Νέες δυνατότητες ρύθμισης οφειλών, αυξημένες υποχρεώσεις για τους servicers και πρόσθετες προβλέψεις για την προστασία της κύριας κατοικίας περιλαμβάνει, σύμφωνα με την κυβέρνηση, το υπό συζήτηση νομοσχέδιο για τους δανειολήπτες. Η κυβερνητική πλευρά απαντά στις επικρίσεις περί περιορισμού της δικαστικής προστασίας, υποστηρίζοντας ότι οι αλλαγές δεν καταργούν το δικαίωμα προσφυγής στη Δικαιοσύνη.
Με άτυπη ενημέρωση, η κυβέρνηση επιχειρεί να αποσαφηνίσει το περιεχόμενο των προωθούμενων ρυθμίσεων, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις συμβάσεις διακανονισμού οφειλών που θα μπορούν να αποτελούν εκτελεστούς τίτλους.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη έχει προκαλέσει αντιδράσεις κατά την κοινοβουλευτική συζήτηση, καθώς διατυπώνονται επιφυλάξεις για τις συνέπειες που ενδέχεται να έχει στη δυνατότητα των δανειοληπτών να υπερασπίζονται τα δικαιώματά τους.
Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι η νέα διαδικασία προϋποθέτει τη συμφωνία πιστωτή και οφειλέτη και ότι εξακολουθεί να υφίσταται η δυνατότητα δικαστικού ελέγχου.
Τι αλλάζει για τους δανειολήπτες με το νέο νομοσχέδιο
Σύμφωνα με την κυβερνητική ενημέρωση, βασικός στόχος των παρεμβάσεων είναι η διευκόλυνση της ρύθμισης των οφειλών και η ενίσχυση της διαφάνειας στις συναλλαγές μεταξύ δανειοληπτών και εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων.
Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται δωρεάν πρόσβαση των οφειλετών στα στοιχεία της οφειλής τους, ώστε να μπορούν να ενημερώνονται για την οικονομική τους κατάσταση και να εξετάζουν τις διαθέσιμες επιλογές διακανονισμού.
Παράλληλα, προωθούνται νέες δυνατότητες διμερούς ρύθμισης, με σκοπό να διευκολύνονται οι συμφωνίες μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών.
Κατά την κυβερνητική επιχειρηματολογία, η ταχύτερη ολοκλήρωση των διαδικασιών μπορεί να περιορίσει την οικονομική επιβάρυνση των οφειλετών από πρόσθετους τόκους και έξοδα.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των νέων ρυθμίσεων θα εξαρτηθεί από τον τρόπο εφαρμογής τους και από τις εγγυήσεις που θα συνοδεύουν τις συμφωνίες.
Καταργείται η δικαστική προστασία των οφειλετών
Το συγκεκριμένο ερώτημα βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής και νομικής αντιπαράθεσης.
Η κυβέρνηση απορρίπτει κατηγορηματικά την κριτική ότι οι προωθούμενες διατάξεις οδηγούν σε κατάργηση της δικαστικής προστασίας.
Σύμφωνα με την κυβερνητική θέση, η δυνατότητα μιας σύμβασης ρύθμισης να αποκτά ισχύ εκτελεστού τίτλου δεν σημαίνει ότι ο δανειολήπτης στερείται αυτομάτως το δικαίωμα δικαστικής αμφισβήτησης.
Αντίθετα, επισημαίνεται ότι η συμφωνία πρέπει να γίνεται αποδεκτή και από τα δύο μέρη, ενώ η δυνατότητα δικαστικού ελέγχου εξακολουθεί να προβλέπεται.
Η κυβέρνηση χαρακτηρίζει αβάσιμες τις επικρίσεις περί κατάργησης της δικαστικής προστασίας, υποστηρίζοντας ότι δεν λαμβάνουν υπόψη τις προβλεπόμενες εγγυήσεις.
Πάντως, το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιες ακριβώς δυνατότητες αμφισβήτησης θα διαθέτει ο οφειλέτης, υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορεί να προσφεύγει στη Δικαιοσύνη και ποιες συνέπειες θα έχει η υπογραφή μιας τέτοιας συμφωνίας.
Τι σημαίνει ότι μια σύμβαση ρύθμισης αποτελεί εκτελεστό τίτλο
Η έννοια του εκτελεστού τίτλου έχει ιδιαίτερη σημασία για τους δανειολήπτες.
Πρόκειται για έναν νομικό τίτλο που μπορεί, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να χρησιμοποιηθεί για την έναρξη διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η μη τήρηση των συμφωνημένων όρων ενδέχεται να επιτρέψει στον πιστωτή να κινηθεί για την είσπραξη της απαίτησής του, χωρίς να απαιτείται προηγουμένως νέα δικαστική απόφαση για την αναγνώριση της οφειλής.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη δυνατότητα μπορεί να επιταχύνει τις διαδικασίες και να μειώσει το κόστος διαχείρισης των ρυθμίσεων.
Από την άλλη πλευρά, η ισχύς μιας τέτοιας συμφωνίας καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την πλήρη ενημέρωση του δανειολήπτη πριν από την υπογραφή της.
Η συναίνεση των δύο πλευρών αποτελεί βασική προϋπόθεση, ωστόσο η ουσιαστική προστασία του οφειλέτη συνδέεται και με τη σαφήνεια των συμβατικών όρων και τις διαθέσιμες νομικές εγγυήσεις.
Ποιες νέες υποχρεώσεις προβλέπονται για τους servicers
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, γνωστές ως servicers, οι οποίες διαχειρίζονται μεγάλο αριθμό δανείων και οφειλών.
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, το νέο πλαίσιο αυστηροποιεί τις υποχρεώσεις τους όσον αφορά την ενημέρωση των δανειοληπτών και τη διαφάνεια στη διαχείριση των απαιτήσεων.
Η δωρεάν πρόσβαση στα στοιχεία της οφειλής παρουσιάζεται ως μία από τις βασικές παρεμβάσεις.
Στόχος είναι ο δανειολήπτης να έχει πληρέστερη εικόνα των οικονομικών του υποχρεώσεων, ώστε να μπορεί να αξιολογεί τις προτάσεις ρύθμισης και να γνωρίζει τις συνέπειες μιας ενδεχόμενης συμφωνίας.
Η κυβερνητική πλευρά υποστηρίζει ότι οι νέοι κανόνες ενισχύουν τη λογοδοσία των εταιρειών διαχείρισης.
Το κατά πόσο οι υποχρεώσεις αυτές θα οδηγήσουν σε ουσιαστική βελτίωση της εξυπηρέτησης των οφειλετών θα φανεί από την εφαρμογή του πλαισίου και τους μηχανισμούς ελέγχου της συμμόρφωσης των servicers.
Πώς προστατεύεται η πρώτη κατοικία
Σημαντικό μέρος της κυβερνητικής ενημέρωσης αφορά την προστασία της κύριας κατοικίας, ιδιαίτερα για τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες.
Η κυβέρνηση παραπέμπει στις πρόσθετες δυνατότητες προστασίας που συνδέονται με τις διαδικασίες ρύθμισης οφειλών, καθώς και στα διαθέσιμα εργαλεία στήριξης των ευάλωτων δανειοληπτών.
Στο επίκεντρο βρίσκονται το ενδιάμεσο πρόγραμμα στήριξης και ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων.
Ο συγκεκριμένος μηχανισμός έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση περιπτώσεων στις οποίες ευάλωτοι οφειλέτες κινδυνεύουν να χάσουν την κύρια κατοικία τους.
Η βασική λογική του προβλέπει τη δυνατότητα απόκτησης της κατοικίας από τον Φορέα και επαναμίσθωσής της στον πρώην ιδιοκτήτη, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Πρόκειται για έναν μηχανισμό που δεν ταυτίζεται με τη διατήρηση της κυριότητας του ακινήτου από τον δανειολήπτη, αλλά αποσκοπεί στη δυνατότητα συνέχισης της διαμονής του σε αυτό.
Τι προβλέπεται για τους ευάλωτους δανειολήπτες
Για τους οικονομικά ευάλωτους οφειλέτες, η κυβέρνηση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη συνέχιση και αξιοποίηση των μηχανισμών προστασίας της κατοικίας.
Στην ενημέρωση γίνεται αναφορά στο ενδιάμεσο πρόγραμμα στήριξης, το οποίο συνδέεται με την προστασία της κύριας κατοικίας επιλέξιμων ευάλωτων νοικοκυριών.
Παράλληλα, προβάλλεται ο ρόλος του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων ως εργαλείου αντιμετώπισης των συνεπειών της υπερχρέωσης.
Ωστόσο, η πρόσβαση στους συγκεκριμένους μηχανισμούς δεν είναι αυτόματη για όλους τους δανειολήπτες. Συνδέεται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις επιλεξιμότητας και τις διαδικασίες που προβλέπει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Γιατί η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι αλλαγές ωφελούν τους οφειλέτες
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα της κυβέρνησης είναι ότι οι χρονοβόρες διαδικασίες ρύθμισης μπορούν να επιβαρύνουν οικονομικά τους δανειολήπτες.
Όσο καθυστερεί η επίτευξη συμφωνίας, ενδέχεται να συσσωρεύονται πρόσθετοι τόκοι και έξοδα, αυξάνοντας το συνολικό βάρος της οφειλής.
Με βάση αυτή τη συλλογιστική, η επιτάχυνση των διαδικασιών θα μπορούσε να διευκολύνει την εξεύρεση βιώσιμων λύσεων.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το νέο πλαίσιο συνδυάζει την ταχύτερη ολοκλήρωση των ρυθμίσεων με περισσότερη διαφάνεια και αυξημένες εγγυήσεις.
Παράλληλα, επιμένει ότι η νομοθετική παρέμβαση δεν περιορίζει τα δικαιώματα των δανειοληπτών, αλλά διευρύνει τις δυνατότητές τους να ρυθμίσουν τις υποχρεώσεις τους.
Τι μένει να ξεκαθαρίσει για τους δανειολήπτες
Η συζήτηση για το νέο νομοσχέδιο αναδεικνύει δύο διαφορετικές προσεγγίσεις.
Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση θεωρεί ότι οι προωθούμενες αλλαγές μπορούν να δημιουργήσουν ένα ταχύτερο και περισσότερο διαφανές σύστημα ρύθμισης οφειλών.
Από την άλλη, οι επιφυλάξεις που έχουν διατυπωθεί επικεντρώνονται στις συνέπειες της αναγνώρισης των συμβάσεων ρύθμισης ως εκτελεστών τίτλων και στην ανάγκη διατήρησης ουσιαστικών δυνατοτήτων δικαστικής προστασίας.
Το τελικό περιεχόμενο των διατάξεων και η εφαρμογή τους θα κρίνουν κατά πόσο οι νέες ρυθμίσεις θα λειτουργήσουν προς όφελος των δανειοληπτών.
Για χιλιάδες νοικοκυριά με δανειακές υποχρεώσεις, το βασικό ζητούμενο παραμένει η δυνατότητα επίτευξης βιώσιμων συμφωνιών, με σαφείς όρους, αξιόπιστη ενημέρωση και αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων τους.
1. Κανένας servicer δεν αποκτά το δικαίωμα να δημιουργεί μονομερώς εκτελεστούς τίτλους
Η διάταξη αφορά αποκλειστικά τη σύμβαση ρύθμισης οφειλής, δηλαδή μια συμφωνία μεταξύ πιστωτή και οφειλέτη.
Δεν μετατρέπει αυτομάτως την αρχική δανειακή σύμβαση σε εκτελεστό τίτλο. Δεν δίνει στους servicers γενική εξουσία αναγκαστικής εκτέλεσης χωρίς προηγούμενη συμφωνία ρύθμισης.
Η συναίνεση του οφειλέτη αποτελεί την αφετηρία της διαδικασίας. Η νέα πρόβλεψη αποσκοπεί στην αποφυγή μιας πρόσθετης διαδικασίας απόκτησης εκτελεστού τίτλου, όταν τα μέρη έχουν ήδη συμφωνήσει στη ρύθμιση της οφειλής.
2. Η πρόσβαση στη Δικαιοσύνη παραμένει κατοχυρωμένη
Ο ισχυρισμός ότι καταργείται η δικαστική προστασία συγχέει δύο διαφορετικά ζητήματα: την απόκτηση εκτελεστού τίτλου και τη δυνατότητα δικαστικού ελέγχου της εκτέλεσης.
Ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας προβλέπει στο άρθρο 933 τη δυνατότητα άσκησης ανακοπής κατά της εκτέλεσης, με την οποία ο οφειλέτης μπορεί να προβάλει αντιρρήσεις τόσο ως προς την εγκυρότητα του εκτελεστού τίτλου όσο και ως προς τη διαδικασία εκτέλεσης και την ίδια την απαίτηση.
Επομένως, είναι ανακριβές να υποστηρίζεται ότι ο οφειλέτης στερείται του δικαιώματος δικαστικής προστασίας. Η δικαστική προστασία δεν ταυτίζεται αποκλειστικά με την προηγούμενη έκδοση διαταγής πληρωμής.
Ούτε απαλλάσσεται ο πιστωτής από την υποχρέωση να τεκμηριώνει την απαίτησή του και την τήρηση των συμφωνημένων όρων.
3. Για πρώτη φορά ενισχύεται ουσιαστικά η δυνατότητα ελέγχου της οφειλής
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δανειολήπτες είναι η δυσκολία πρόσβασης στα στοιχεία της οφειλής τους.
Με τις νέες ρυθμίσεις, ο οφειλέτης αποκτά δικαίωμα δωρεάν πρόσβασης στα έγγραφα που συνδέονται με την οφειλή, στο ιστορικό των καταβολών του και στις επιμέρους χρεώσεις.
Έτσι μπορεί να γνωρίζει τι πραγματικά οφείλει, πώς έχει διαμορφωθεί το υπόλοιπό του και ποιες καταβολές έχουν ληφθεί υπόψη.
Δεν μπορεί να υπάρχει δίκαιη ρύθμιση χωρίς πλήρη γνώση της οφειλής. Και αυτή ακριβώς τη διαφάνεια ενισχύει το νομοσχέδιο.
4. Περισσότερες ευκαιρίες ρύθμισης, ακόμη και για όσους έχουν αποτύχει στο παρελθόν
Η νομοθετική παρέμβαση διευρύνει τις δυνατότητες του οφειλέτη να αναζητήσει βιώσιμη λύση.
Μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού μπορεί να επιδιώξει συνολική ρύθμιση των υποχρεώσεών του. Εφόσον δεν επιτευχθεί συμφωνία, προβλέπεται η δυνατότητα προσφυγής στη νέα διαδικασία διμερούς ρύθμισης.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι, βάσει της μεταβατικής διάταξης, δίνεται νέα ευκαιρία και σε οφειλέτες που έχουν ήδη εξαντλήσει προηγούμενες προσπάθειες ρύθμισης.
Η Πολιτεία δημιουργεί, επομένως, περισσότερες διαδρομές για την επίτευξη συμφωνίας και την αποφυγή της αναγκαστικής εκτέλεσης.
5. Πρόσθετη προστασία της κύριας κατοικίας
Ιδιαίτερη σημασία έχει η δυνατότητα προστασίας της κύριας κατοικίας, μέσω ρύθμισης που συνδέει το καταβλητέο ποσό με την αξία της, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις και με ρευστοποίηση τυχόν δευτερευόντων ακινήτων.
Για τους ευάλωτους οφειλέτες που αδυνατούν να καταβάλουν ακόμη και αυτό το ποσό, προβλέπεται η ειδική διαδρομή του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων.
Μέχρι την πλήρη λειτουργία του Φορέα, το ενδιάμεσο πρόγραμμα παρέχει στους δικαιούχους αναστολή των διαδικασιών αναγκαστικής εκτέλεσης και κρατική επιδότηση, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του.
Η προστασία της κατοικίας αποκτά περισσότερα εργαλεία, προσαρμοσμένα στις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες των οφειλετών.
6. Η καθυστέρηση έχει κόστος και για τον ίδιο τον οφειλέτη
Η άποψη ότι κάθε πρόσθετο διαδικαστικό στάδιο συνιστά αυτομάτως μεγαλύτερη προστασία παραγνωρίζει μια κρίσιμη πραγματικότητα: οι παρατεταμένες διαδικασίες μπορούν να επιβαρύνουν την οφειλή με πρόσθετους τόκους και έξοδα.
Όταν υπάρχει ήδη συμφωνία ρύθμισης, η επανάληψη διαδικασιών χωρίς ουσιαστική προστιθέμενη προστασία μπορεί να λειτουργήσει τελικά εις βάρος και του ίδιου του δανειολήπτη.
Η ασφάλεια δικαίου και η αποτελεσματικότητα μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν. Η επιτάχυνση οφείλει να συνοδεύεται από ουσιαστικές εγγυήσεις, πλήρη διαφάνεια και δυνατότητα δικαστικού ελέγχου.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η δημόσια συζήτηση οφείλει να γίνεται με βάση όσα πράγματι προβλέπει το νομοσχέδιο και όχι με την καλλιέργεια φόβου στους δανειολήπτες.
Η κυβέρνηση προωθεί ένα πλαίσιο που συνδυάζει περισσότερες δυνατότητες ρύθμισης, αυστηρότερες υποχρεώσεις για τους διαχειριστές απαιτήσεων, προστασία της κύριας κατοικίας και αποτελεσματικότερες διαδικασίες.
Η προστασία του οφειλέτη μετριέται από τα πραγματικά δικαιώματα που διαθέτει, τις λύσεις στις οποίες έχει πρόσβαση και τις εγγυήσεις που μπορεί να ενεργοποιήσει.
Αυτός είναι ο στόχος της παρέμβασης. Να μπορεί ο πολίτης να γνωρίζει τι οφείλει, να διεκδικεί μια βιώσιμη ρύθμιση, να προστατεύει την κατοικία του και να ασκεί τα νόμιμα δικαιώματά του, σύμφωνα με τις πηγές από την κυβέρνηση