που επιδιώκει το κράτος.
Από την πλευρά της, η Κομισιόν προτείνει την υπαγωγή και του ακατέργαστου καπνού στο ευρωπαϊκό ηλεκτρονικό σύστημα παρακολούθησης της διακίνησης προϊόντων που υπόκεινται σε Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης.
Στόχος είναι να ενισχυθούν οι τελωνειακοί έλεγχοι και να περιοριστεί η δυνατότητα διοχέτευσης πρώτων υλών στην παράνομη παραγωγή καπνικών προϊόντων.
Έως 15 δισ. ευρώ πρόσθετα φορολογικά έσοδα στην Ευρώπη
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αναθεώρηση της οδηγίας θα έχει σημαντικά δημοσιονομικά και υγειονομικά οφέλη.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, οι νέοι φορολογικοί κανόνες θα μπορούσαν να αποφέρουν έως 15 δισ. ευρώ επιπλέον ετήσια φορολογικά έσοδα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Παράλληλα, εκτιμά ότι η μείωση της κατανάλωσης καπνού μπορεί να περιορίσει τις δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης κατά περίπου 6 δισ. ευρώ.
Η μεταρρύθμιση συνδέεται με το ευρωπαϊκό σχέδιο καταπολέμησης του καρκίνου, το οποίο προβλέπει τη μείωση της χρήσης καπνού σε ποσοστό κάτω του 5% του πληθυσμού έως το 2040.
Σήμερα, σύμφωνα με την Επιτροπή, το ποσοστό των Ευρωπαίων που καπνίζουν παραμένει περίπου στο 24%.
Πότε θα αυξηθούν τελικά οι τιμές στα τσιγάρα
Η σημερινή συνεδρίαση του Ecofin αποτελεί σημαντικό βήμα για την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού φορολογικού πλαισίου, αλλά δεν συνεπάγεται άμεσες ανατιμήσεις.
Η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προέβλεπε εφαρμογή της νέας οδηγίας από το 2028, με μεταβατική περίοδο για ορισμένες κατηγορίες προϊόντων.
Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν οδήγησαν σε εναλλακτικά χρονοδιαγράμματα, καθώς αρκετά κράτη-μέλη ζήτησαν ηπιότερη και περισσότερο σταδιακή εφαρμογή.
Για την Ελλάδα, το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν θα εξασφαλιστεί τελικά η επιδιωκόμενη μεταβατική περίοδος και πόσο θα αυξηθεί ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης.
Μέχρι να υπάρξει οριστική συμφωνία, οι τιμές των 6,50, των 8 ή των 13 ευρώ παραμένουν σενάρια και όχι ανακοινωμένες νέες τιμές πώλησης.
Το αποτέλεσμα της σημερινής διαπραγμάτευσης θα δείξει εάν οι 27 υπουργοί Οικονομικών μπορούν να καταλήξουν σε κοινό πλαίσιο ή εάν η απόφαση για το μέλλον της φορολογίας των τσιγάρων θα μετατεθεί εκ νέου.