Η αύξηση της ανήλικης εργασίας κατά 50% μέσα σε έναν χρόνο αποτελεί ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο για την ελληνική κοινωνία. Σύμφωνα με καταγγελίες και εκτιμήσεις της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων στον Επισιτισμό και Τουρισμό, η απασχόληση ανηλίκων στον κλάδο αυξήθηκε το 2026 κατά περίπου 50% σε σχέση με το 2025. Η συγκεκριμένη αναφορά δημοσιοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία ο τουρισμός βρίσκεται στην κορύφωσή του και οι επιχειρήσεις εστίασης και φιλοξενίας αντιμετωπίζουν σημαντικές ελλείψεις προσωπικού.
Η διαπίστωση αυτή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί απλώς ως ένα ακόμη στοιχείο της τουριστικής περιόδου. Πίσω από τον αριθμό κρύβεται ένα σύνθετο κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα: η ανάγκη των επιχειρήσεων για εργατικά χέρια, η δυσκολία εύρεσης προσωπικού, η οικονομική πίεση που αντιμετωπίζουν αρκετές οικογένειες, αλλά και ο κίνδυνος η εργασία των ανηλίκων να μετατραπεί από μια νόμιμη και ελεγχόμενη μορφή απασχόλησης σε μηχανισμό εκμετάλλευσης.
Όταν η έλλειψη προσωπικού οδηγεί στην πρόσληψη ανηλίκων
Ο ελληνικός τουρισμός αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια σοβαρές ελλείψεις εργαζομένων, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες. Ξενοδοχεία, εστιατόρια, καφέ, τουριστικές επιχειρήσεις και άλλες εποχικές δραστηριότητες χρειάζονται μεγάλο αριθμό εργαζομένων σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Το 2026, σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ, οι κενές θέσεις στον τουρισμό υπολογίζονται σε περίπου 80.000.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η απασχόληση ανηλίκων μπορεί να εμφανιστεί ως εύκολη λύση για την κάλυψη των κενών. Ένας νέος άνθρωπος μπορεί να αναζητά μια εποχική εργασία για να αποκτήσει εισόδημα, εμπειρία ή επαγγελματική προϋπηρεσία. Από την άλλη πλευρά, ένας εργοδότης μπορεί να θεωρεί ότι ένας ανήλικος εργαζόμενος μπορεί να καλύψει απλές ή βοηθητικές εργασίες. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ανάγκη για προσωπικό οδηγεί στην παράκαμψη των κανόνων που έχουν θεσπιστεί ακριβώς για την προστασία των ανηλίκων.
Η εργασία ανηλίκων δεν είναι από μόνη της παράνομη
Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η έννοια της «ανήλικης εργασίας» δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την παράνομη εργασία. Η ελληνική νομοθεσία επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, την απασχόληση ανηλίκων, ενώ θέτει αυστηρούς περιορισμούς ως προς την ηλικία, το ωράριο, τη φύση της εργασίας και την προστασία της υγείας και της ασφάλειάς τους.
Το Υπουργείο Εργασίας αναφέρει ότι παιδιά μέχρι τη συμπλήρωση του 15ου έτους της ηλικίας τους, η οποία συνδέεται με την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, δεν επιτρέπεται να εργάζονται. Υπάρχουν ειδικές εξαιρέσεις, μεταξύ άλλων για καλλιτεχνικές και συναφείς δραστηριότητες, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με άδεια της αρμόδιας υπηρεσίας.
Για τους μεγαλύτερους ανηλίκους, η νομοθεσία προβλέπει ειδικό καθεστώς προστασίας. Οι περιορισμοί αυτοί δεν είναι γραφειοκρατικές λεπτομέρειες. Σκοπός τους είναι να διασφαλίζεται ότι η εργασία δεν θα υπονομεύει την εκπαίδευση, τη σωματική και ψυχική υγεία, την ανάπτυξη και την ασφάλεια του παιδιού.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η παραβίαση των ορίων
Η ανησυχία που προκαλεί η αύξηση της απασχόλησης ανηλίκων δεν αφορά μόνο το πόσα παιδιά εργάζονται. Αφορά κυρίως τις συνθήκες υπό τις οποίες εργάζονται. Στον τουρισμό και την εστίαση οι ρυθμοί εργασίας μπορεί να είναι ιδιαίτερα απαιτητικοί. Η υψηλή τουριστική κίνηση σημαίνει πολλές ώρες ορθοστασίας, έντονη πίεση, εργασία σε περιβάλλον με υψηλές θερμοκρασίες και συχνά απασχόληση σε ώρες κατά τις οποίες ένας ανήλικος κανονικά θα έπρεπε να ξεκουράζεται.
Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων στον Επισιτισμό-Τουρισμό καταγγέλλει ότι μαζί με την αύξηση της ανήλικης εργασίας παρατηρούνται παραβιάσεις των μέτρων προστασίας που προβλέπει η νομοθεσία. Αν ένας ανήλικος εργάζεται περισσότερες ώρες από όσες επιτρέπονται, απασχολείται σε ακατάλληλες συνθήκες ή υποχρεώνεται να εκτελεί εργασίες που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία και την ασφάλειά του, τότε η κατάσταση παύει να είναι μια απλή σχέση εργασίας και μετατρέπεται σε ζήτημα προστασίας ανηλίκου.
Το σχολείο δεν πρέπει να πληρώνει το τίμημα
Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους της υπερβολικής εργασίας σε μικρή ηλικία είναι η επίδρασή της στην εκπαίδευση. Η εργασία μπορεί να προσφέρει σε έναν έφηβο χρήσιμες εμπειρίες. Μπορεί να τον βοηθήσει να αποκτήσει υπευθυνότητα, να γνωρίσει τον κόσμο της εργασίας και να αποκτήσει οικονομική ανεξαρτησία. Όταν όμως η εργασία γίνεται υπερβολική, υπάρχει κίνδυνος να περιοριστεί ο χρόνος για διάβασμα, ξεκούραση, κοινωνική ζωή και εκπαίδευση.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εποχική εργασία που απαιτεί πολλές συνεχόμενες ώρες, καθώς ο ανήλικος μπορεί να επιστρέφει στο σχολείο έχοντας ήδη υποστεί σημαντική σωματική και ψυχική κόπωση. Η πολιτεία επομένως δεν πρέπει να αντιμετωπίζει την ανήλικη εργασία μόνο ως ζήτημα εργασιακών σχέσεων. Είναι ταυτόχρονα ζήτημα παιδείας, κοινωνικής πολιτικής και προστασίας της παιδικής ηλικίας.
Η οικονομική διάσταση
Δεν πρέπει, ωστόσο, να αγνοηθεί και η οικονομική πραγματικότητα. Σε αρκετές οικογένειες, ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένου κόστους ζωής, το εισόδημα ενός εφήβου μπορεί να θεωρείται σημαντική βοήθεια για το οικογενειακό εισόδημα. Αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα. Από τη μία πλευρά, η κοινωνία θέλει να προστατεύσει τα παιδιά από την εκμετάλλευση. Από την άλλη, δεν μπορεί να αγνοήσει τις οικονομικές ανάγκες που οδηγούν ορισμένους νέους στην αναζήτηση εργασίας.
Η λύση δεν μπορεί να είναι ούτε η πλήρης απαγόρευση κάθε εργασίας των ανηλίκων ούτε η ανοχή σε οποιαδήποτε μορφή απασχόλησης. Χρειάζεται αυστηρή εφαρμογή των κανόνων και παράλληλα κοινωνικές πολιτικές που μειώνουν την οικονομική πίεση στις οικογένειες.
Η ευθύνη των εργοδοτών
Μεγάλο μέρος της ευθύνης βρίσκεται στους εργοδότες. Η έλλειψη προσωπικού δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία για παραβίαση της εργατικής νομοθεσίας. Ένας ανήλικος εργαζόμενος δεν είναι «φθηνότερο εργατικό δυναμικό» ούτε ένας ενήλικος εργαζόμενος με λιγότερα δικαιώματα. Είναι ένας νέος άνθρωπος που χρειάζεται αυξημένη προστασία.
Οι επιχειρήσεις που προσλαμβάνουν ανηλίκους οφείλουν να γνωρίζουν και να εφαρμόζουν πλήρως τις υποχρεώσεις τους. Ιδιαίτερη σημασία έχει η τήρηση του ωραρίου, των διαλειμμάτων, των κανόνων υγείας και ασφάλειας και όλων των ειδικών περιορισμών που προβλέπονται για τους ανηλίκους. Παράλληλα, πρέπει να αποφεύγεται κάθε μορφή αδήλωτης ή υποδηλωμένης εργασίας. Ένας ανήλικος που εργάζεται «μαύρα» βρίσκεται σε ακόμη πιο ευάλωτη θέση, καθώς δυσκολεύεται να διεκδικήσει τα δικαιώματά του και να καταγγείλει παραβιάσεις.
Η ευθύνη της πολιτείας
Η πολιτεία έχει επίσης κρίσιμο ρόλο. Η Επιθεώρηση Εργασίας έχει ήδη εντάξει τις περιοχές και τους κλάδους όπου παρατηρούνται υψηλά επίπεδα απασχόλησης ανηλίκων στις προτεραιότητες των ελέγχων για το 2026. Η σχετική απόφαση προβλέπει στοχευμένους ελέγχους σε κλάδους και γεωγραφικές περιοχές όπου υπάρχουν αυξημένα επίπεδα απασχόλησης ανηλίκων, καθώς και σε περιοχές όπου υπάρχει αυξημένη πιθανότητα εργασιακής εκμετάλλευσης.
Η ανάγκη για ελέγχους είναι ιδιαίτερα σημαντική στον τουρισμό και την εστίαση, όπου η εποχικότητα αυξάνει την πίεση για γρήγορες προσλήψεις. Η Επιθεώρηση Εργασίας έχει προγραμματίσει για το 2026 συνολικά 41.710 ελέγχους εργασιακών σχέσεων, με ειδική στόχευση σε κλάδους υψηλού κινδύνου παραβατικότητας. Η εμπειρία του 2025 δείχνει ότι οι έλεγχοι μπορούν να είναι σημαντικοί: πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 82.000 επιθεωρήσεις και επιβλήθηκαν διοικητικές κυρώσεις και πρόστιμα δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.
Ωστόσο, οι έλεγχοι δεν πρέπει να γίνονται μόνο αφού εμφανιστεί μια καταγγελία. Χρειάζεται πρόληψη, ενημέρωση και συνεχής παρουσία των ελεγκτικών μηχανισμών στους κλάδους όπου εμφανίζεται το πρόβλημα.
Η κοινωνία δεν πρέπει να θεωρεί φυσιολογική την παιδική εργασία
Ίσως το σημαντικότερο ζήτημα είναι η αλλαγή νοοτροπίας. Σε μια κοινωνία που αντιμετωπίζει την εποχική εργασία ως φυσιολογικό μέρος της εφηβείας, υπάρχει ο κίνδυνος να περάσει απαρατήρητη η διαφορά ανάμεσα σε μια νόμιμη, περιορισμένη και προστατευμένη εργασία και σε μια κατάσταση εκμετάλλευσης. Το γεγονός ότι ένας νέος θέλει να εργαστεί δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενήλικος εργαζόμενος. Η ηλικία του δημιουργεί συγκεκριμένες ανάγκες και υποχρεώσεις για όλους τους εμπλεκομένους.
Οι γονείς και οι κηδεμόνες πρέπει να γνωρίζουν τα δικαιώματα των παιδιών τους. Οι ίδιοι οι ανήλικοι πρέπει να ενημερώνονται για το τι επιτρέπεται και τι όχι. Τα σχολεία μπορούν επίσης να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ενημέρωση των μαθητών σχετικά με τα εργασιακά τους δικαιώματα.