Μια αλλαγή που μπορεί να επηρεάσει σημαντικό αριθμό ασφαλισμένων βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για την επικουρική ασφάλιση, καθώς εξετάζεται η διεύρυνση της δυνατότητας αναγνώρισης χρόνου προκειμένου να συμπληρώνεται η απαιτούμενη 15ετία και να θεμελιώνεται δικαίωμα επικουρικής σύνταξης. Το ζήτημα αφορά κυρίως ασφαλισμένους οι οποίοι έχουν συγκεντρώσει αρκετά χρόνια επικουρικής ασφάλισης, αλλά υπολείπονται της κρίσιμης προϋπόθεσης των 15 ετών ή 4.500 ημερών.
Η συγκεκριμένη κατηγορία ασφαλισμένων βρίσκεται σε μια ιδιότυπη ασφαλιστική «γκρίζα ζώνη»: μπορεί να έχουν καταβάλει εισφορές επί μία ή και περισσότερες δεκαετίες, όμως, επειδή δεν συμπληρώνουν τον απαιτούμενο χρόνο στην επικουρική ασφάλιση, δεν αποκτούν αυτομάτως δικαίωμα στην αντίστοιχη παροχή. Η προωθούμενη παρέμβαση, εφόσον λάβει τελικά νομοθετική μορφή, θα μπορούσε να δώσει λύση σε περιπτώσεις όπου λείπουν λίγα χρόνια για τη συμπλήρωση της 15ετίας.
Ωστόσο, χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση: δεν έχει θεσπιστεί μέχρι σήμερα γενική ρύθμιση που να επιτρέπει σε όλους τους ασφαλισμένους να εξαγοράσουν ελεύθερα 3 έως 5 πλασματικά έτη στην επικουρική ασφάλιση. Ο e-ΕΦΚΑ ήδη προβλέπει συγκεκριμένες δυνατότητες αναγνώρισης χρόνων για τη θεμελίωση επικουρικής σύνταξης, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις και κατηγορίες χρόνου.
Η 15ετία είναι το «κλειδί»
Από τις 20 Δεκεμβρίου 2023, με τον ν. 5078/2023, ενοποιήθηκαν οι βασικές προϋποθέσεις θεμελίωσης δικαιώματος επικουρικής σύνταξης για ασφαλισμένους του Κλάδου Επικουρικής Ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ.
Για τη σύνταξη λόγω γήρατος απαιτείται, μεταξύ άλλων, να έχει συμπληρωθεί:
- 15 έτη επικουρικής ασφάλισης, ή
- 4.500 ημέρες επικουρικής ασφάλισης.
Παράλληλα, πρέπει να έχει θεμελιωθεί αντίστοιχο δικαίωμα συνταξιοδότησης από τον φορέα κύριας ασφάλισης. Η νομοθετική αλλαγή έδωσε επίσης τη δυνατότητα συνυπολογισμού διαδοχικού χρόνου επικουρικής ασφάλισης.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι η 15ετία δεν αφορά το σύνολο του ασφαλιστικού βίου, αλλά τον χρόνο που μπορεί να αξιοποιηθεί για την επικουρική σύνταξη.
Έτσι, ένας ασφαλισμένος μπορεί να έχει, για παράδειγμα, περισσότερα από 30 χρόνια συνολικής ασφάλισης και να δικαιούται κύρια σύνταξη, αλλά εάν διαθέτει μόνο 12 χρόνια επικουρικής ασφάλισης, να αντιμετωπίζει πρόβλημα ως προς τη θεμελίωση της επικουρικής.
Τι σημαίνει αυτό για κάποιον με 10, 11 ή 12 χρόνια
Η υπό εξέταση παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για ασφαλισμένους που βρίσκονται κοντά στο όριο.
Ενδεικτικά:
- με 12 έτη επικουρικής ασφάλισης, λείπουν τρία έτη για τη 15ετία,
- με 11 έτη, λείπουν τέσσερα,
- με 10 έτη, λείπουν πέντε.
Η λογική της προωθούμενης ρύθμισης είναι να μπορεί, υπό συγκεκριμένους όρους, να καλυφθεί αυτό το κενό μέσω αναγνώρισης χρόνου, ώστε ο ασφαλισμένος να μη χάσει την επικουρική παροχή αποκλειστικά και μόνο επειδή δεν συμπλήρωσε την απαιτούμενη διάρκεια ασφάλισης.
Εφόσον η ρύθμιση προχωρήσει, θα έχει ιδιαίτερη σημασία για ασφαλισμένους με διακεκομμένη ασφαλιστική διαδρομή, οι οποίοι άλλαξαν επάγγελμα ή ασφαλιστικό καθεστώς και βρέθηκαν για ορισμένες περιόδους εκτός επικουρικής ασφάλισης.
Δεν είναι το ίδιο με τα πλασματικά έτη της κύριας σύνταξης
Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες λεπτομέρειες που πρέπει να γνωρίζουν οι ασφαλισμένοι. Η δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών χρόνων για την κύρια σύνταξη δεν σημαίνει ότι ο ίδιος χρόνος μεταφέρεται αυτομάτως και στην επικουρική.
Για την κύρια σύνταξη υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες αναγνωρίσεων, όπως χρόνος στρατιωτικής υπηρεσίας, σπουδών και άλλες περιπτώσεις, ανάλογα με το ασφαλιστικό ιστορικό και τις προϋποθέσεις κάθε ασφαλισμένου. Στην επικουρική, όμως, ισχύει ξεχωριστό πλαίσιο.
Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει ήδη συγκεκριμένους χρόνους που μπορούν να αναγνωριστούν για τη θεμελίωση επικουρικής σύνταξης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, ο χρόνος στρατιωτικής υπηρεσίας.
Επομένως, δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι ένας χρόνος που έχει αναγνωριστεί για την κύρια σύνταξη θα προσμετρηθεί και για τη συμπλήρωση της 15ετίας στην επικουρική.
Τι ισχύει σήμερα για τις αναγνωρίσεις
Η εικόνα είναι πιο σύνθετη από μια απλή διατύπωση περί «αγοράς πλασματικών ετών». Ο e-ΕΦΚΑ διαθέτει ήδη διαδικασία αναγνώρισης συγκεκριμένων χρόνων για τη θεμελίωση δικαιώματος επικουρικής σύνταξης με 15 έτη ή 4.500 ημέρες ασφάλισης.
Αυτό που εξετάζεται είναι η δημιουργία ενός ευρύτερου πλαισίου, ώστε να αντιμετωπιστούν περιπτώσεις ασφαλισμένων που βρίσκονται κοντά στη 15ετία αλλά δεν μπορούν, με το σημερινό καθεστώς, να συμπληρώσουν τον απαιτούμενο χρόνο.
Ως εκ τούτου, οι αναφορές σε δυνατότητα αναγνώρισης 3 έως 5 πλασματικών ετών πρέπει, μέχρι να υπάρξει συγκεκριμένο νομοθετικό κείμενο, να αντιμετωπίζονται ως σχεδιασμός και όχι ως δικαίωμα που έχει ήδη θεσπιστεί για όλους.
Πόσο θα μπορούσε να κοστίζει η αναγνώριση
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι το κόστος.
Στο υπό εξέταση σενάριο έχει χρησιμοποιηθεί ως βάση η εισφορά επικουρικής ασφάλισης ύψους 6% για τους μισθωτούς, δηλαδή 3% για τον εργαζόμενο και 3% για τον εργοδότη. Με βάση αυτή την υπόθεση, εάν οι μηνιαίες αποδοχές ανέρχονται σε 1.500 ευρώ, το 6% αντιστοιχεί σε 90 ευρώ τον μήνα.
Έτσι, σε έναν καθαρά ενδεικτικό υπολογισμό:
- 1 μήνας αναγνώρισης: 90 ευρώ
- 12 μήνες: 1.080 ευρώ
- 3 έτη: 3.240 ευρώ
- 4 έτη: 4.320 ευρώ
- 5 έτη: 5.400 ευρώ
Οι υπολογισμοί αυτοί δεν αποτελούν οριστικό κόστος εξαγοράς, καθώς δεν έχει ακόμη καθοριστεί το τελικό μοντέλο της ενδεχόμενης ρύθμισης. Θα πρέπει να προσδιοριστούν νομοθετικά η βάση υπολογισμού, οι κατηγορίες ασφαλισμένων, το ανώτατο όριο αναγνώρισης, ο τρόπος καταβολής και οι ειδικότερες προϋποθέσεις.
Τα 960 ευρώ τον χρόνο δεν είναι δεδομένο ποσό για όλους
Στο ίδιο πλαίσιο έχει αναφερθεί ότι η συμπλήρωση της 15ετίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόσθετη επικουρική παροχή της τάξης των 80 ευρώ τον μήνα ή 960 ευρώ ετησίως κατ’ ελάχιστον.
Και εδώ απαιτείται προσοχή. Το ποσό της επικουρικής σύνταξης δεν είναι ενιαίο για όλους τους ασφαλισμένους. Εξαρτάται από τον χρόνο ασφάλισης, τις αποδοχές επί των οποίων καταβλήθηκαν εισφορές και το ισχύον σύστημα υπολογισμού της επικουρικής.
Συνεπώς, τα 960 ευρώ πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ενδεικτική εκτίμηση της πρόσθετης ετήσιας παροχής στο συγκεκριμένο σενάριο και όχι ως ένα οριζόντιο ποσό που θα καταβάλλεται σε κάθε ασφαλισμένο που θα συμπληρώσει τη 15ετία.
Ποιοι βρίσκονται στο επίκεντρο
Η αλλαγή θα μπορούσε να αφορά κυρίως ασφαλισμένους που έχουν σημαντικό συνολικό ασφαλιστικό χρόνο, αλλά όχι αντίστοιχο χρόνο στην επικουρική.
Στην κατηγορία αυτή μπορούν να βρεθούν:
- ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι με περιόδους διαφορετικής ασφαλιστικής υπαγωγής,
- εργαζόμενοι που άλλαξαν επαγγελματική δραστηριότητα,
- ασφαλισμένοι με διακοπές στην επικουρική ασφάλιση,
- εργαζόμενοι με διαφορετικά καθεστώτα απασχόλησης,
- ασφαλισμένοι με διαδοχική ασφάλιση σε διαφορετικούς φορείς,
- πρόσωπα που έχουν ασφαλιστικό χρόνο στην Ελλάδα και σε άλλα κράτη και χρειάζονται συνυπολογισμό χρόνων, όπου αυτό προβλέπεται.
Η ενοποίηση των κανόνων που εφαρμόστηκε από το 2023 έχει ήδη αντιμετωπίσει μέρος των προβλημάτων που δημιουργούσε η διαφορετική μεταχείριση μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, καθώς πλέον η βασική προϋπόθεση των 15 ετών εφαρμόζεται ενιαία στον Κλάδο Επικουρικής Ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ.
Τι πρέπει να προσέξουν οι ασφαλισμένοι
Το σημαντικότερο είναι να μην συγχέεται η θεμελίωση του δικαιώματος με το ύψος της σύνταξης.
Η αναγνώριση χρόνου, εφόσον τελικά επιτραπεί με το νέο πλαίσιο, θα έχει ως βασικό στόχο να «ξεκλειδώσει» το δικαίωμα στην επικουρική για κάποιον που βρίσκεται κάτω από το όριο των 15 ετών. Δεν σημαίνει ότι όλα τα χρόνια που θα αναγνωριστούν θα αυξήσουν με τον ίδιο τρόπο το τελικό ποσό της σύνταξης.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι κάθε ασφαλισμένος πρέπει να εξετάσει το δικό του ιστορικό. Ο συνολικός χρόνος ασφάλισης, ο χρόνος επικουρικής, η διαδοχική ασφάλιση, οι περίοδοι απασχόλησης και οι χρόνοι που μπορούν ήδη να αναγνωριστούν διαφοροποιούν την περίπτωση από ασφαλισμένο σε ασφαλισμένο.
Το επόμενο βήμα
Το κρίσιμο σημείο πλέον είναι η οριστικοποίηση της νομοθετικής παρέμβασης. Μέχρι να κατατεθεί και να ψηφιστεί συγκεκριμένη διάταξη, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ούτε το εύρος των πλασματικών ετών που θα αναγνωρίζονται ούτε το κόστος ούτε ο τρόπος εξαγοράς.
Σε κάθε περίπτωση, η ουσία της συζητούμενης αλλαγής είναι σαφής: να περιοριστούν οι περιπτώσεις ασφαλισμένων που έχουν μακρά ασφαλιστική διαδρομή και έχουν καταβάλει εισφορές, αλλά μένουν χωρίς επικουρική σύνταξη επειδή δεν συμπληρώνουν οριακά την απαιτούμενη 15ετία.
Η σημερινή νομοθεσία εξακολουθεί να θέτει ως βασικό κανόνα τα 15 έτη ή τις 4.500 ημέρες επικουρικής ασφάλισης, ενώ ήδη προβλέπει συγκεκριμένες αναγνωρίσεις χρόνου. Η ενδεχόμενη νέα ρύθμιση θα πρέπει επομένως να ιδωθεί ως διεύρυνση των υφιστάμενων δυνατοτήτων και όχι ως πλήρης ανατροπή του συστήματος.
Για τους ασφαλισμένους που βρίσκονται σήμερα στα 10, 11 ή 12 χρόνια επικουρικής ασφάλισης, η διαφορά μπορεί να είναι ουσιαστική: από το να μην έχουν καθόλου επικουρική παροχή, στο να αποκτήσουν δικαίωμα σε μηνιαία σύνταξη. Το ακριβές όφελος, όμως, θα κριθεί από το τελικό περιεχόμενο της ρύθμισης και από τα ατομικά ασφαλιστικά δεδομένα κάθε ενδιαφερομένου.