Σε πιο αυστηρή κατεύθυνση κινείται το νέο νομοθετικό πλαίσιο για τις συναλλαγές με μετρητά, με το υπουργείο Οικονομικών να προωθεί παρεμβάσεις που ενισχύουν τον έλεγχο των οικονομικών συναλλαγών και περιορίζουν τη χρήση φυσικού χρήματος στην αγορά. Στο επίκεντρο βρίσκεται η υποχρεωτική χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής για κάθε συναλλαγή ίση ή μεγαλύτερη των 500 ευρώ, χωρίς δυνατότητα εξόφλησης με μετρητά.
Η ρύθμιση εντάσσεται στη συνολική στρατηγική για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, με το οικονομικό επιτελείο να θεωρεί ότι η μεγαλύτερη διείσδυση των ψηφιακών πληρωμών θα επιτρέψει καλύτερη παρακολούθηση των συναλλαγών και πιο αποτελεσματικό έλεγχο των αποκλίσεων που εμφανίζονται στην αγορά.
Ηλεκτρονικές πληρωμές για μεγαλύτερη διαφάνεια
Σύμφωνα με κυβερνητικές εκτιμήσεις, η καθολικότερη χρήση τραπεζικών συναλλαγών δημιουργεί ένα πιο διαφανές οικονομικό περιβάλλον, καθώς κάθε πληρωμή αφήνει ψηφιακό αποτύπωμα. Η πλήρης καταγραφή μέσω τραπεζικών συστημάτων θεωρείται κρίσιμη για τον περιορισμό αδήλωτων συναλλαγών και πρακτικών που παραμένουν δύσκολο να εντοπιστούν όταν χρησιμοποιούνται μετρητά.
Το υπουργείο Οικονομικών ποντάρει ιδιαίτερα στη σύνδεση των ηλεκτρονικών πληρωμών με τους φορολογικούς ελέγχους, θεωρώντας ότι το μέτρο μπορεί να ενισχύσει τα δημόσια έσοδα και να περιορίσει τη «μαύρη» οικονομία.
Η κατεύθυνση, πάντως, δείχνει ξεκάθαρη: οι συναλλαγές μεγαλύτερης αξίας μεταφέρονται σταδιακά αποκλειστικά στο τραπεζικό σύστημα, ενώ η χρήση μετρητών περιορίζεται ολοένα και περισσότερο.
Οι επιβαρύνσεις για επιχειρήσεις και επαγγελματίες
Η μετάβαση αυτή, ωστόσο, δεν είναι χωρίς κόστος για την αγορά. Ιδιαίτερα για μικρές επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες, η αυξημένη εξάρτηση από ηλεκτρονικές συναλλαγές συνεπάγεται πρόσθετες τραπεζικές προμήθειες και λειτουργικές επιβαρύνσεις.
Πολλοί επαγγελματίες επισημαίνουν ότι οι χρεώσεις από POS και τραπεζικές υπηρεσίες συνεχίζουν να αποτελούν σημαντικό βάρος, ειδικά σε κλάδους με χαμηλά περιθώρια κέρδους. Παράλληλα, απαιτούνται τεχνικές και οργανωτικές προσαρμογές ώστε οι επιχειρήσεις να ανταποκριθούν πλήρως στις νέες απαιτήσεις.
Από την άλλη πλευρά, το οικονομικό επιτελείο θεωρεί ότι η διεύρυνση των ηλεκτρονικών πληρωμών αποτελεί πλέον αναπόφευκτη εξέλιξη, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών πραγματοποιείται ήδη ψηφιακά.
Οι καταναλωτές και η σταδιακή απομάκρυνση από τα μετρητά
Παρότι οι ψηφιακές πληρωμές έχουν πλέον κυριαρχήσει στην καθημερινότητα, η χρήση μετρητών εξακολουθεί να παραμένει σημαντική για ένα μέρος της κοινωνίας. Ηλικιωμένοι, κάτοικοι απομακρυσμένων περιοχών αλλά και πολίτες με περιορισμένη πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες εξακολουθούν να βασίζονται σε φυσικό χρήμα για τις καθημερινές συναλλαγές τους.
Η νέα πραγματικότητα δημιουργεί έτσι και κοινωνικές προκλήσεις, καθώς η πλήρης μετάβαση σε ηλεκτρονικές πληρωμές απαιτεί ψηφιακή εξοικείωση αλλά και σταθερή πρόσβαση σε τραπεζικές υποδομές.
Παράλληλα, δεν λείπουν και οι ανησυχίες σχετικά με την υπερβολική εξάρτηση από τα τραπεζικά συστήματα, ιδιαίτερα σε περιόδους τεχνικών προβλημάτων ή κυβερνοεπιθέσεων.
Το μεγάλο στοίχημα των ελέγχων
Καθοριστικό ρόλο για την επιτυχία του μέτρου θα παίξει η εφαρμογή του στην πράξη. Η εμπειρία προηγούμενων παρεμβάσεων έχει δείξει ότι ακόμη και τα πιο αυστηρά μέτρα δεν αποδίδουν χωρίς αποτελεσματικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να φανεί αν ο περιορισμός των συναλλαγών με μετρητά θα οδηγήσει σε ουσιαστική μείωση της φοροδιαφυγής ή αν η αγορά θα αναπτύξει νέους τρόπους προσαρμογής και παράκαμψης των περιορισμών.