Το Ταμείο Ανάκαμψης κατεβάζει ρολά στις 31 Αυγούστου και κυβέρνηση και αντιπολίτευση περιγράφουν δύο σχεδόν διαφορετικές χώρες. Η κυβέρνηση μιλά για επιτυχή ολοκλήρωση και πλήρη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων. Το ΠΑΣΟΚ απαντά με έναν κατάλογο περισσότερων από 100 έργων, δράσεων και στόχων που είτε απεντάχθηκαν είτε περιορίστηκαν σε σχέση με το αρχικό «Ελλάδα 2.0».
Τι πραγματικά συμβαίνει; Η απάντηση δεν είναι ούτε ότι «χάθηκαν 100 έργα», όπως εύκολα μπορεί να συμπεράνει κανείς, ούτε ότι δεν συνέβη τίποτα, όπως επιχειρεί να εμφανίσει η κυβέρνηση.
Το ελληνικό σχέδιο διαθέτει συνολικούς πόρους 35,95 δισ. ευρώ: 18,22 δισ. σε επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. σε δάνεια. Δεν αποτελεί, όμως, έναν απλό κουμπαρά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πληρώνει όταν ολοκληρώνονται συγκεκριμένα ορόσημα και στόχοι. Όσα δεν μπορούν να τελειώσουν έως τις 31 Αυγούστου 2026 πρέπει είτε να αφαιρεθούν είτε να περιοριστούν είτε να αντικατασταθούν, ώστε να μη χαθούν οι αντίστοιχες εκταμιεύσεις. Μετά την ημερομηνία αυτή καμία εργασία δεν μπορεί να υπολογιστεί για την εκπλήρωση των ευρωπαϊκών οροσήμων. Αυτό προβλέπεται ρητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Εδώ βρίσκεται το πρώτο κρίσιμο σημείο: η κυβέρνηση αναθεώρησε το σχέδιο για να προστατεύσει την απορρόφηση των χρημάτων. Αυτό είναι νόμιμο, το έκαναν και άλλες ευρωπαϊκές χώρες και δεν συνιστά από μόνο του σκάνδαλο. Αποκαλύπτει, όμως, ότι ένα μέρος των αρχικών υποσχέσεων δεν μπορούσε να υλοποιηθεί μέσα στο συμφωνημένο χρονοδιάγραμμα.
Οι απεντάξεις του Αυγούστου
Ο Παύλος Γερουλάνος παρουσιάζει συγκεκριμένα παραδείγματα: τις προληπτικές εξετάσεις σε απομακρυσμένες περιοχές και το πρόγραμμα προγεννητικού ελέγχου, προϋπολογισμού περίπου 5 εκατ. ευρώ· την ενίσχυση του Ψηφιακού Σχολείου, ύψους 73,6 εκατ.· τη δράση κοινωνικής επανένταξης δικαιούχων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και αστέγων, αρχικού προϋπολογισμού 151,6 εκατ.· καθώς και τα έργα στα Αρχαιολογικά Μουσεία Χίου και Αργοστολίου, συνολικού ύψους 24 εκατ. ευρώ. Οι σχετικές αποφάσεις απένταξης εκδόθηκαν στις 4 και 11 Αυγούστου.
Παύλος Γερουλάνος: Η «μαύρη λίστα» με 100 έργα που κόπηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης
Το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι περίπου τα δύο τρίτα των 195 δράσεων που πέρασαν κατά καιρούς από το «Ελλάδα 2.0» υπέστησαν μειώσεις στόχων, τροποποιήσεις ή απεντάξεις. Προσοχή, όμως: αυτό δεν σημαίνει ότι ακυρώθηκαν δύο στα τρία έργα. Στον ίδιο κατάλογο συνυπάρχουν πλήρεις απεντάξεις, περικοπές φυσικού αντικειμένου, μειώσεις αριθμητικών στόχων και έργα που μεταφέρθηκαν σε άλλο χρηματοδοτικό εργαλείο.
Η απάντηση της κυβέρνησης
Ο Άκης Σκέρτσος αντιτείνει ότι «απένταξη δεν σημαίνει ακύρωση» και επικαλείται τον ΒΟΑΚ και την αγορά επτά νέων Canadair. Μεγάλο μέρος του ΒΟΑΚ συνεχίζεται μέσω Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, ΣΔΙΤ και συμβάσεων παραχώρησης. Τα Canadair, που δεν ήταν δυνατόν να παραδοθούν εντός της προθεσμίας, μεταφέρονται σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, με τις πρώτες παραλαβές να αναμένονται το 2028. ΕΡΤ
Σκέρτσος κατά ΠΑΣΟΚ και Γερουλάνου: «Απένταξη από το Ταμείο Ανάκαμψης δεν σημαίνει ακύρωση έργου»
Η κυβερνητική εξήγηση είναι βάσιμη για αυτά τα δύο έργα. Δεν απαντά, όμως, αυτομάτως τι θα γίνει με κάθε μία από τις υπόλοιπες περιπτώσεις. Δεν έχει παρουσιαστεί ένας ενιαίος, δημόσιος πίνακας που να αναφέρει καθαρά: ποιο έργο αφαιρέθηκε, γιατί καθυστέρησε, εάν συνεχίζεται, από ποιο πρόγραμμα θα χρηματοδοτηθεί, με ποιο κόστος και με ποια ημερομηνία ολοκλήρωσης.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία. Όταν ένα έργο μεταφέρεται από το Ταμείο Ανάκαμψης στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, μπορεί να μη χάνεται ως έργο, χάνει όμως την αρχική ευρωπαϊκή πηγή χρηματοδότησης. Ο λογαριασμός μεταφέρεται αλλού: στον κρατικό προϋπολογισμό, σε άλλο ευρωπαϊκό ταμείο, σε δανεισμό ή, στην περίπτωση παραχώρησης, ενδεχομένως και στον μελλοντικό χρήστη.
Η κυβέρνηση μπορεί δικαίως να υποστηρίζει ότι διασώζει τους πόρους προσαρμόζοντας το πρόγραμμα στην πραγματικότητα. Η αντιπολίτευση επίσης δικαιούται να ρωτά γιατί τόσα έργα δεν ωρίμασαν εγκαίρως και γιατί οι αλλαγές έγιναν χωρίς πλήρη δημόσιο απολογισμό.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο εάν η Ελλάδα θα εμφανίσει απορρόφηση κοντά στο 100%. Είναι τι ακριβώς παραδόθηκε για τα 36 δισ., τι ψαλιδίστηκε για να κλείσουν τα ορόσημα και ποιος θα πληρώσει τα έργα που βγήκαν από τον ευρωπαϊκό λογαριασμό. Γιατί πλήρης απορρόφηση χρημάτων δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη πλήρης υλοποίηση των αρχικών δεσμεύσεων. Και ένα Ταμείο μπορεί να κλείσει λογιστικά επιτυχώς, αφήνοντας πίσω του πολιτικούς λογαριασμούς ακόμη ανοιχτούς.