Η αβεβαιότητα που συνδέεται με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή επηρέασε περισσότερο από τον πληθωρισμό τις αποφάσεις των νοικοκυριών της Ευρωζώνης να περιορίσουν τις δαπάνες τους, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύεται στο τελευταίο οικονομικό δελτίο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ διαπιστώνουν ότι, μετά την έναρξη της σύγκρουσης στο Ιράν, η καταναλωτική εμπιστοσύνη υποχώρησε αισθητά και ο ρυθμός της κατανάλωσης επιβραδύνθηκε σημαντικά.
Η κάμψη αποδίδεται κυρίως στον περιορισμό των προαιρετικών αγορών. Μεγαλύτερες προσαρμογές στη συμπεριφορά τους έκαναν τα νοικοκυριά με υψηλότερα εισοδήματα, τα οποία φαίνεται ότι είχαν τη δυνατότητα να αναβάλουν δαπάνες χωρίς να αντιμετωπίζουν άμεσους δημοσιονομικούς περιορισμούς.
Η αβεβαιότητα και οι προαιρετικές δαπάνες
«Η εξασθένηση της κατανάλωσης φαίνεται να οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα νοικοκυριά που δεν αντιμετωπίζουν δημοσιονομικούς περιορισμούς, αλλά επιλέγουν να αναβάλουν τις δαπάνες τους ως αντίδραση στην αυξημένη αβεβαιότητα» ανέφεραν οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ.
Η έρευνα καταγράφει παράλληλα αύξηση στις δαπάνες για ενέργεια, εξέλιξη που συνδέεται με το υψηλότερο κόστος μετακινήσεων. Αντίθετα, οι δαπάνες για στέγαση και τρόφιμα διατηρήθηκαν σε ανθεκτικά επίπεδα.
Η ΕΚΤ εκτιμά ότι οι αυξήσεις τιμών που σχετίζονται με τον πόλεμο μπορεί να επηρέασαν τις αποφάσεις των καταναλωτών, χωρίς όμως να αποτελούν τη μοναδική εξήγηση για τη μείωση της κατανάλωσης.
«Αν και οι υψηλότερες τιμές που συνδέονται με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή ενδέχεται επίσης να διαδραμάτισαν κάποιον ρόλο (στη συμπεριφορά των νοικοκυριών), η ανάλυση υποδεικνύει την ύπαρξη ενός ψυχολογικού παράγοντα που καθορίζεται από το κλίμα και ο οποίος εξακολουθεί να υφίσταται ακόμη και μετά τη στάθμιση ως προς το εισόδημα» προσέθεσαν.
Καταναλωτική εμπιστοσύνη και κατανάλωση στην Ευρωζώνη
Σύμφωνα με τους ερευνητές, μείωση 10 μονάδων του δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης σε ετήσια βάση συνδέθηκε, κατά μέσο όρο, με πτώση περίπου 0,4 ποσοστιαίων μονάδων στην ατομική κατανάλωση τον Απρίλιο του 2026.
Η επίδραση αυτή είναι αντίστοιχη με εκείνη που είχε καταγραφεί τον Απρίλιο του 2022. Τότε τα νοικοκυριά της Ευρωζώνης προσαρμόζονταν στις οικονομικές συνέπειες που ακολούθησαν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Παρότι οι δείκτες καταναλωτικού κλίματος παρουσίασαν βελτίωση το τελευταίο διάστημα, η ΕΚΤ επισημαίνει ότι αυτή η εξέλιξη δεν αποδεικνύει από μόνη της πως τα νοικοκυριά έχουν αφήσει πίσω τους το αρχικό σοκ.
Κίνδυνος μονιμότερης επιβράδυνσης
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η επιβράδυνση μπορεί να αποκτήσει πιο σταθερά χαρακτηριστικά, εφόσον οι πολίτες θεωρήσουν ότι η απώλεια πραγματικού εισοδήματος από τη σύγκρουση δεν είναι προσωρινή.
«Εάν τα νοικοκυριά θεωρήσουν τις απώλειες πραγματικού εισοδήματος που απορρέουν από τη σύγκρουση ως μόνιμες και τις συνδέσουν με χαμηλότερη πραγματική αγοραστική δύναμη, η αρχική επιβράδυνση —η οποία τροφοδοτείται από το κλίμα της αγοράς— θα μπορούσε να παγιωθεί» έγραψαν οι ερευνητές.