Σε νέα φάση περνά η διαχείριση των κοινωνικών επιδομάτων, καθώς από την Πέμπτη 4 Ιουνίου τίθεται σε πιλοτική λειτουργία το Μητρώο Παροχών και Ενισχύσεων. Πρόκειται για ένα νέο εργαλείο καταγραφής και ελέγχου, μέσω του οποίου το κράτος επιχειρεί να αποκτήσει συνολική εικόνα για τις παροχές που καταβάλλονται, τους δικαιούχους που τις λαμβάνουν και το δημοσιονομικό τους αποτύπωμα.
Η παρέμβαση στοχεύει να βάλει τάξη σε ένα τοπίο που για χρόνια χαρακτηριζόταν από πολυδιάσπαση, διαφορετικές βάσεις δεδομένων και δυσκολία διασταύρωσης στοιχείων. Με το νέο σύστημα, οι αρμόδιες υπηρεσίες θα μπορούν να βλέπουν συγκεντρωτικά ποιες ενισχύσεις χορηγούνται ανά φυσικό πρόσωπο, αν υπάρχουν περιπτώσεις διπλών ή ασύμβατων παροχών και αν κάποιο επίδομα συνεχίζει να καταβάλλεται ενώ έχουν πάψει να ισχύουν οι προϋποθέσεις χορήγησής του.
Ενιαία εικόνα για τις κοινωνικές παροχές
Σκοπός του Μητρώου είναι η συγκέντρωση σε μία ενιαία πλατφόρμα των παροχών που χορηγεί ο δημόσιος τομέας. Η καταγραφή θα αφορά ενισχύσεις που συνδέονται με την οικογένεια, το γήρας, την αναπηρία, την ασθένεια, τη φτώχεια, τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη στήριξη ευάλωτων ομάδων.
Η κυβέρνηση επιδιώκει με αυτόν τον τρόπο να περάσει από την αποσπασματική χορήγηση επιδομάτων σε ένα πιο οργανωμένο μοντέλο κοινωνικής πολιτικής. Το ζητούμενο είναι οι ενισχύσεις να κατευθύνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια σε όσους τις έχουν πραγματικά ανάγκη, αλλά και να εντοπίζονται περιπτώσεις στις οποίες το σύστημα είτε υπερκαλύπτει είτε αφήνει εκτός δικαιούχους.
Παράλληλα, το Μητρώο θα δίνει τη δυνατότητα καλύτερης παρακολούθησης της δημοσιονομικής επίπτωσης των παροχών. Με άλλα λόγια, το κράτος θα μπορεί να αξιολογεί όχι μόνο το συνολικό κόστος των επιδομάτων, αλλά και την αποτελεσματικότητά τους σε σχέση με τους κοινωνικούς στόχους που υπηρετούν.
Τι θα ελέγχεται
Αρχικά, τα δεδομένα θα συγκεντρώνονται ανωνυμοποιημένα για στατιστικούς και μεθοδολογικούς σκοπούς. Ωστόσο, τα στοιχεία των δικαιούχων και των παροχών που λαμβάνουν θα μπορούν να αξιοποιούνται και στο πλαίσιο ελεγκτικών διαδικασιών.
Στο επίκεντρο των ελέγχων θα βρεθούν περιπτώσεις αχρεώστητων καταβολών, λανθασμένων στοιχείων ταυτοποίησης, αλλά και παροχών που δεν επιτρέπεται να καταβάλλονται ταυτόχρονα στο ίδιο πρόσωπο. Επίσης, θα μπορεί να διαπιστώνεται αν έχουν αλλάξει εισοδηματικά, οικογενειακά ή περιουσιακά δεδομένα που επηρεάζουν το δικαίωμα λήψης ενός επιδόματος.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη διασταύρωση στοιχείων όπως ο ΑΦΜ και ο ΑΜΚΑ, ώστε να περιοριστούν λάθη, παραλείψεις ή πιθανές στρεβλώσεις. Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου είναι ότι η κοινωνική στήριξη πρέπει να είναι πιο διαφανής, πιο δίκαιη και καλύτερα στοχευμένη.
Ποιες παροχές εντάσσονται στην πρώτη φάση
Η πιλοτική λειτουργία του Μητρώου θα διαρκέσει έως τον Σεπτέμβριο και θα περιλαμβάνει σειρά βασικών επιδομάτων και ενισχύσεων. Μεταξύ αυτών βρίσκονται το επίδομα θέρμανσης, το επίδομα παιδιού, το επίδομα γέννησης, το επίδομα αναδοχής, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα και το επίδομα στέγασης.
Στην πρώτη φάση εντάσσονται επίσης παροχές για ανασφάλιστους υπερήλικες, ενισχύσεις για ορεινές και μειονεκτικές περιοχές, προγράμματα στέγασης για ευάλωτες ομάδες, καθώς και σειρά αναπηρικών επιδομάτων. Περιλαμβάνονται ακόμη οικονομικές ενισχύσεις για άτομα με βαριές αναπηρίες, προβλήματα όρασης, εγκεφαλική παράλυση, αιματολογικές παθήσεις και άλλες σοβαρές καταστάσεις υγείας.
Στο Μητρώο θα περάσουν και παροχές που σχετίζονται με την ανεργία, όπως η τακτική επιδότηση ανεργίας για κοινούς και εποχικούς ανέργους, καθώς και το επίδομα μακροχρόνιας ανεργίας.
Αναλυτικά τα 27 επιδόματα
Στο πιλοτικό πρόγραμμα που ξεκινά την ερχόμενη εβδομάδα και θα διαρκέσει ως τον Σεπτέμβριο εντάσσονται, κατ’ ελάχιστον, οι εξής παροχές και ενισχύσεις:
- α) το επίδομα θέρμανσης
- β) το επίδομα πρόσβασης παιδιών προσχολικής ηλικίας, βρεφών και νηπίων, σε υπηρεσίες προσχολικής αγωγής και φροντίδας, πρόσβασης παιδιών, εφήβων και ατόμων με αναπηρία σε υπηρεσίες δημιουργικής απασχόλησης,
- γ) το επίδομα παιδιού,
- δ) το επίδομα γέννησης,
- ε) το επίδομα αναδοχής,
- στ) το επίδομα ορεινών και μειονεκτικών περιοχών,
- ζ) το επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης σε ανασφάλιστους υπερήλικες και η σύνταξη ανασφάλιστων υπερηλίκων,
- η) το επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης ανασφάλιστων υπερηλίκων σε μέλη της ελληνικής μειονότητας της Αλβανίας,
- θ) το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα,
- ι) το επίδομα στέγασης,
- ια) το επίδομα στεγαστικής συνδρομής ανασφάλιστων υπερηλίκων,
- ιβ) οι παροχές του Προγράμματος Στέγασης και Εργασίας για Αστέγους,
- ιγ) οι παροχές του Προγράμματος «Κάλυψη»,
- ιδ) το επίδομα κίνησης σε παραπληγικούς, τετραπληγικούς και ακρωτηριασμένους,
- ιε) το διατροφικό επίδομα σε νεφροπαθείς, μεταμοσχευμένους πνευμόνων και μυελού των οστών, καθώς και σε αλλοδαπούς και ομογενείς νεφροπαθείς, μεταμοσχευμένους καρδιάς, ήπατος του,
- ιστ) η οικονομική ενίσχυση ατόμων με βαριά αναπηρία,
- ιζ) η οικονομική ενίσχυση ατόμων με βαριά νοητική υστέρηση,
- ιη) η οικονομική ενίσχυση παραπληγικών, τετραπληγικών και ακρωτηριασμένων ανασφάλιστων και ασφαλισμένων του δημοσίου,
- ιθ) η ενίσχυση ατόμων με συγγενή αιμολυτική αναιμία (μεσογειακή δρεπανοκυτταρική μικροδρεπανοκυτταρική κ.λπ.) ή συγγενή αιμορραγική διάθεση (αιμορροφιλία κ.λπ.), Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας (AIDS),
- κ) η οικονομική ενίσχυση κωφών και βαρήκοων ατόμων,
- κα) η οικονομική ενίσχυση ατόμων με αναπηρία όρασης,
- κβ) η οικονομική ενίσχυση ατόμων με εγκεφαλική παράλυση,
- κγ) η εισοδηματική ενίσχυση ασθενών και αποθεραπευμένων χανσενικών και μελών των οικογενειών τους,
- κδ) η υπηρεσία «Προσωπικός Βοηθός για Άτομα με Αναπηρία»,
- κε) η μηνιαία αμοιβή των επαγγελματιών αναδόχων περί επαγγελματικής αναδοχής,
- κστ) η τακτική επιδότηση ανεργίας στις κατηγορίες των κοινών και εποχικών ανέργων, και
- κζ) το επίδομα μακροχρόνιας ανεργίας.
Το στοίχημα της εφαρμογής
Η επιτυχία του νέου συστήματος θα κριθεί στην πράξη. Το Μητρώο μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για τον εκσυγχρονισμό της κοινωνικής πολιτικής, αρκεί να μη λειτουργήσει μόνο ως μηχανισμός ελέγχου και περιορισμού δαπανών.
Το ζητούμενο είναι να αξιοποιηθεί για να εντοπιστούν πραγματικές ανάγκες, να διορθωθούν αδικίες και να στηριχθούν πιο αποτελεσματικά οι πολίτες που βρίσκονται σε ευάλωτη θέση. Αν αυτό επιτευχθεί, τότε το νέο Μητρώο μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και χορηγούνται τα κοινωνικά επιδόματα στη χώρα.