Πιερρακάκης: Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις

Την ανάγκη να αυξηθούν σημαντικά οι ιδιωτικές επενδύσεις και να δημιουργηθεί ένα πιο ενοποιημένο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα, που θα διοχετεύει αποτελεσματικότερα τις αποταμιεύσεις σε παραγωγικές δραστηριότητες, υπογράμμισε στις Βρυξέλλες ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης.

Ο κ. Πιερρακάκης συμμετείχε σε εκδήλωση της BusinessEurope και της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Ομοσπονδίας (EBF) για την ανταγωνιστικότητα των τραπεζών και την ευρωπαϊκή ατζέντα για έναν περισσότερο ενοποιημένο, αποτελεσματικό και ανταγωνιστικό τραπεζικό τομέα. Αφού απηύθυνε κεντρική ομιλία, συζήτησε με την επίτροπο Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών και Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, Maria Luís Albuquerque, με συντονιστή τον επικεφαλής οικονομολόγο και διευθυντή Οικονομικών της BusinessEurope, Lúcio Vinhas de Souza.

Ο υπουργός τόνισε ότι η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης είναι αναγκαία για την επιτυχία της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

«Η Ευρώπη δεν αναπτύσσεται αρκετά γρήγορα», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η ΕΕ διαθέτει επιχειρήσεις παγκόσμιας κλάσης, υψηλά εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, Ενιαία Αγορά 450 εκατομμυρίων καταναλωτών και μεγάλες ιδιωτικές αποταμιεύσεις, χωρίς όμως να μετατρέπει αυτά τα πλεονεκτήματα σε ανάπτυξη με τον ρυθμό που θα έπρεπε.

Κατά τον ίδιο, η ισχυρότερη ανάπτυξη αφορά άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών, καθώς συνδέεται με καλύτερες θέσεις εργασίας, υψηλότερους μισθούς, βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και περισσότερες ευκαιρίες για την επόμενη γενιά. Παράλληλα, δίνει στις κυβερνήσεις πόρους για ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες, συντάξεις και το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο.

Για τις επιχειρήσεις, πρόσθεσε, η συζήτηση μεταφράζεται στην πρόσβαση μιας μικρομεσαίας επιχείρησης σε χρηματοδότηση για νέο μηχάνημα, στη δυνατότητα ψηφιοποίησης μιας οικογενειακής επιχείρησης, στην επένδυση μιας μεταποιητικής εταιρείας στην αποδοτικότερη χρήση της ενέργειας και στη χρηματοδότηση του επόμενου σταδίου ανάπτυξης μιας εταιρείας τεχνολογίας χωρίς να χρειαστεί να εγκαταλείψει την Ευρώπη. Ιδιαίτερη σημασία έχει, όπως είπε, η ταχύτητα με την οποία οι επιχειρήσεις μπορούν να επενδύουν στην Τεχνητή Νοημοσύνη και στις νέες τεχνολογίες.

Ο κ. Πιερρακάκης συνέδεσε επίσης την οικονομική ισχύ με τη γεωπολιτική ισχύ. Η Ευρώπη, ανέφερε, πρέπει να επενδύσει περισσότερο στην άμυνα, την ενεργειακή ασφάλεια, την Τεχνητή Νοημοσύνη, τις κρίσιμες τεχνολογίες και τις στρατηγικές υποδομές, να περιορίσει υπερβολικές εξαρτήσεις και να ενισχύσει την ικανότητά της να δρα. Με αυτή την έννοια, η μεγαλύτερη ανάπτυξη σημαίνει ταυτόχρονα ευημερία, ασφάλεια και μεγαλύτερη οικονομική κυριαρχία.

«Περίπου 800 δισ. ευρώ πρόσθετων επενδύσεων κάθε χρόνο»

Αναφερόμενος στις προϋποθέσεις της ανάπτυξης, ο υπουργός σημείωσε ότι η Ευρώπη γερνά και ότι το εργατικό δυναμικό της θα περιορίζεται, συνεπώς η μελλοντική ανάπτυξη δεν μπορεί να στηρίζεται απλώς σε περισσότερους εργαζομένους. «Πρέπει να γίνουμε πιο παραγωγικοί», είπε, συνδέοντας αυτή την επιδίωξη με επενδύσεις στις δεξιότητες, την τεχνολογία, την ενέργεια, την καινοτομία και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Επικαλούμενος την αποτύπωση του Mario Draghi για την απαιτούμενη κλίμακα, δήλωσε ότι χρειάζονται περίπου 800 δισεκατομμύρια ευρώ πρόσθετων επενδύσεων κάθε χρόνο. Τα υγιή δημόσια οικονομικά, οι κυβερνήσεις και οι ευρωπαϊκοί πόροι έχουν σημαντικό ρόλο, πρόσθεσε, όμως οι δημόσιοι προϋπολογισμοί δεν μπορούν μόνοι τους να χρηματοδοτήσουν τον μετασχηματισμό της Ευρώπης. «Χρειαζόμαστε ιδιωτικές επενδύσεις», τόνισε.

Κατά τον κ. Πιερρακάκη, το ευρωπαϊκό παράδοξο δεν είναι η έλλειψη χρημάτων, αλλά η απουσία ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος ικανού να διοχετεύει επαρκές μέρος των αποταμιεύσεων στην ευρωπαϊκή οικονομία. Τα κεφάλαια παραμένουν κατακερματισμένα από τα εθνικά σύνορα, ενώ οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν διαφορετικές συνθήκες χρηματοδότησης αναλόγως της χώρας όπου βρίσκονται και πολλές επιτυχημένες ευρωπαϊκές εταιρείες δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν κεφάλαια για να αναπτυχθούν σε μεγαλύτερη κλίμακα.

Αυτός είναι ο σκοπός της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, είπε: να συνδέσει τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις με τις ευρωπαϊκές ευκαιρίες, ώστε τα κεφάλαια να κατευθύνονται προς καλές ιδέες και παραγωγικές επιχειρήσεις σε όλη την Ενιαία Αγορά, από την Αθήνα και τις Βρυξέλλες έως το Παρίσι και το Ταλίν. Η πρωτοβουλία πρέπει να προσφέρει στους πολίτες καλύτερους τρόπους επένδυσης και συμμετοχής στην ανάπτυξη, αλλά και στις επιχειρήσεις περισσότερους τρόπους χρηματοδότησης των επενδύσεών τους.

Οι τράπεζες εξακολουθούν να παρέχουν περίπου το 70% της χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής οικονομίας, επισήμανε ο υπουργός, και παραμένουν καθοριστικές ειδικά για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Για μια μικρή εταιρεία, εξήγησε, χρηματοδότηση σημαίνει τράπεζα που γνωρίζει τον πελάτη της και είναι διατεθειμένη να χρηματοδοτήσει κεφάλαιο κίνησης, εξοπλισμό, νέες θέσεις εργασίας και την επόμενη επένδυση.

Γι’ αυτό, πρόσθεσε, η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων δεν μπορεί να πετύχει πλήρως χωρίς την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η ολοκλήρωση ενός θεσμικού εγχειρήματος που ξεκίνησε πριν από 15 χρόνια, αλλά η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής χρηματοπιστωτικής αγοράς που θα εξυπηρετεί καλύτερα πολίτες και επιχειρήσεις.

Ο κ. Πιερρακάκης σημείωσε ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες είναι σήμερα ανθεκτικές, κερδοφόρες και καλά κεφαλαιοποιημένες και ότι, στην πανδημία και την ενεργειακή κρίση, συνέβαλαν στην απορρόφηση των κραδασμών αντί να τους ενισχύσουν. Ωστόσο, υποστήριξε ότι η τραπεζική αγορά παραμένει σε αξιοσημείωτο βαθμό εθνική, παρότι υπάρχει κοινό νόμισμα, κοινή ευρωπαϊκή εποπτεία και μεγάλο μέρος της Τραπεζικής Ένωσης έχει ήδη οικοδομηθεί.

Μόνο περίπου το 16% του εταιρικού δανεισμού στη ζώνη του ευρώ είναι διασυνοριακό, ανέφερε. Το κεφάλαιο και η ρευστότητα εξακολουθούν να συναντούν εμπόδια εντός τραπεζικών ομίλων, ενώ η διασυνοριακή ενοποίηση παραμένει δύσκολη. Η πολυπλοκότητα αυτή επηρεάζει, κατά τον υπουργό, το ύψος της διαθέσιμης χρηματοδότησης, την κατεύθυνσή της και το κόστος της για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Περιέγραψε τον κατακερματισμό ως «στρατηγικό φόρο» στην κλίμακα, στις επενδύσεις, στην καινοτομία και τελικά στην ευρωπαϊκή ανάπτυξη. Η κλίμακα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, πρόσθεσε, καθώς ο τραπεζικός τομέας μετασχηματίζεται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, την κυβερνοασφάλεια, τις ψηφιακές πληρωμές και τις υποδομές δεδομένων.

Συγκρίνοντας την κατάσταση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ανέφερε ότι οι μεγαλύτερες αμερικανικές τράπεζες επενδύουν στην πληροφορική, σε σχέση με το ενεργητικό τους, περισσότερο από δυόμισι φορές όσο οι ευρωπαϊκές. Αυτό επηρεάζει την ποιότητα, την ταχύτητα και το κόστος των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών που λαμβάνουν οι επιχειρήσεις, σημείωσε.

Διευκρίνισε, πάντως, ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν ταυτίζεται με την ομοιομορφία ούτε με τη δημιουργία μόνο λίγων ευρωπαϊκών τραπεζικών πρωταθλητών. Η Ευρώπη χρειάζεται ιδρύματα με την απαιτούμενη κλίμακα για να ανταγωνίζονται διεθνώς, να επενδύουν στην τεχνολογία και να στηρίζουν επιχειρήσεις παγκοσμίως, αλλά ταυτόχρονα ισχυρές περιφερειακές και τοπικές τράπεζες, οι οποίες εξυπηρετούν μικρομεσαίες επιχειρήσεις, νοικοκυριά και τοπικές κοινωνίες. Για πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, είπε, παραμένουν καθοριστικές η εγγύτητα, η γνώση του πελάτη και η εμπιστοσύνη.

Οι προτεραιότητες για την Τραπεζική Ένωση

Ο υπουργός παρουσίασε τρεις προτεραιότητες. Πρώτη είναι η ολοκλήρωση, με άρση των περιττών εμποδίων στη διασυνοριακή δραστηριότητα και στην ενοποίηση, ώστε το κεφάλαιο και η ρευστότητα να κυκλοφορούν αποτελεσματικότερα. «Ένα ευρώ που αποταμιεύεται σε ένα μέρος της Ευρώπης θα πρέπει να μπορεί να χρηματοδοτεί μια παραγωγική επένδυση σε ένα άλλο», είπε.

Δεύτερη προτεραιότητα είναι η εμπιστοσύνη στις κοινές ευρωπαϊκές δικλίδες ασφαλείας, μέσω αποτελεσματικής διαχείρισης κρίσεων, αξιόπιστης παροχής ρευστότητας και εξυγίανσης, καθώς και προόδου στην ασφάλιση των καταθέσεων. Κατά τον κ. Πιερρακάκη, η μεγαλύτερη ολοκλήρωση και οι κοινές δικλίδες ασφαλείας δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, καθώς η μία καθιστά δυνατή την άλλη.

Τρίτη προτεραιότητα είναι η ανταγωνιστικότητα. Η διατήρηση της ανθεκτικότητας δεν σημαίνει ότι πρέπει να διατηρείται κάθε επίπεδο πολυπλοκότητας που συσσωρεύθηκε τα τελευταία 15 χρόνια, ανέφερε, ζητώντας μεγαλύτερη αναλογικότητα, συνεπέστερη εποπτεία και λιγότερη περιττή πολυπλοκότητα. Η αρχή, όπως είπε, πρέπει να είναι «καλύτερη ρύθμιση, όχι λιγότερη ρύθμιση».

Ο κ. Πιερρακάκης χαρακτήρισε την πολιτική διάσταση το δυσκολότερο μέρος της εξίσωσης. Τα κράτη μέλη έχουν διαφορετικές ιστορικές διαδρομές, δομές και θεμιτές εθνικές ανησυχίες, οι οποίες είναι πραγματικές, αλλά δεν μπορούν να αποτελούν αιτία μόνιμου κατακερματισμού. Αν κάθε χώρα επιδιώκει να προστατεύει κάθε εθνική δικλίδα ασφαλείας με την πεποίθηση ότι έτσι ενισχύεται μεμονωμένα, υποστήριξε, η Ευρώπη καταλήγει συλλογικά ασθενέστερη.

Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση απαιτεί εμπιστοσύνη και συμβιβασμούς, επισήμανε, προσθέτοντας ότι το Eurogroup μπορεί να συμβάλει ακούγοντας τις εθνικές οπτικές, κατανοώντας τις θεμιτές ανησυχίες, οικοδομώντας εμπιστοσύνη και βρίσκοντας κοινό έδαφος. Ο τελικός στόχος, κατά τον υπουργό, είναι καλύτερες επενδυτικές ευκαιρίες για τους πολίτες, χρηματοδότηση της επόμενης επένδυσης για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη και την τεχνολογία, δυνατότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων να αναπτυχθούν εντός Ευρώπης και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που μπορούν να ανταγωνίζονται διεθνώς.

Αφού υπενθύμισε ότι τα τελευταία 15 χρόνια η Ευρώπη κατέστησε το χρηματοπιστωτικό της σύστημα ασφαλέστερο, ο κ. Πιερρακάκης ανέφερε ότι πλέον τίθεται το ερώτημα αν αυτό το σύστημα μπορεί να συμβάλει ώστε η Ευρώπη να γίνει πιο παραγωγική, καινοτόμος και ανταγωνιστική. Οι επιχειρήσεις λαμβάνουν επενδυτικές αποφάσεις σήμερα, η Τεχνητή Νοημοσύνη μετασχηματίζει κάθε κλάδο και τα κεφάλαια αποφασίζουν πού θα κατευθυνθούν, σημείωσε, τονίζοντας ότι η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων είναι επείγουσα.

Το κόστος της «μη Ευρώπης»

Στη συζήτηση με την Maria Luís Albuquerque, ο υπουργός συμφώνησε με την επισήμανση της επιτρόπου ότι τα βασικά εμπόδια για περαιτέρω ευρωπαϊκή ενοποίηση είναι πολιτικά και συνδέονται και με τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες των κρατών μελών. Εξέφρασε, ωστόσο, αισιοδοξία ότι μπορεί να επιτευχθεί πρόοδος.

Κρίσιμο στοιχείο, όπως είπε, είναι οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρώπης να διαθέτουν κοινό λεξιλόγιο για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Αν περιγράφουν τα ίδια ζητήματα με τους ίδιους όρους, είναι πιθανότερο να συγκλίνουν και στις λύσεις, είτε πρόκειται για τράπεζες, κεφαλαιαγορές, ενέργεια ή τεχνολογική πολιτική. Το ίδιο ισχύει και για την αποτίμηση των παγκόσμιων ανισορροπιών, πρόσθεσε: η συμφωνία στη διάγνωση είναι ουσιαστικό μέρος της εργασίας.

Κατά τον κ. Πιερρακάκη, μια ολόκληρη γενιά υπευθύνων χάραξης πολιτικής αντιλαμβάνεται πλέον το μεγάλο κόστος ευκαιρίας της «μη Ευρώπης», δηλαδή της μη ενοποίησης. Ως δύο κρίσιμα στοιχεία ανέφερε τη μείωση των διασυνοριακών συγχωνεύσεων και εξαγορών στην Ευρώπη μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση και τη σύγκριση των επενδύσεων στην τεχνολογία από ευρωπαϊκές, αμερικανικές και κινεζικές τράπεζες.

Οι ατζέντες πρέπει να προχωρήσουν μαζί, υποστήριξε. Η ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς απαιτεί ταυτόχρονη πρόοδο σε όλα τα μέτωπα, ενώ οι εκθέσεις Draghi και Letta έχουν ήδη καταγράψει τις αναγκαίες κατευθύνσεις. «Η συζήτηση δεν αφορά τη στρατηγική. Αφορά την υλοποίηση», δήλωσε, προσθέτοντας ότι το Eurogroup και τα υπόλοιπα θεσμικά φόρα θα επιδιώξουν να υλοποιήσουν το μεγαλύτερο δυνατό μέρος των μεταρρυθμίσεων όσο το δυνατόν ταχύτερα.

«Η ανθεκτικότητα δεν είναι στρατηγική»

Αναφερόμενος στις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανταγωνιστικότητα του τραπεζικού τομέα, ο κ. Πιερρακάκης εξέφρασε πλήρη στήριξη στη φιλοδοξία τους. «Η ανθεκτικότητα δεν είναι στρατηγική», είπε, διευκρινίζοντας ότι είναι αναγκαία προϋπόθεση για μια στρατηγική, η βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτιστεί η ανάπτυξη.

Το ζητούμενο είναι να βρεθεί το βέλτιστο σημείο διαχείρισης του κινδύνου στον κόσμο που διαμορφώνεται, σημείωσε. Η Ευρώπη πρέπει να ενσωματώσει τα διδάγματα του παρελθόντος χωρίς να πολεμά τον προηγούμενο «πόλεμο», πρόσθεσε, και να επιδιώξει τη μέγιστη δυνατή αναπτυξιακή δυναμική με κατάλληλη διαχείριση κινδύνου. Όπως ανέφερε, απόλυτη ασφάλεια υπάρχει μόνο σε συνθήκες απόλυτης απομόνωσης και όλα τα υπόλοιπα συνιστούν διαχείριση κινδύνου.

Τεχνολογία, ψηφιακό ευρώ και προσαρμογή των θεσμών

Ο υπουργός αναφέρθηκε και στην επιτάχυνση της τεχνολογικής καινοτομίας, υποστηρίζοντας ότι η εκθετική καμπύλη των αλλαγών γίνεται πλέον πολύ πιο απότομη, ενώ η πολιτική σκέψη και αντίδραση συνήθως κινούνται με βραδύτερο ρυθμό. Αυτό δημιουργεί την ανάγκη ταχείας ενσωμάτωσης των τεχνολογικών αλλαγών τόσο στο ρυθμιστικό πλαίσιο όσο και στην πράξη, είπε.

Οι εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη, όπως το Mythos της Anthropic, δείχνουν ότι έρχεται περίοδος διαρκών παρεμβάσεων και διορθώσεων στα συστήματα, καθώς θα αποκαλύπτονται οι ευπάθειές τους, ανέφερε. Αυτό θα συμβαίνει την ίδια στιγμή που η Ευρώπη επιδιώκει να απελευθερώσει την καινοτομία, ιδίως στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Σε αυτό το πεδίο, εκτίμησε ότι η Ευρώπη ακολουθεί τη σωστή κατεύθυνση προχωρώντας προς το ψηφιακό ευρώ, σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες που δεν έχουν επιλέξει ψηφιακή εκδοχή του νομίσματός τους, και εφαρμόζοντας τον κανονισμό MiCA ώστε να αναπτυχθεί και η ιδιωτική καινοτομία.

Για την παράλληλη έκδοση stablecoins, ο κ. Πιερρακάκης δήλωσε ότι δεν επιδιώκεται μια τέτοια εξέλιξη, καθώς δεν πρέπει να εισαχθεί πρόσθετη αστάθεια στο σύστημα. Το σύστημα πρέπει να παραμένει σταθερό αξιοποιώντας πλήρως τα οφέλη της ψηφιοποίησης, σημείωσε.

Η προσαρμογή θα είναι δύσκολη, σύμφωνα με τον υπουργό, επειδή η τεχνολογία εξελίσσεται με εντυπωσιακά μεγαλύτερη ταχύτητα από εκείνη με την οποία έχουν σχεδιαστεί οι θεσμοί στις προηγούμενες δεκαετίες. Οι θεσμοί θα πρέπει επομένως να προσαρμόζονται διαρκώς, όπως συμβαίνει με τον κώδικα. Το έργο αφορά, μεταξύ άλλων, την τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (DLT), την Τεχνητή Νοημοσύνη και την κυβερνοασφάλεια, την οποία χαρακτήρισε μείζον ζήτημα που θα βρεθεί μπροστά στην Ευρώπη πολύ νωρίτερα από όσο αναμενόταν.