Στη δεύτερη χειρότερη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού βρίσκεται η Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025. Σχεδόν 2,8 εκατομμύρια πολίτες, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις, αντιμετωπίζουν οικονομική και κοινωνική ανασφάλεια, την ώρα που το κόστος στέγασης, οι απλήρωτοι λογαριασμοί και η αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών διαμορφώνουν μια ιδιαίτερα δύσκολη καθημερινότητα.
Η Ελλάδα καταγράφει ποσοστό 27,5%, ξεπερνώντας τη Ρουμανία και πλησιάζοντας τη Βουλγαρία, η οποία βρίσκεται στην πρώτη θέση της αρνητικής ευρωπαϊκής κατάταξης με 29%.
Τα στοιχεία αναδεικνύουν την απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει τις οικονομικές επιδόσεις από τις πραγματικές συνθήκες διαβίωσης σημαντικού μέρους της ελληνικής κοινωνίας.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν εξετάζονται οι περιφερειακές ανισότητες. Από την Πελοπόννησο και τη Δυτική Ελλάδα μέχρι την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και τα Ιόνια Νησιά, ελληνικές περιφέρειες εμφανίζουν ορισμένες από τις δυσμενέστερες επιδόσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε βασικούς δείκτες κοινωνικής και οικονομικής στέρησης.
Ελλάδα, Ρουμανία και Βουλγαρία στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat για το 2025, ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού αφορά 92,7 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή το 20,9% του συνολικού πληθυσμού.
Eurostat: Υποχώρησε κάτω και από τη Βουλγαρία σε αγοραστική δύναμη και κόστος διαβίωσης η Ελλάδα
Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώθηκε στο 27,5%, περίπου 6,6 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Οι τρεις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά είναι:
- Βουλγαρία: 29%
- Ελλάδα: 27,5%
- Ρουμανία: 27,4%
Στον αντίποδα, τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται στην Τσεχία με 11,5%, στην Πολωνία με 15% και στη Σλοβενία με 15,5%.
Ο δείκτης δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι περιλαμβάνονται σε αυτόν ζουν κάτω από το εισοδηματικό όριο φτώχειας. Καταγράφει όσους αντιμετωπίζουν τουλάχιστον μία από τρεις καταστάσεις: κίνδυνο εισοδηματικής φτώχειας, σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση ή διαβίωση σε νοικοκυριό με πολύ χαμηλή ένταση εργασίας.
Πρόκειται, επομένως, για έναν ευρύτερο δείκτη που αποτυπώνει την οικονομική και κοινωνική ευαλωτότητα των πολιτών.
Το κόστος κατοικίας πιέζει ασφυκτικά τα νοικοκυριά
Η στεγαστική κρίση αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αναδεικνύονται από τα στοιχεία για τις ελληνικές περιφέρειες.
Στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, το ποσοστό υπερβολικής επιβάρυνσης από το κόστος στέγασης φτάνει το 33,9%, σύμφωνα με τα περιφερειακά στοιχεία.
Πρόκειται για μία από τις δυσμενέστερες, και σύμφωνα με την ίδια καταγραφή την υψηλότερη, επιδόσεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αντίστοιχα, στην Κρήτη ο δείκτης διαμορφώνεται στο 18,5%.
Η Ευρώπη δεν βγάζει τον μήνα: Ακρίβεια, μισθοί και ενοίκια σπρώχνουν τους πολίτες στους δρόμους – Στο ίδιο αδιέξοδο και η Ελλάδα
Η επιβάρυνση από τη στέγαση δεν αφορά μόνο το ενοίκιο ή τη δόση ενός στεγαστικού δανείου. Περιλαμβάνει και τις σχετικές δαπάνες για τη λειτουργία της κατοικίας, οι οποίες μπορούν να περιορίζουν δραστικά το εισόδημα που απομένει για άλλες ανάγκες.
Ως υπερβολική στεγαστική επιβάρυνση ορίζεται, στη σχετική ευρωπαϊκή στατιστική, η κατάσταση κατά την οποία το συνολικό κόστος κατοικίας υπερβαίνει το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος του νοικοκυριού.
Το όριο αυτό δείχνει πόσο εύκολα η κατοικία μπορεί να μετατραπεί από βασική ανάγκη σε παράγοντα οικονομικής ανασφάλειας.
Πελοπόννησος: Σχεδόν τέσσερις στους δέκα σε κίνδυνο φτώχειας
Ακόμη πιο έντονη είναι η εικόνα στην Πελοπόννησο, όπου σχεδόν τέσσερις στους δέκα κατοίκουςκαταγράφονται ως άτομα που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Η συγκεκριμένη περιφέρεια παρουσιάζει επίσης ιδιαίτερα υψηλή επιβάρυνση από το κόστος κατοικίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, αποτελεί τη μοναδική περιφέρεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην οποία τουλάχιστον το ένα τρίτο του πληθυσμού ζει σε νοικοκυριά όπου το κόστος στέγασης υπερβαίνει το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος.
Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι η στεγαστική κρίση δεν αποτελεί αποκλειστικά πρόβλημα της Αθήνας ή των μεγαλύτερων αστικών κέντρων.
Η οικονομική πίεση μπορεί να είναι ιδιαίτερα μεγάλη και στην περιφέρεια, όπου το χαμηλότερο εισόδημα, οι περιορισμένες ευκαιρίες εργασίας και οι δυσκολίες πρόσβασης σε υπηρεσίες διαμορφώνουν ένα διαφορετικό αλλά εξίσου σύνθετο περιβάλλον.
Ιόνια Νησιά και Δυτική Ελλάδα: Απλήρωτοι λογαριασμοί και σοβαρές στερήσεις
Τα στοιχεία για τα Ιόνια Νησιά και τη Δυτική Ελλάδα αποτυπώνουν με ιδιαίτερη σαφήνεια την οικονομική πίεση που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά.
Στα Ιόνια Νησιά, το 66,3% των κατοίκων καταγράφει καθυστερήσεις στην εξόφληση οικονομικών υποχρεώσεων, όπως ενοίκια, στεγαστικά δάνεια, λογαριασμούς κοινής ωφέλειας ή δόσεις αγορών.
Στη Δυτική Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 50,7%.
Παράλληλα, στις συγκεκριμένες περιφέρειες παρατηρούνται υψηλά ποσοστά σοβαρής υλικής και κοινωνικής στέρησης, με την καταγραφή να αναφέρει τιμή 23,3%.
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται νοικοκυριά που δυσκολεύονται να ανταποκριθούν σε βασικές υποχρεώσεις, καθυστερούν πληρωμές ή αναγκάζονται να περιορίσουν άλλες δαπάνες για να καλύψουν τις άμεσες ανάγκες τους.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το πρόβλημα της θέρμανσης, καθώς σχεδόν ένας στους τρεις κατοίκους στις συγκεκριμένες περιοχές ζει σε νοικοκυριό που αδυνατεί να διατηρήσει επαρκώς ζεστή την κατοικία του.
Το 87,1% δηλώνει δυσκολία να τα βγάλει πέρα
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές διαπιστώσεις των ευρωπαϊκών στοιχείων αφορά την υποκειμενική οικονομική δυσκολία των νοικοκυριών.
Στην Ελλάδα, το 87,1% του πληθυσμού δηλώνει ότι αντιμετωπίζει τουλάχιστον κάποια δυσκολία να ανταποκριθεί στις καθημερινές οικονομικές του ανάγκες.
Ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 42,5%.
Η μεγάλη απόσταση μεταξύ των δύο ποσοστών αποτυπώνει το εύρος της οικονομικής πίεσης που καταγράφεται στην ελληνική κοινωνία.
Η συγκεκριμένη μέτρηση αφορά το κατά πόσο τα νοικοκυριά δηλώνουν ότι μπορούν να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους με το εισόδημά τους. Δεν ταυτίζεται με τον επίσημο δείκτη φτώχειας, αλλά προσφέρει μια διαφορετική εικόνα για την καθημερινή οικονομική εμπειρία.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα στην Ελλάδα παραμένει σε πραγματικούς όρους κατά 22,3% χαμηλότερο από το επίπεδο του 2010.
Την ίδια περίοδο, στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφεται συνολική αύξηση 25,4%.
Η σύγκριση αναδεικνύει τη μακροχρόνια επίδραση της οικονομικής κρίσης στην ελληνική αγοραστική δύναμη.
Δυτική Ελλάδα: Η φτώχεια αποκτά πιο σκληρό πρόσωπο στις απομακρυσμένες περιοχές
Πέρα από τους ευρωπαϊκούς δείκτες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει έρευνα της οργάνωσης Co2gether, η οποία επικεντρώθηκε στις συνθήκες διαβίωσης οικονομικά ευάλωτων ανθρώπων σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές της Δυτικής Ελλάδας.
Στη μελέτη συμμετείχαν 448 άτομα, κυρίως δικαιούχοι κοινωνικών παροχών.
Τα ευρήματα καταγράφουν σοβαρές ελλείψεις σε βασικές υποδομές και εξοπλισμό κατοικιών.
Συγκεκριμένα, το 54,4% των συμμετεχόντων κατοικεί σε σπίτια κατασκευασμένα πριν από το 1978, ενώ:
- 13,2% δεν διαθέτει κουζίνα.
- 16,5% δεν διαθέτει χώρο υγιεινής.
- 35,9% στερείται βασικών ηλεκτρικών συσκευών.
- 54,9% θεωρεί ανεπαρκή τη θέρμανση της κατοικίας του.
- 7,5% δεν διαθέτει κανένα μέσο θέρμανσης.
Τα ευρήματα αφορούν το συγκεκριμένο δείγμα οικονομικά ευάλωτων ανθρώπων και δεν μπορούν να γενικευθούν στο σύνολο των κατοίκων της Δυτικής Ελλάδας.
Αναδεικνύουν, ωστόσο, τις πολλαπλές στερήσεις που μπορεί να αντιμετωπίζουν άνθρωποι οι οποίοι ζουν μακριά από μεγάλα αστικά κέντρα και έχουν περιορισμένους οικονομικούς πόρους.
Φτώχεια και πρόσβαση στην υγεία: Η διπλή επιβάρυνση των ηλικιωμένων
Η ίδια έρευνα αποτυπώνει και μια ακόμη διάσταση του κοινωνικού αποκλεισμού: τη δυσκολία πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας.
Σχεδόν το 74,8% των συμμετεχόντων αναφέρει τουλάχιστον μία χρόνια πάθηση, ενώ στους ανθρώπους ηλικίας 60 ετών και άνω το ποσοστό φτάνει το 92%.
Παράλληλα, το 43,7% δηλώνει ότι βρίσκεται μακριά από Κέντρο Υγείας, ενώ περίπου τρεις στους δέκα μεγαλύτερους συμμετέχοντες χρειάζονται συνοδεία για να μεταβούν σε υπηρεσίες περίθαλψης.
Οι δυσκολίες αυτές συνδέονται συχνά με την έλλειψη μεταφορικών μέσων, τη γεωγραφική απομόνωση και την περιορισμένη διαθεσιμότητα υποστηρικτικών υπηρεσιών.
Η φροντίδα στηρίζεται κυρίως στην οικογένεια, ενώ μόλις το 3,1% διαθέτει επαγγελματία φροντιστή.
Η κοινωνική απομόνωση αποτελεί πρόσθετο πρόβλημα, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους που ζουν μόνοι τους.
Έτσι, η οικονομική δυσκολία δεν περιορίζεται στην αδυναμία αγοράς προϊόντων ή στην πληρωμή λογαριασμών. Μπορεί να επηρεάζει άμεσα την πρόσβαση στην υγεία, την αυτονομία και την κοινωνική συμμετοχή.
Το χάσμα ανάμεσα στην ανάπτυξη και στην καθημερινότητα
Τα στοιχεία της Eurostat αναδεικνύουν μια ουσιαστική πρόκληση για την ελληνική οικονομία: πώς μετατρέπονται οι θετικοί μακροοικονομικοί δείκτες σε πραγματική βελτίωση των συνθηκών ζωής.
Η αύξηση της απασχόλησης, η οικονομική ανάπτυξη και οι ονομαστικές αυξήσεις μισθών μπορούν να συνυπάρχουν με υψηλά ποσοστά κοινωνικής ευαλωτότητας.
Ιδιαίτερα όταν οι σωρευτικές ανατιμήσεις στα βασικά αγαθά και η αύξηση του κόστους κατοικίας απορροφούν σημαντικό μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος.
Η αντιμετώπιση της φτώχειας συνδέεται επομένως όχι μόνο με το ύψος των εισοδημάτων, αλλά και με την προσιτή στέγαση, την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών, την ενεργειακή επάρκεια των κατοικιών και την αποτελεσματικότητα των κοινωνικών παροχών.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα από την ευρωπαϊκή σύγκριση είναι ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει βαθιές οικονομικές και περιφερειακές ανισότητες.
Σχεδόν 2,8 εκατομμύρια άνθρωποι σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, περιφέρειες με εξαιρετικά υψηλή στεγαστική επιβάρυνση και νοικοκυριά που δυσκολεύονται να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους συνθέτουν μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αποτυπωθεί αποκλειστικά μέσα από τους δείκτες ανάπτυξης.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να αυξάνεται ο συνολικός πλούτος της χώρας, αλλά και να διαμορφώνονται συνθήκες ώστε περισσότεροι πολίτες να μπορούν να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες και να ζουν με οικονομική ασφάλεια.