Αντίστροφα μετρά ο χρόνος για την εξειδίκευση του νέου πακέτου μέτρων για την αντιμετώπιση του αυξημένου ενεργειακού κόστους, με το οικονομικό επιτελείο να επιχειρεί να διαμορφώσει ένα δίχτυ προστασίας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις ενόψει του χειμώνα. Στον πυρήνα των παρεμβάσεων βρίσκεται το πετρέλαιο θέρμανσης, η διάθεση του οποίου ξεκινά στις 15 Οκτωβρίου, αλλά και το diesel κίνησης, καθώς οι υψηλές διεθνείς τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη περάσει στην ελληνική αγορά και επιβαρύνουν το κόστος μεταφορών και, κατ’ επέκταση, το σύνολο της οικονομίας.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προαναγγείλει στόχο η τιμή εκκίνησης του πετρελαίου θέρμανσης να διαμορφωθεί κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο, ενώ παράλληλα έχει προαναγγελθεί οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης και συνέχιση της στήριξης στο πετρέλαιο κίνησης. Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η επαναφορά του πλαφόν στα περιθώρια κέρδους για τα επιδοτούμενα καύσιμα.
Πετρέλαιο θέρμανσης: Ο στόχος των 1,75 ευρώ
Η μεγάλη πρόκληση για την κυβέρνηση είναι η έναρξη της διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης στις 15 Οκτωβρίου. Με βάση τα σημερινά δεδομένα της διεθνούς αγοράς, χωρίς πρόσθετες παρεμβάσεις η τιμή θα ήταν σημαντικά υψηλότερη από τα επίπεδα στα οποία έκλεισε η περσινή περίοδος. Εκτιμήσεις της αγοράς τοποθετούν την τιμή χωρίς τις νέες ενισχύσεις κοντά ή και πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο. Για να επιτευχθεί ο κυβερνητικός στόχος των κάτω των 1,75 ευρώ, στην εξίσωση μπαίνουν περισσότερα από ένα εργαλεία: κρατική επιδότηση στην αντλία, συμμετοχή των διυλιστηρίων και η προβλεπόμενη εποχική μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης.
Από τις 15 Οκτωβρίου ο ΕΦΚ στο πετρέλαιο θέρμανσης μειώνεται από τα 41 στα 28 λεπτά το λίτρο. Με την προσθήκη του ΦΠΑ, η συγκεκριμένη μεταβολή μεταφράζεται σε άμεση μείωση της τελικής τιμής. Παράλληλα, εξετάζεται, εφόσον υπάρξει το απαραίτητο ευρωπαϊκό «πράσινο φως», ακόμη μεγαλύτερη προσωρινή μείωση του ΕΦΚ, έως το ελάχιστο επιτρεπόμενο ευρωπαϊκό επίπεδο των 21 λεπτών ανά λίτρο. Η τελική τιμή θα εξαρτηθεί επομένως από τον συνδυασμό των παραπάνω παρεμβάσεων αλλά και από την πορεία της διεθνούς τιμής του πετρελαίου.
Αυξάνεται οριζόντια το επίδομα θέρμανσης
Δεύτερος πυλώνας της κυβερνητικής παρέμβασης είναι η αύξηση του επιδόματος θέρμανσης. Η ενίσχυση αναμένεται να αυξηθεί οριζόντια για τους δικαιούχους, ενώ στην εξειδίκευση των μέτρων θα αποσαφηνιστεί εάν θα υπάρξουν και αλλαγές στα εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια που θα μπορούσαν να διευρύνουν τον αριθμό των δικαιούχων.
Το επίδομα αφορά διαφορετικές μορφές θέρμανσης, όπως πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ηλεκτρική ενέργεια και άλλα καύσιμα. Έτσι, η κυβέρνηση επιχειρεί να δημιουργήσει μια διπλή γραμμή άμυνας: από τη μία πλευρά να περιορίσει την τιμή στην αντλία και από την άλλη να ενισχύσει απευθείας τα νοικοκυριά.
Συνεχίζεται η επιδότηση στο diesel
Παράλληλα, παρατείνεται και τον Οκτώβριο η στήριξη στο πετρέλαιο κίνησης.
Το μέτρο έχει ιδιαίτερη σημασία για τις μεταφορές, τις επιχειρήσεις και τους επαγγελματίες, καθώς το κόστος του diesel επηρεάζει άμεσα το κόστος μεταφοράς προϊόντων και υπηρεσιών.
Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, η επιδότηση θα συνεχιστεί τον Οκτώβριο, ενώ έχουν εξεταστεί και σενάρια για ενίσχυσή της, ανάλογα με την πορεία των τιμών και τα δημοσιονομικά περιθώρια.
Επιστρέφει το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους
Στο ίδιο πακέτο εξετάζεται η επαναφορά του πλαφόν στα περιθώρια κέρδους στην αγορά καυσίμων. Το μέτρο είχε εφαρμοστεί και στο παρελθόν ως έκτακτη παρέμβαση και τώρα βρίσκεται ξανά στο τραπέζι, κυρίως για τα καύσιμα που θα επιδοτούνται, με στόχο η κρατική ενίσχυση να περνά στον καταναλωτή και να μην απορροφάται από διεύρυνση των περιθωρίων κέρδους κατά μήκος της αλυσίδας.
Παράλληλα, αναμένονται εντατικοί έλεγχοι τόσο στις εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών όσο και στα πρατήρια, προκειμένου να εντοπιστούν τυχόν αδικαιολόγητες αυξήσεις περιθωρίων. Το πλαίσιο και η ακριβής εφαρμογή του μέτρου αναμένεται να αποσαφηνιστούν με τις σχετικές υπουργικές αποφάσεις.
Στο τραπέζι και ο ΕΦΚ – Τι ζητά η Αθήνα από την Ευρώπη
Παράλληλα με τα εθνικά μέτρα, η κυβέρνηση επιδιώκει μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει δηλώσει ότι το ζήτημα της δυνατότητας προσωρινών παρεμβάσεων στον ΕΦΚ των καυσίμων θα τεθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς οι δημοσιονομικοί κανόνες και το ευρωπαϊκό πλαίσιο φορολόγησης περιορίζουν τα περιθώρια μονομερών κινήσεων των κρατών-μελών.
Η ενδεχόμενη πρόσθετη μείωση του ΕΦΚ θα μπορούσε να δώσει μεγαλύτερο περιθώριο για χαμηλότερες τιμές στην αντλία, όμως το ύψος και η διάρκεια μιας τέτοιας παρέμβασης δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Η διεθνής αγορά κρίνει το τελικό κόστος
Καθοριστικός παράγοντας παραμένει, πάντως, η διεθνής αγορά πετρελαίου.
Η ένταση στη Μέση Ανατολή και οι επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας έχουν αυξήσει την αβεβαιότητα γύρω από τις εξαγωγές πετρελαίου. Οι διαταραχές στον αγωγό East-West και οι επιθέσεις των Χούθι έχουν ενισχύσει τις ανησυχίες για την ομαλή τροφοδοσία των διεθνών αγορών, με το Brent να κινείται τις τελευταίες ημέρες κοντά ή και πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Αυτό σημαίνει ότι το τελικό κόστος των κυβερνητικών παρεμβάσεων δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τις αποφάσεις της Αθήνας. Η πορεία των διεθνών τιμών, η δυνατότητα της Σαουδικής Αραβίας να διατηρήσει τις εξαγωγές της και η εξέλιξη των γεωπολιτικών συγκρούσεων θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την πίεση που θα μεταφερθεί στις ελληνικές τιμές τους επόμενους μήνες.
Για τον λόγο αυτό, το οικονομικό επιτελείο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο πρόσθετων παρεμβάσεων, εφόσον η ενεργειακή κρίση παραταθεί ή επιδεινωθεί. Οι πρώτες αποφάσεις αναμένονται μέσα στις επόμενες ημέρες, με τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις να περιμένουν πλέον να δουν το τελικό ύψος των επιδοτήσεων και, κυρίως, την τιμή με την οποία θα ξεκινήσει η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης στις 15 Οκτωβρίου.