Η ενεργειακή κρίση που προκαλεί η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή αποκτά πλέον πολλαπλά μέτωπα, καθώς στις σοβαρές δυσκολίες στη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ προστίθενται οι εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα και τα προβλήματα στις εξαγωγικές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας.
Το πετρέλαιο παραμένει σταθερά πάνω από το όριο των 100 δολαρίων το βαρέλι, ενώ ισχυρές πιέσεις δέχεται πλέον και η αγορά φυσικού αερίου στην Ευρώπη, την ώρα που τα αποθέματα βρίσκονται χαμηλότερα από τα συνηθισμένα επίπεδα για την εποχή και ο χειμώνας πλησιάζει.
Στις συναλλαγές της Τετάρτης, το Brent υποχώρησε ελαφρά στα 107,82 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό WTI στα 104,86 δολάρια, κυρίως μετά την απροσδόκητη αύξηση των αμερικανικών αποθεμάτων. Οι τιμές, ωστόσο, παραμένουν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα λόγω των φόβων για την προσφορά από τη Μέση Ανατολή. Μία ημέρα νωρίτερα, το Brent είχε κλείσει στα 108,75 δολάρια και το WTI στα 105,83 δολάρια.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα στην πραγματική αγορά πετρελαίου. Ορισμένα φυσικά φορτία άμεσης παράδοσης στην Ευρώπη ξεπέρασαν τα 130 δολάρια το βαρέλι, καθώς τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια αναζητούν εναλλακτικές ποσότητες για να καλύψουν τα κενά που δημιουργούνται από τη Μέση Ανατολή.
Η Ερυθρά Θάλασσα γίνεται νέο μέτωπο της ενεργειακής κρίσης
Οι τελευταίες εξελίξεις στην Υεμένη έχουν αυξήσει κατακόρυφα την ανησυχία για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα.
Οι Χούθι, που υποστηρίζονται από το Ιράν, έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές εδαφικές προελάσεις κατά μήκος των δυτικών ακτών της Υεμένης και έχουν καταλάβει τη στρατηγικής σημασίας Μόκα, πλησιάζοντας ακόμη περισσότερο στα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ, την πύλη που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό.
Το συγκεκριμένο πέρασμα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου, ιδιαίτερα για τις μεταφορές πετρελαίου και καυσίμων προς την Ευρώπη.
Η αυξημένη απειλή στην περιοχή έχει ήδη εκτοξεύσει το κόστος μεταφοράς. Οι ναύλοι για μεγάλα πετρελαιοφόρα έχουν φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ, καθώς οι πλοιοκτήτες τιμολογούν πλέον πολύ ακριβότερα τον κίνδυνο διέλευσης από την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Το πλήγμα στη σαουδαραβική «παράκαμψη» του Ορμούζ
Ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα προκάλεσε η διακοπή λειτουργίας του κρίσιμου αγωγού East-West της Σαουδικής Αραβίας μετά από επίθεση.
Ο αγωγός, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, μεταφέρει πετρέλαιο από τα κοιτάσματα της ανατολικής Σαουδικής Αραβίας προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα και έχει αποκτήσει τεράστια σημασία επειδή επιτρέπει στο Ριάντ να παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.
Μέσω αυτού έχουν μεταφερθεί περίπου 4 έως 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 4%-5% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Η διακοπή του αγωγού είχε άμεσες συνέπειες. Οι φορτώσεις αργού στο Γιανμπού ανεστάλησαν και η Σαουδική Αραβία ακύρωσε ορισμένα φορτία που προορίζονταν για Ευρωπαίους πελάτες, υποχρεώνοντας εταιρείες να αναζητήσουν επειγόντως πετρέλαιο από τη Βόρεια Θάλασσα, τις ΗΠΑ, την Αλγερία, το Καζακστάν και άλλες αγορές.
Οι εκτιμήσεις για τον χρόνο πλήρους αποκατάστασης του αγωγού διαφέρουν σημαντικά. Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι μπορεί να επανέλθει σε λειτουργία μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ άλλες πηγές δεν αποκλείουν οι εργασίες να διαρκέσουν αρκετές εβδομάδες.
Μόλις τέσσερα πλοία πέρασαν από το Ορμούζ
Την ίδια ώρα, το άλλο μεγάλο ενεργειακό «στενό» της περιοχής παραμένει σε εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση.
Τα στοιχεία για την Τρίτη δείχνουν ότι μόλις τέσσερα πλοία καταγράφηκαν να περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, έναντι μέσου όρου 18 την προηγούμενη δεκαήμερη περίοδο.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι μεταξύ των τεσσάρων δεν υπήρχε ούτε μεγάλο δεξαμενόπλοιο μεταφοράς αργού ούτε πλοίο μεταφοράς LNG.
Πριν από τη σύγκρουση, από το Ορμούζ περνούσε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου, γεγονός που εξηγεί γιατί ακόμη και μία μερική διακοπή της κυκλοφορίας έχει διεθνείς συνέπειες.
Η ενεργειακή αγορά βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με δύο ταυτόχρονα προβλήματα: το Ορμούζ στην είσοδο του Περσικού Κόλπου και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας.
Συναγερμός και για το φυσικό αέριο
Η κρίση δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο.
Στο ολλανδικό χρηματιστήριο TTF, που αποτελεί σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου, οι τιμές κινούνται πάνω από τα 81 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ τα συμβόλαια Δεκεμβρίου έχουν ξεπεράσει ακόμη και τα 83 ευρώ ανά MWh.
Τα επίπεδα αυτά είναι υψηλότερα ακόμη και από το δυσμενές σενάριο των 77 ευρώ που χρησιμοποιούσε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για τις προβλέψεις της.
Η μεγάλη ανησυχία αφορά το LNG.
Η κρίση στον Περσικό Κόλπο έχει περιορίσει σοβαρά τις προμήθειες από το Κατάρ, έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς υγροποιημένου φυσικού αερίου παγκοσμίως.
Η QatarEnergy έχει ήδη στραφεί προς αμερικανικές εταιρείες αναζητώντας συμφωνίες προμήθειας LNG ακόμη και μέχρι το 2031, καθώς σημαντικό μέρος της δικής της παραγωγικής δυναμικότητας έχει τεθεί εκτός λειτουργίας και η κυκλοφορία μέσω του Ορμούζ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μεγάλους περιορισμούς.
Οι αναταράξεις έχουν ήδη οδηγήσει σε απώλεια περίπου 36 εκατ. τόνων LNG από την αγορά, ενώ οι τιμές spot στην Ασία εκτινάχθηκαν από περίπου 10 δολάρια κοντά στα 30 δολάρια ανά εκατομμύριο βρετανικές θερμικές μονάδες.
Με αποθήκες μόλις στο 68% μπαίνει η Ευρώπη στην τελική ευθεία για τον χειμώνα
Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα δύσκολη για την Ευρώπη, καθώς οι υπόγειες αποθήκες φυσικού αερίου δεν έχουν γεμίσει όσο θα επιθυμούσαν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πριν από την έναρξη της χειμερινής περιόδου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Gas Infrastructure Europe, στις 14 Σεπτεμβρίου οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης στην ΕΕ ήταν γεμάτες κατά 68,26%, με περίπου 772 TWh φυσικού αερίου αποθηκευμένες.
Οι διαφορές ανάμεσα στις χώρες είναι μεγάλες. Η Γερμανία βρισκόταν μόλις στο 55,8%, η Ολλανδία στο 52,5%, ενώ η Ιταλία βρισκόταν πολύ υψηλότερα, στο 84,4%.
Την ίδια στιγμή, εργασίες συντήρησης σε υποδομές της Νορβηγίας και άλλες προσωρινές διαταραχές στις ευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές περιορίζουν τις δυνατότητες γρήγορης αναπλήρωσης των αποθεμάτων.
Πετρέλαιο, αέριο και καύσιμα πιέζουν ξανά τον πληθωρισμό
Η κατάσταση έχει αρχίσει πλέον να απασχολεί έντονα και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Η απότομη άνοδος του φυσικού αερίου, του πετρελαίου και των διυλισμένων προϊόντων δημιουργεί νέες πληθωριστικές πιέσεις σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επιχειρεί να σταθεροποιήσει τις τιμές και να στηρίξει την ανάπτυξη.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αγορά ντίζελ. Οι πολεμικές συγκρούσεις και τα προβλήματα στα διυλιστήρια της Μέσης Ανατολής και της Ρωσίας έχουν περιορίσει σημαντικά τις διαθέσιμες ποσότητες, ενώ τα ευρωπαϊκά αποθέματα καυσίμων βρίσκονται υπό ισχυρή πίεση.
Η εξέλιξη έχει άμεση σημασία για το κόστος μεταφορών, τη βιομηχανία και τελικά τις τιμές των προϊόντων, καθώς κάθε αύξηση σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ναύλους μεταφέρεται σταδιακά σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Η αγορά κοιτάζει πλέον δύο κρίσιμα περάσματα
Το μεγάλο ερώτημα για τις επόμενες ημέρες είναι αν θα υπάρξει αποκλιμάκωση ή αν η κρίση θα παγιωθεί.
Μέχρι σήμερα, οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές μπορούσαν να αντιμετωπίσουν μία διαταραχή σε ένα συγκεκριμένο σημείο αναζητώντας εναλλακτικές διαδρομές και προμηθευτές.
Η σημερινή κατάσταση είναι διαφορετική: το Ορμούζ παραμένει εξαιρετικά περιορισμένο, η εναλλακτική σαουδαραβική διαδρομή μέσω του αγωγού προς το Γιανμπού έχει πληγεί, ενώ η επέκταση των συγκρούσεων στην Ερυθρά Θάλασσα αυξάνει τον κίνδυνο και γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Αυτός ο συνδυασμός είναι που κρατά το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια και ανεβάζει ξανά το φυσικό αέριο σε επίπεδα που η Ευρώπη είχε να αντιμετωπίσει από την προηγούμενη μεγάλη ενεργειακή κρίση.
Και όσο πλησιάζει ο χειμώνας χωρίς να αποκαθίστανται οι βασικές ενεργειακές αρτηρίες της Μέσης Ανατολής, τόσο το πρόβλημα μετατρέπεται από μια προσωρινή αναταραχή στις αγορές σε έναν πολύ πιο σοβαρό κίνδυνο για την ευρωπαϊκή οικονομία.