Σαφή σχέδια, σταθερές πηγές χρηματοδότησης και ενεργή συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών, ιδίως των κοινοτήτων που επηρεάζονται άμεσα, απαιτεί η επιτυχής ενεργειακή μετάβαση στην περιοχή της Ενεργειακής Κοινότητας. Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα του Just Transition Forum, που πραγματοποιήθηκε στις 20 Οκτωβρίου στην Ποντγκόριτσα του Μαυροβουνίου.
Στο φόρουμ συμμετείχαν περισσότεροι από 100 εκπρόσωποι κυβερνήσεων, τοπικών κοινοτήτων, συνδικάτων, νέων και χρηματοδοτικών οργανισμών από τη Νοτιοανατολική και την Ανατολική Ευρώπη.
Η διοργάνωση έγινε από τη Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας, σε συνεργασία με τη Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ), στο πλαίσιο της Περιφερειακής Κλιματικής Σύμπραξης μεταξύ Γερμανίας και Δυτικών Βαλκανίων.
Ο διευθυντής της Γραμματείας της Ενεργειακής Κοινότητας, Artur Lorkowski, προειδοποίησε ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να είναι βιώσιμη όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς τη συμμετοχή όσων επηρεάζονται άμεσα.
«Είναι καιρός να αξιοποιηθούν σε βάθος όλες οι δυνατότητες χρηματοδότησης, περιλαμβανομένης της εγχώριας δημιουργίας εσόδων. Μια δίκαιη μετάβαση δεν μπορεί να στηριχθεί σε αποσπασματική χρηματοδότηση. Απαιτεί προβλέψιμες και σταθερές χρηματοδοτικές ροές. Χωρίς αυτές, θα παραμείνει μόνο μια μετάβαση στα χαρτιά», δήλωσε ο Lorkowski.
Η Dubravka Bošnjak, επικεφαλής έργου της GIZ, ανέφερε ότι η Γερμανία ενισχύει τη στήριξή της για μια δίκαιη μετάβαση στα Δυτικά Βαλκάνια μέσω ειδικού έργου που θέτει τους ανθρώπους και τις τοπικές κοινότητες στο επίκεντρο της αλλαγής.
Όπως σημείωσε, οι νέοι, οι εργαζόμενοι και οι ευάλωτες ομάδες πρέπει να έχουν ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση των σχεδίων εξαρχής, ώστε οι αποφάσεις να αντανακλούν τις ανάγκες τους και να τους δίνουν πραγματικό μερίδιο στο μέλλον των κοινοτήτων τους.
Τα εθνικά σχέδια χρειάζονται ισχυρότερη κοινωνική διάσταση
Στο επίκεντρο του φόρουμ βρέθηκαν τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα (NECPs), τα οποία καθορίζουν τους στόχους των χωρών για το 2030 και αποτελούν πλαίσιο για τον σχεδιασμό επενδύσεων στην απανθρακοποίηση.
Τα σχέδια αυτά λειτουργούν ως οδηγός για κυβερνήσεις, επενδυτές και αναπτυξιακές τράπεζες που επιδιώκουν να χρηματοδοτήσουν τη μετάβαση σε καθαρότερες οικονομίες, λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές επιπτώσεις της.
Η πρώτη αξιολόγηση των NECPs από τη Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας έδειξε, ωστόσο, ότι η δυνατότητά τους να στηρίξουν μια δίκαιη μετάβαση παραμένει αναξιοποίητη και υποεκπροσωπείται στα ισχύοντα σχέδια. Τα προσχέδια της επόμενης γενιάς σχεδίων πρέπει να υποβληθούν έως την 1 Ιανουαρίου 2028.
Η Γραμματεία εκτιμά ότι μια λεπτομερέστερη ανάλυση των επιπτώσεων της ενεργειακής μετάβασης στις τοπικές κοινότητες και περιφέρειες, καθώς και της ενεργειακής φτώχειας και της ισότητας των φύλων, θα βοηθούσε να κατευθυνθεί η στήριξη σε όσους τη χρειάζονται περισσότερο.
Περιφερειακός διάλογος και προτάσεις των νέων
Το ετήσιο Just Transition Forum λειτουργεί ως περιφερειακή πλατφόρμα συζήτησης για το ποιος καθοδηγεί την ενεργειακή μετάβαση και με ποιον τρόπο. Συνδέει πρωτοβουλίες όπως τα Just Transition Talks, μια διαδικτυακή σειρά σεμιναρίων που φέρνει σε επαφή ΜΚΟ, κυβερνητικούς φορείς, επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, επιχειρηματίες, χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και δημοσιογράφους.
Η σειρά δημιουργεί μια περιφερειακή κοινότητα γύρω από τη δίκαιη μετάβαση, μεταφέροντας τις εμπειρίες των επηρεαζόμενων κοινοτήτων στις συζητήσεις πολιτικής, ενώ τα αποτελέσματά της παρουσιάζονται συχνά στο φόρουμ.
Στην Ποντγκόριτσα, νέοι από τα Δυτικά Βαλκάνια παρουσίασαν προτάσεις που εκπονήθηκαν στο πλαίσιο της Περιφερειακής Κλιματικής Σύμπραξης, ζητώντας ουσιαστικό ρόλο της νεολαίας στον σχεδιασμό της μετάβασης. Οι νικητές των Just Transition Young Voices Awards 2026 παρουσίασαν επίσης το όραμά τους για μια δίκαιη μετάβαση.
Παράλληλα, η έκθεση φωτογραφίας Women Powering Energy παρουσίασε τις βραβευμένες συμμετοχές του πρώτου Women in Energy Photo Contest, όπου γυναίκες από την περιοχή φωτογράφισαν τον εαυτό τους στην εργασία τους, με στόχο να αναδειχθεί ο ρόλος τους στον ενεργειακό τομέα.