Η ενεργειακή ασφάλεια επανέρχεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής, καθώς οι πόλεμοι σε Ουκρανία και Ιράν, τα χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου και η αβεβαιότητα γύρω από τις προμήθειες ωθούν κυβερνήσεις και εταιρείες να αναζητούν μακροχρόνιες συμφωνίες. Η Νορβηγία και η Equinor ενισχύουν τη θέση τους ως βασικοί προμηθευτές της Ευρώπης ενώ η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια υποχωρεί στην ιεράρχηση των άμεσων αναγκών, σύμφωνα με το Politico.
Το Κάρστο (Kårstø), στη νορβηγική ακτή, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αλλαγής. Η μεγαλύτερη μονάδα επεξεργασίας φυσικού αερίου του είδους της στην Ευρώπη, με το εκτεταμένο δίκτυο αγωγών, πύργων απόσταξης και καμινάδων, αποκτά ξανά κεντρική σημασία για την τροφοδοσία της ευρωπαϊκής αγοράς.
Η Ευρώπη συνεχίζει να χρειάζεται φυσικό αέριο για την ηλεκτροπαραγωγή, τη θέρμανση των κατοικιών και τη λειτουργία εργοστασίων. Τα αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται κοντά σε ιστορικά χαμηλά ενόψει του χειμώνα, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για το κόστος θέρμανσης και ηλεκτρικής ενέργειας.
Παράλληλα, αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι σε μια υπερβολική εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Φοβούνται ότι η ενεργειακή εξάρτηση θα μπορούσε να επηρεάσει διαπραγματεύσεις για το εμπόριο και την ασφάλεια με την κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ο Λευκός Οίκος αναφέρει ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν «άφθονη και αξιόπιστη προσφορά» για τους συμμάχους τους.
«Ζούμε σε έναν κόσμο όπου οι εξαρτήσεις μπορούν να μετατραπούν σε όπλα και αποτελούν όπλα», δήλωσε η Αν Μέτλερ, η οποία εργάστηκε ως σύμβουλος του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. «Είναι κατανοητό ότι οι Ευρωπαίοι μπορεί να έχουν δεύτερες σκέψεις».
Η Νορβηγία ως ενεργειακός προμηθευτής της ΕΕ
Η Νορβηγία δεν είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η εγχώρια κατανάλωσή της σε ορυκτά καύσιμα είναι περιορισμένη. Ωστόσο, την περασμένη χρονιά προμήθευσε σχεδόν το ένα τρίτο του φυσικού αερίου της ΕΕ και το 14% του αργού πετρελαίου της.
Περίπου το ένα τέταρτο της νορβηγικής παραγωγής φυσικού αερίου περνά από τις εγκαταστάσεις του Κάρστο. Μεγάλο μέρος αυτών των ποσοτήτων μεταφέρεται με αγωγούς προς το Βέλγιο, τη Γαλλία και τη Γερμανία.
Η παραγωγή φυσικού αερίου στη νορβηγική υφαλοκρηπίδα έχει υποχωρήσει την τελευταία δεκαετία. Η αυξημένη ευρωπαϊκή ζήτηση για ενεργειακή ασφάλεια, όμως, έχει αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για την εκμετάλλευση των εναπομεινάντων υποθαλάσσιων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων.
Η κλιματική αλλαγή παραμένει μέρος της ευρωπαϊκής ατζέντας, όμως η συζήτηση για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συνδέεται πλέον περισσότερο με την προστασία των καταναλωτών από τις διακυμάνσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων. Η Equinor ASA, που διαχειρίζεται το Κάρστο και αποτελεί τον μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου και φυσικού αερίου της Νορβηγίας, αποτυπώνει τη συγκεκριμένη μεταστροφή.
Πριν από έξι χρόνια, όταν οι πολιτικές πιέσεις για το κλίμα ενισχύονταν, η Equinor είχε παρουσιάσει σχέδιο επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές και στόχο μηδενικών εκπομπών έως τα μέσα του αιώνα. Φέτος εγκατέλειψε έναν στόχο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, διατηρώντας ωστόσο τον στόχο μηδενικών εκπομπών, ώστε να επικεντρωθεί στη νορβηγική υφαλοκρηπίδα.
«Όλοι οι πελάτες μου στην Ευρώπη έχουν μια στρατηγική μετάβασης και εργάζονται για επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αλλά εξασφαλίζουν επίσης μακροπρόθεσμα συμβόλαια για φυσικό αέριο»,δήλωσε ο Διευθύνων Σύμβουλος της Equinor, Anders Opedal, στο POLITICO την περασμένη εβδομάδα, λίγο μετά την υπογραφή 15ετούς σύμβασης προμήθειας φυσικού αερίου με τη γερμανική εταιρεία κοινής ωφέλειας Uniper.
Συμφωνία Equinor – Uniper και νέα γεώτρηση
Η καρδιά του νορβηγικού πετρελαϊκού κλάδου βρίσκεται στο Στάβανγκερ, λιμάνι περίπου μία ώρα οδικώς νότια από το Κάρστο. Η πόλη φιλοξενεί τα κεντρικά γραφεία της Equinor και ένα από τα μεγαλύτερα διεθνή συνέδρια για την ενέργεια.
Σχεδόν 70.000 άνθρωποι βρέθηκαν φέτος στο Στάβανγκερ για τη Σύνοδο Κορυφής των Υπεράκτιων Βορείων Θαλασσών, γνωστή ως ONS. Επιχειρηματικά στελέχη και πολιτικοί της Νορβηγίας αξιοποίησαν τη διοργάνωση για να παρουσιάσουν τη χώρα ως αξιόπιστο προμηθευτή ορυκτών καυσίμων για την Ευρώπη και να ζητήσουν στήριξη για νέες γεωτρήσεις στην υφαλοκρηπίδα.
Με την ανακοίνωση της συμφωνίας με την Uniper, ο Opedal υποστήριξε ότι η σύμβαση θα «συμβάλει στην ενεργειακή ασφάλεια για την Ευρώπη και, μέσω αυτής της σύμβασης, η Uniper θα συμβάλει στην ασφάλεια της ζήτησης, επιτρέποντάς μας να συνεχίσουμε να επενδύουμε στην ανάπτυξη της νορβηγικής υφαλοκρηπίδας».
Η νορβηγική κυβέρνηση, η οποία ελέγχει τα δύο τρίτα των μετοχών της Equinor, στηρίζει τη διατήρηση υψηλής παραγωγής. Οι υπόλοιπες μετοχές της εταιρείας διαπραγματεύονται στο χρηματιστήριο.
«Η στρατηγική μας είναι να αποτελέσουμε μακροπρόθεσμο προμηθευτή πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά», δήλωσε ο Νορβηγός υπουργός Ενέργειας Terje Aasland. «Ο στόχος μας δεν είναι οι αριθμοί, αλλά η όσο το δυνατόν υψηλότερη παραγωγή».
Η προοπτική αυτή αντιμετωπίζει περιορισμούς λόγω της φθίνουσας πορείας των νορβηγικών αποθεμάτων. Σύμφωνα με τον Torgeir Stordal, επικεφαλής της Νορβηγικής Διεύθυνσης Υπεράκτιας Ενέργειας, η παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου αναμένεται να μειωθεί κατά ένα τρίτο έως το 2050 ακόμη και στο ευνοϊκότερο σενάριο. Το βασικό σενάριο της αρμόδιας κρατικής υπηρεσίας προβλέπει πτώση άνω του 50%.
Θάλασσα του Μπάρεντς και επενδύσεις στην παραγωγή
Εκπρόσωποι του κλάδου και πολιτικοί στο Όσλο θεωρούν ότι απαιτούνται περισσότερες επενδύσεις για να περιοριστεί η μείωση της παραγωγής. Παράλληλα, προσδοκούν ότι η τεχνολογία θα επιτρέψει την «ισοπέδωση της καμπύλης», δηλαδή τον περιορισμό της πτωτικής πορείας της εξόρυξης.
Στους χώρους της ONS παρουσιάστηκαν εργαλεία και τεχνολογίες για τη βιομηχανία εξόρυξης, όπως drones, υποβρύχια ρομπότ, συστήματα χαρτογράφησης με τεχνητή νοημοσύνη, αντλίες, τρυπάνια και γεννήτριες ενέργειας.
Οι σημαντικότερες προσδοκίες για νέες ανακαλύψεις εντοπίζονται στη Θάλασσα του Μπάρεντς, στη βόρεια Νορβηγία. Η επέκταση της δραστηριότητας σε αυτή την περιοχή προϋποθέτει υψηλότερη ανάληψη ρίσκου, μεγάλες επενδύσεις και προσέλκυση εργαζομένων σε απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.
Ο δήμαρχος του Χάμερφεστ, Τέργιε Ρόγκντε, παρουσίασε στην ONS σχέδιο για την ίδρυση πανεπιστημίου στην αρκτική κοινότητα, με στόχο να παραμείνουν ή να επιστρέψουν νέοι στην περιοχή. Μαζί του είχε τον Γιον-Άντρε Κόνγκσμπακ, 31 ετών, που είχε σπουδάσει σε κολέγιο στο Στάβανγκερ, περίπου 30 ώρες μακριά με το αυτοκίνητο, πριν επιστρέψει στο Χάμερφεστ.
Με καλύτερη τριτοβάθμια εκπαίδευση σε τοπικό επίπεδο, «δεν χρειάζεται να κάνεις όπως αυτός ο τύπος», είπε ο Ρόγκντε.
Το πετρέλαιο στη νορβηγική οικονομία και πολιτική
Τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έχουν χρηματοδοτήσει το μεγαλύτερο κρατικό επενδυτικό ταμείο στον κόσμο. Η αξία του ξεπερνά σήμερα τα 2 τρισ. δολάρια ενώ οι ετήσιες καταβολές του αντιστοιχούν περίπου στο ένα πέμπτο του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού της Νορβηγίας.
Στο Στάβανγκερ, η σημασία του πετρελαϊκού κλάδου είναι εμφανής στην καθημερινότητα της πόλης. Η επαγγελματική ομάδα χόκεϊ επί πάγου ονομάζεται Oilers, λειτουργεί μουσείο αφιερωμένο στην πετρελαϊκή ιστορία της περιοχής και διαφημίσεις της Equinor βρίσκονται στις στάσεις λεωφορείων.
Κατά τη διάρκεια της ONS, χιλιάδες συμμετέχοντες συγκεντρώνονταν στο λιμάνι για εκδηλώσεις σε μηχανοκίνητα γιοτ, ξύλινα ιστιοφόρα και σκηνές που χρηματοδοτούνταν από εταιρείες του ενεργειακού τομέα. Στον χώρο της Equinor, νέοι Νορβηγοί συζητούσαν με βετεράνους του κλάδου για επαγγελματικές προοπτικές στη βιομηχανία πετρελαίου.
Μέρος του κλάδου εκτιμά, ωστόσο, ότι η κυβέρνηση δεν κινείται με την απαραίτητη ταχύτητα για να επιβραδύνει την πτώση της παραγωγής. Ο διευθύνων σύμβουλος της Aker, Johnny Hersvik, ζήτησε δημόσια από τον Terje Aasland ευκολότερους όρους για δοκιμές τεχνολογιών που, όπως υποστηρίζει, θα μπορούσαν να επιταχύνουν σημαντικά την παραγωγή. Ο υπουργός δεσμεύθηκε μόνο ότι θα ακούσει τις προτάσεις.
«Δεν νομίζω ότι υπάρχει αίσθηση επείγοντος, όχι», δήλωσε ο Χέρσβικ στο POLITICO.
Αντιδράσεις από το Πράσινο Κόμμα και την Extinction Rebellion
Η κυριαρχία του πετρελαϊκού κλάδου δεν βρίσκει σύμφωνους όλους τους Νορβηγούς. Την πρώτη ημέρα της ONS, μέλη της κλιματικής οργάνωσης Extinction Rebellion ήπιαν λάδι έξω από την κεντρική αίθουσα του συνεδρίου, σε ένδειξη διαμαρτυρίας.
Το Πράσινο Κόμμα της Νορβηγίας εισήλθε πέρυσι στην κυβέρνηση, στο πλαίσιο πολυκομματικού συνασπισμού υπό το Εργατικό Κόμμα, το οποίο στηρίζει έντονα τον ενεργειακό τομέα. Παρότι μικρό κόμμα, πίεσε για τη διερεύνηση ενός μέλλοντος χωρίς πετρέλαιο και συνέβαλε στη σύσταση επιτροπής που εξετάζει σενάρια απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Η βουλευτής του Πράσινου Κόμματος Φρόγια Σκιολντ Σγιουρσέθερ αναγνώρισε ότι οι δυνατότητες περαιτέρω παρέμβασης είναι περιορισμένες, καθώς βρισκόταν στον χώρο της ONS όπου εταιρείες όπως η Shell και η TotalEnergies είχαν μεγάλα περίπτερα.
«Μπορείτε να δείτε εδώ, όταν περπατάτε στο κέντρο, πόσο μεγάλη επιρροή έχουν οι παραγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου στους Νορβηγούς πολιτικούς και [ότι] μπορούν ουσιαστικά να υπαγορεύσουν την πολιτική που έχουμε εδώ», είπε. «Αυτό είναι πραγματικά λυπηρό».
Η ενεργειακή σχέση Νορβηγίας, Ευρώπης και ΗΠΑ
Η Νορβηγία καταναλώνει μικρό μέρος από τα ορυκτά καύσιμα που παράγει. Διαθέτει το υψηλότερο ποσοστό ιδιοκτησίας ηλεκτρικών οχημάτων παγκοσμίως και περίπου το 90% της ηλεκτρικής της ενέργειας προέρχεται από υδροηλεκτρικές μονάδες.
Οι νορβηγικές επιχειρήσεις και η κυβέρνηση προσαρμόζουν το μήνυμά τους προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου η κλιματική πολιτική εξακολουθεί να έχει βαρύτητα, χωρίς να διαταράσσουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.
«Το αμερικανικό LNG είναι σημαντικό για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης», δήλωσε ο Aasland, ο υπουργός Ενέργειας, όταν ρωτήθηκε αν η σκανδιναβική χώρα ανταγωνίζεται στην Ευρώπη το αμερικανικό LNG.
Εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι ο Τραμπ καλεί επί χρόνια την Ευρώπη να «αποβάλει την Πράσινη Νέα Απάτη».
«Χάρη στην ατζέντα του Προέδρου Τραμπ για ενεργειακή κυριαρχία, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός και εξαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο», δήλωσε ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Τέιλορ Ρότζερς σε δήλωσή του στο POLITICO. «Έχουμε άφθονο και αξιόπιστο εφοδιασμό τόσο για τη χώρα μας όσο και για τους συμμάχους μας».
Η Equinor έχει επενδύσει σημαντικά στον αμερικανικό τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ ταυτόχρονα προωθεί υπεράκτια αιολικά έργα για την ευρωπαϊκή αγορά.
«Έχουμε μια σαφή στρατηγική για την παροχή αξιόπιστης ενέργειας σε έναν κόσμο σε μετάβαση», δήλωσε ο Opedal. «Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να επικεντρωθούμε στην ανάπτυξη ενέργειας, είτε υπεράκτιας αιολικής ενέργειας είτε πετρελαίου και φυσικού αερίου, και η πλειοψηφία θα συνεχίσει να είναι πετρέλαιο και φυσικό αέριο».
Η Αν Μέτλερ, σήμερα διευθύνουσα σύμβουλος του think tank Catalyse Europe, εκτιμά ότι η Ευρώπη παρουσιάζει αντίφαση ανάμεσα στους κλιματικούς στόχους της και την ενεργειακή της πρακτική. Πετρέλαιο και φυσικό αέριο εξακολουθούν να καλύπτουν περισσότερο από το ήμισυ της τελικής κατανάλωσης ενέργειας της ηπείρου, παρά την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών, των ηλεκτρικών αυτοκινήτων και των αντλιών θερμότητας.
«Λέμε ένα πράγμα, ηθικολογούμε δημόσια και λέμε ότι θέλουμε να κάνουμε αυτά τα πράγματα, αλλά στην πραγματικότητα αυτό που κάνουμε είναι να αγοράζουμε πολύ ΥΦΑ», είπε ο Mettler. «Δεν έχουμε παρουσιάσει αρκετά επιχειρηματικά επιχειρήματα για την καθαρή ενέργεια σε πολλές περιπτώσεις. Γι’ αυτό πολλές από τις ευρωπαϊκές εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου επιστρέφουν κατά κάποιο τρόπο στις ρίζες τους».
Στο Κάρστο, η αντίφαση αποτυπώνεται στο ίδιο το τοπίο. Ανεμογεννήτριες βρίσκονται σε κοντινή πλαγιά, εργαζόμενοι κινούνται με ποδήλατα ανάμεσα στις εγκαταστάσεις και ελάφια με κοπάδια βοοειδών βόσκουν στα καταπράσινα χωράφια που φτάνουν έως το εργοστάσιο.
Την ίδια περίοδο, δύο πορτοκαλί φλόγες στις εγκαταστάσεις έκαιγαν πλεονάζον αέριο ενόψει εργασιών συντήρησης, απελευθερώνοντας μαύρο καπνό. Η καύση αυτή θεωρείται αναγκαία για την ασφάλεια των εργαζομένων, αλλά προκαλεί σπατάλη καυσίμου και συμβάλλει στις εκπομπές που επιβαρύνουν την κλιματική αλλαγή.