Η ακρίβεια περιορίζει ολοένα περισσότερο την αγοραστική δύναμη των ελληνικών νοικοκυριών, με τις οικογένειες χαμηλών εισοδημάτων, τους ενοικιαστές και τους ηλικιωμένους να αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τις οικογενειακές δαπάνες του 2025, το φτωχότερο 20% του πληθυσμού διαθέτει το 60,7% του μηνιαίου προϋπολογισμού του αποκλειστικά για τρόφιμα, στέγαση και μεταφορές.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική ενόψει των νέων πληθωριστικών πιέσεων που προκαλεί η ενεργειακή κρίση. Οι αυξήσεις στα καύσιμα ενδέχεται να μεταφερθούν σταδιακά στις τιμές των προϊόντων και των υπηρεσιών, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο το διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών.
Πόσα χρήματα ξοδεύουν τα φτωχότερα νοικοκυριά;
Η διαφορά ανάμεσα στα χαμηλά και τα υψηλά εισοδήματα αποτυπώνεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι οικογενειακές δαπάνες.
Για το φτωχότερο 20% των νοικοκυριών, τα τρόφιμα απορροφούν το 31,9% του συνολικού προϋπολογισμού. Αντίθετα, το πλουσιότερο 20% διαθέτει για την ίδια ανάγκη μόλις το 13,2% των χρημάτων του.
Ανάλογη είναι η εικόνα και στη στέγαση, η οποία αντιπροσωπεύει το 22,3% των δαπανών των οικονομικά ασθενέστερων νοικοκυριών, έναντι 11,8% των πιο εύπορων.
Συνολικά, οι τρεις βασικές κατηγορίες δαπανών διαμορφώνονται ως εξής:
Η σύγκριση δείχνει ότι τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά έχουν πολύ μικρότερα περιθώρια να απορροφήσουν νέες αυξήσεις στις τιμές των βασικών αγαθών.
Τρόφιμα
Στέγαση
Μεταφορές
Γιατί οι οικογένειες με παιδιά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες;
Ιδιαίτερα επιβαρυμένες είναι οι οικογένειες με παιδιά που κατοικούν στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου οι ανάγκες για στέγαση, διατροφή και μετακινήσεις δημιουργούν υψηλές μηνιαίες υποχρεώσεις.
τα νοικοκυριά στα οποία ο οικονομικά υπεύθυνος είναι ηλικίας 34 έως 65 ετών μπορεί να εμφανίζουν δαπάνες που αντιστοιχούν στο 110% έως 130% του πανελλαδικού μέσου όρου, ανάλογα με τη σύνθεση της οικογένειας.
Με δεδομένο ότι η μέση μηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών το 2025 διαμορφώθηκε στα 1.820,20 ευρώ, οι αντίστοιχες δαπάνες αυτών των οικογενειών μπορούν να κυμαίνονται περίπου από 2.002 έως 2.366 ευρώ.
Στην περιφέρεια, ορισμένες οικογένειες έχουν τη δυνατότητα να περιορίζουν μέρος των εξόδων τους μέσω της ιδιοπαραγωγής τροφίμων. Η δυνατότητα αυτή είναι συνήθως μικρότερη για όσους κατοικούν στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Πόσο επιβαρύνει το ενοίκιο τον οικογενειακό προϋπολογισμό;
Η στέγαση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές επιβαρύνσεις, ιδιαίτερα για όσους δεν διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία.
Τα νοικοκυριά που ζουν σε ενοικιαζόμενο σπίτι διαθέτουν κατά μέσο όρο το 23,4% των μηνιαίων δαπανών τους για τη στέγαση, με το ενοίκιο να αντιπροσωπεύει από μόνο του το 17,3%.
Στο συνολικό κόστος προστίθενται οι λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος, η θέρμανση και οι υπόλοιπες λειτουργικές ανάγκες της κατοικίας.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια σχετικά μικρή αύξηση στις τιμές της ενέργειας μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό, ειδικά όταν συνδυάζεται με ανατιμήσεις στα τρόφιμα.
Πώς επηρεάζει η ακρίβεια τους συνταξιούχους;
Σημαντικές πιέσεις αντιμετωπίζουν και οι πολίτες άνω των 65 ετών, ιδιαίτερα όσοι έχουν ως μοναδική πηγή εισοδήματος τη σύνταξή τους.
Οι μηνιαίες δαπάνες αυτής της ηλικιακής ομάδας αντιστοιχούν περίπου στο 70% έως 80% της μέσης μηνιαίας δαπάνης των ελληνικών νοικοκυριών.
Παρότι οι συνολικές δαπάνες τους είναι χαμηλότερες από εκείνες των οικογενειών με παιδιά, οι συνταξιούχοι έχουν συχνά περιορισμένες δυνατότητες να αυξήσουν το εισόδημά τους.
Οι νέες ανατιμήσεις στα τρόφιμα και στην ενέργεια ενδέχεται να τους οδηγήσουν σε περαιτέρω περιορισμό της κατανάλωσης, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι οικονομικές ενισχύσεις που προβλέπονται για τους δικαιούχους.
Τι αλλάζει με την ενεργειακή κρίση και το επίδομα θέρμανσης;
Η ενεργειακή κρίση προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας στον οικογενειακό προϋπολογισμό, καθώς οι τιμές των καυσίμων επηρεάζουν τόσο τις μετακινήσεις όσο και το κόστος παραγωγής και διανομής των προϊόντων.
Παράλληλα, ενόψει του χειμώνα, το επίδομα θέρμανσης αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τα οικονομικά ευάλωτα νοικοκυριά.
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν τις διαφορετικές ανάγκες των καταναλωτών, καθώς το 36,6% των νοικοκυριών θερμαίνεται με καλοριφέρ πετρελαίου, το 18,6% χρησιμοποιεί φυσικό αέριο και το 21% ηλεκτρικές συσκευές.
Η αποτελεσματικότητα των μέτρων στήριξης θα εξαρτηθεί τόσο από το ύψος των ενισχύσεων όσο και από τα κριτήρια με τα οποία θα κατευθυνθούν στους δικαιούχους.
Το βασικό πρόβλημα, πάντως, παραμένει η μεγάλη συμμετοχή των ανελαστικών δαπανών στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Όταν περισσότερο από το 60% των χρημάτων ενός νοικοκυριού κατευθύνεται στην κάλυψη βασικών αναγκών, κάθε νέα ανατίμηση περιορίζει ακόμη περισσότερο τις δυνατότητες αποταμίευσης και αντιμετώπισης έκτακτων εξόδων.