Παρά την αυξανόμενη αξία της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η αγορά εργασίας δεν ανταμείβει με τον ίδιο τρόπο τους πτυχιούχους σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Τα στοιχεία της Eurostat αποκαλύπτουν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας μεταξύ των αποφοίτων πανεπιστημίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ περισσότεροι από ένας στους δέκα νέους Ευρωπαίους παραμένουν εκτός εργασίας, εκπαίδευσης και κατάρτισης.
Η πανεπιστημιακή εκπαίδευση εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εφόδια για την επαγγελματική εξέλιξη και τη βελτίωση των εισοδημάτων. Ωστόσο, η κατοχή ενός πτυχίου δεν εξασφαλίζει πλέον αυτόματα την είσοδο στην αγορά εργασίας ούτε προσφέρει τις ίδιες προοπτικές σε όλες τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Η τελευταία ανάλυση του Euronews, που βασίζεται στα στοιχεία της Eurostat, επιβεβαιώνει ότι η γεωγραφία εξακολουθεί να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τις επαγγελματικές ευκαιρίες των αποφοίτων. Οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών παραμένουν σημαντικές, αντανακλώντας τις ανισορροπίες στην οικονομική ανάπτυξη, τη ζήτηση για εξειδικευμένο προσωπικό και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών απασχόλησης.
Ενώ αρκετές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπες με έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, σε μεγάλο μέρος της νότιας Ευρώπης η ανεργία εξακολουθεί να πλήττει ακόμη και όσους διαθέτουν υψηλά ακαδημαϊκά προσόντα.
Σχεδόν πλήρης απασχόληση για τους πτυχιούχους στην Κεντρική Ευρώπη
Η εικόνα στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης είναι εντυπωσιακά διαφορετική.
Στη Ρουμανία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Πολωνία και τη Βουλγαρία, το ποσοστό ανεργίας των ατόμων ηλικίας 25 έως 54 ετών που έχουν ολοκληρώσει σπουδές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης παραμένει χαμηλότερο από το 1,5%.
Η επίδοση αυτή αποδίδεται στη συνεχιζόμενη ανάπτυξη της μεταποίησης, της βιομηχανίας, των κέντρων τεχνολογίας και των υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας, που δημιουργούν σταθερή ζήτηση για εξειδικευμένο προσωπικό. Ταυτόχρονα, η έντονη μετανάστευση εργαζομένων προς άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχει περιορίσει την προσφορά επιστημόνων, αυξάνοντας περαιτέρω τις επαγγελματικές ευκαιρίες για τους αποφοίτους.
Ελλάδα: Η αρνητική πρωτιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Στον αντίποδα βρίσκεται η Ελλάδα, η οποία εξακολουθεί να εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας πτυχιούχων μεταξύ όλων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Περίπου το 6% των αποφοίτων ηλικίας 25 έως 54 ετών παραμένει άνεργο, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση περιορίζεται στο 3,6%.
Παρά τη σημαντική αποκλιμάκωση της συνολικής ανεργίας τα τελευταία χρόνια, η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρές διαρθρωτικές αδυναμίες. Η παραγωγική βάση παραμένει περιορισμένη σε κλάδους υψηλής τεχνολογίας, οι επενδύσεις σε δραστηριότητες έντασης γνώσης υπολείπονται των ευρωπαϊκών επιδόσεων, ενώ η αναντιστοιχία μεταξύ των δεξιοτήτων που παράγει το εκπαιδευτικό σύστημα και των πραγματικών αναγκών των επιχειρήσεων εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο.
Το αποτέλεσμα είναι ότι χιλιάδες νέοι επιστήμονες είτε δυσκολεύονται να βρουν εργασία είτε απασχολούνται σε θέσεις που δεν ανταποκρίνονται στα προσόντα τους, περιορίζοντας τόσο την παραγωγικότητα όσο και τις αναπτυξιακές δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας.
Γαλλία και Ισπανία εξακολουθούν να βρίσκονται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο
Υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κινούνται και δύο από τις μεγαλύτερες οικονομίες της ευρωζώνης.
Στη Γαλλία η ανεργία των πτυχιούχων ανέρχεται στο 4,7%, ενώ στην Ισπανία φθάνει το 5,7%, επιβεβαιώνοντας ότι οι δυσκολίες ένταξης των νέων στην αγορά εργασίας δεν αποτελούν αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο.
Αντίθετα, η Γερμανία και η Ιταλία κινούνται κοντά στο 3%, επίδοση που αντανακλά την αποτελεσματικότερη σύνδεση της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της παραγωγής και της επιχειρηματικότητας.
Περισσότεροι από ένας στους δέκα νέους στην ΕΕ είναι NEET
Πέρα από την ανεργία των πτυχιούχων, ανησυχία προκαλεί και η εικόνα των νέων που βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας και εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Σύμφωνα με τη Eurostat, περισσότεροι από ένας στους δέκα Ευρωπαίους ηλικίας 15 έως 29 ετών ανήκει στην κατηγορία των NEET (Not in Employment, Education or Training), δηλαδή δεν εργάζεται, δεν σπουδάζει και δεν συμμετέχει σε πρόγραμμα κατάρτισης.
Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώνεται στο 11%, ωστόσο οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών είναι μεγάλες.
Στις Κάτω Χώρες το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται μόλις στο 5%, γεγονός που αποτυπώνει την αποτελεσματική λειτουργία της αγοράς εργασίας και των εκπαιδευτικών δομών.
Στον αντίποδα βρίσκεται η Ρουμανία, όπου το ποσοστό αγγίζει το 19%, το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ελλάδα και Ιταλία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά νέων NEET, μαζί με τη Ρουμανία, την Ιταλία και τη Βουλγαρία.
Σε όλες αυτές τις χώρες περισσότερο από το 13% των νέων παραμένει εκτός αγοράς εργασίας, εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, στοιχείο που αναδεικνύει τις δυσκολίες μετάβασης από τις σπουδές στην απασχόληση.
Το φαινόμενο έχει σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις. Η μακροχρόνια αποχή των νέων από την παραγωγική διαδικασία μειώνει τη συσσώρευση δεξιοτήτων, περιορίζει την παραγωγικότητα, αυξάνει τις κοινωνικές δαπάνες και στερεί από τις οικονομίες πολύτιμο ανθρώπινο κεφάλαιο.
Βελτίωση μετά την κρίση, αλλά οι προκλήσεις παραμένουν
Παρά τα προβλήματα, τα στοιχεία δείχνουν ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί αισθητά την τελευταία δεκαετία.
Ο μέσος δείκτης των νέων NEET στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μειωθεί κατά περισσότερες από τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες.
Η μεγαλύτερη πρόοδος καταγράφηκε στην Ιταλία, όπου ο δείκτης υποχώρησε κατά 12 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ ακολουθεί η Ελλάδα με μείωση κατά 10 μονάδες, εξέλιξη που συνδέεται με τη σταδιακή ανάκαμψη των οικονομιών μετά την κρίση χρέους, αλλά και με την αξιοποίηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων για την ενίσχυση της απασχόλησης των νέων.
Ωστόσο, παρά τη σημαντική αυτή βελτίωση, οι δύο χώρες εξακολουθούν να βρίσκονται στις τελευταίες θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα διαρθρωτικά προβλήματα δεν έχουν ακόμη αντιμετωπιστεί.
Η ποιότητα της οικονομίας καθορίζει τελικά την αξία του πτυχίου
Τα στοιχεία της Eurostat επιβεβαιώνουν ότι η πανεπιστημιακή εκπαίδευση εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, η πραγματική αξία ενός πτυχίου εξαρτάται από τη δυνατότητα κάθε οικονομίας να δημιουργεί ποιοτικές θέσεις εργασίας υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο δεν είναι πλέον η αύξηση του αριθμού των αποφοίτων, αλλά η ενίσχυση της παραγωγικής βάσης, η προσέλκυση επενδύσεων σε τομείς υψηλής τεχνολογίας και καινοτομίας και η αποτελεσματικότερη σύνδεση των πανεπιστημίων με τις ανάγκες της αγοράς.
Μόνο μέσα από ένα πιο ανταγωνιστικό παραγωγικό μοντέλο θα μπορέσει να περιοριστεί η διαρροή εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού στο εξωτερικό και να μετατραπεί η επένδυση στην εκπαίδευση σε ουσιαστικό μοχλό διατηρήσιμης οικονομικής ανάπτυξης.