Ο ενεργειακός χειμώνας αρχίζει να γίνεται το μεγαλύτερο οικονομικό σύννεφο πάνω από τα ελληνικά νοικοκυριά, πριν ακόμη ανοίξει επισήμως η περίοδος διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης.
Η προειδοποίηση της προέδρου της Ένωσης Βενζινοπωλών Αττικής στην Ertnews, Μαρίας Ζάγκα, είναι αποκαλυπτική για το μέγεθος του κινδύνου, εάν το πετρέλαιο θέρμανσης ξεκινούσε να πωλείται σήμερα, η τιμή του θα μπορούσε να διαμορφωθεί κοντά στα 1,90 ευρώ το λίτρο.
Η σύγκριση με την περυσινή περίοδο προκαλεί ανησυχία. Η τιμή εκκίνησης βρισκόταν περίπου στα 1,10 ευρώ το λίτρο. Δηλαδή, με τα σημερινά δεδομένα, ένα νοικοκυριό που χρειάζεται 1.000 λίτρα για τον χειμώνα θα αντιμετώπιζε επιπλέον επιβάρυνση περίπου 800 ευρώ. Και αυτή είναι μόνο η αρχή.
Η αμόλυβδη κινείται ήδη στην περιοχή των 2,10 ευρώ το λίτρο, ενώ το πετρέλαιο κίνησης απειλεί να προσεγγίσει ακόμη και τα 2,20 ευρώ, καθώς τα υψηλότερα τιμολόγια προμήθειας περνούν σταδιακά στην αντλία.
Η εικόνα δημιουργεί ένα επικίνδυνο τρίγωνο, ακριβή μετακίνηση, ακριβή θέρμανση και νέα πίεση στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών λόγω αυξημένου μεταφορικού και ενεργειακού κόστους.
Από την αντλία στο σούπερ μάρκετ
Tο πρόβλημα δεν περιορίζεται στους οδηγούς ή στα νοικοκυριά που θερμαίνονται με πετρέλαιο. Όταν αυξάνεται το diesel, αυξάνεται το κόστος μεταφοράς προϊόντων. Όταν ακριβαίνει η ενέργεια, επιβαρύνονται οι επιχειρήσεις. Και όταν αυξάνονται τα λειτουργικά κόστη, μέρος της πίεσης μεταφέρεται αναπόφευκτα στον καταναλωτή.
Με άλλα λόγια, η ενεργειακή κρίση κινδυνεύει να ξαναμπεί από την πίσω πόρτα του πληθωρισμού, την ώρα που η κυβέρνηση επιχειρεί μέσω των μέτρων που ανακοίνωσε στη ΔΕΘ να ενισχύσει το διαθέσιμο εισόδημα.
Το πολιτικό πρόβλημα είναι προφανές: ένα μεγάλο μέρος των φορολογικών ελαφρύνσεων και των εισοδηματικών ενισχύσεων μπορεί να εξανεμιστεί από την αύξηση της ενέργειας πριν καν γίνει αισθητό στην τσέπη.
Το Ορμούζ κρατά στα χέρια του τις τιμές
Στην καρδιά της διεθνούς ανησυχίας βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ. Η παρατεταμένη σύγκρουση με το Ιράν έχει διαταράξει μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη και έχει αναγκάσει την αγορά να λειτουργεί μέσα από μια σειρά προσωρινών λύσεων. Μέχρι σήμερα το διεθνές σύστημα έχει αποδειχθεί εντυπωσιακά ανθεκτικό. Εναλλακτικές διαδρομές, μεγαλύτερη παραγωγή από χώρες εκτός Μέσης Ανατολής, χρήση στρατηγικών αποθεμάτων και περιορισμός της παγκόσμιας ζήτησης έχουν εμποδίσει ένα πλήρες ενεργειακό σοκ. Το ερώτημα όμως αλλάζει. Δεν είναι πλέον εάν η αγορά μπορεί να αντέξει. Είναι για πόσο μπορεί να αντέξει.
Τα τρία «σωσίβια» της αγοράς
Μέχρι σήμερα τρεις παράγοντες έχουν λειτουργήσει ως βαλβίδα ασφαλείας.
Πρώτον, η χρήση εναλλακτικών διαδρομών μεταφοράς. Η Σαουδική Αραβία έχει αυξήσει τη χρήση αγωγών που μεταφέρουν πετρέλαιο προς λιμάνια εκτός της άμεσης ζώνης κινδύνου, ενώ ΗΠΑ, Καναδάς, Βραζιλία, Βενεζουέλα και Γουιάνα έχουν αυξήσει την παραγωγή.
Δεύτερον, τα στρατηγικά και εμπορικά αποθέματα.
Τρίτον, η σημαντική υποχώρηση της παγκόσμιας ζήτησης, καθώς οι υψηλές τιμές έχουν περιορίσει μετακινήσεις και κατανάλωση. Όμως κανένα από αυτά τα τρία εργαλεία δεν είναι ανεξάντλητο. Οι αγωγοί έχουν συγκεκριμένες δυνατότητες μεταφοράς. Τα αποθέματα κάποια στιγμή μειώνονται. Και η ζήτηση δεν μπορεί να συμπιέζεται συνεχώς χωρίς επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα.
Ο κίνδυνος της «νέας κρίσης»
Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα. Οι διεθνείς αγορές αρχίζουν πλέον να εξετάζουν όχι μόνο το σενάριο μιας προσωρινής κρίσης αλλά και εκείνο μιας παρατεταμένης γεωπολιτικής αστάθειας.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και εάν δεν σημειωθεί απότομη εκτίναξη των διεθνών τιμών, το πετρέλαιο μπορεί να παραμείνει ακριβό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η αγορά δεν χρειάζεται απαραίτητα ένα Brent στα 130 ή στα 150 δολάρια για να δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα στην ελληνική οικονομία.
Αρκεί ένας συνδυασμός υψηλής διεθνούς τιμής, ακριβών διυλισμένων προϊόντων, μεταφορικού κόστους και γεωπολιτικού premium ώστε η τελική τιμή στην αντλία να παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα.
Και εάν υπάρξει ένα νέο σοβαρό στρατιωτικό επεισόδιο, επίθεση σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις ή μεγαλύτερη διαταραχή της ναυσιπλοΐας, η σημερινή εύθραυστη ισορροπία μπορεί να χαθεί μέσα σε λίγες ημέρες.
Η μάχη στις πολυκατοικίες
Για την Ελλάδα το κρίσιμο τεστ θα έρθει όταν αρχίσει η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης. Η Μαρία Ζάγκα περιέγραψε εύστοχα αυτό που μπορεί να εξελιχθεί στο καθημερινό κοινωνικό πρόβλημα του χειμώνα, «Θα το ανάψουμε ή δεν θα το ανάψουμε;»
Σε χιλιάδες πολυκατοικίες αυτή η συζήτηση μπορεί να επιστρέψει με ένταση. Στα 1,90 ευρώ το λίτρο, μία παραγγελία 1.000 λίτρων κοστίζει 1.900 ευρώ. Στα 2.000 λίτρα, το κόστος φτάνει τα 3.800 ευρώ. Για πολυκατοικίες που χρειάζονται επαναλαμβανόμενες παραγγελίες μέσα στον χειμώνα, τα ποσά γίνονται ιδιαίτερα βαριά. Γι’ αυτό και η αγορά ζητά ήδη παρεμβάσεις.