Νέο τοπίο διαμορφώνεται για χιλιάδες φορολογούμενους και επιχειρήσεις που υπέβαλαν ή θα υποβάλουν εκπρόθεσμες δηλώσεις στην Εφορία, καθώς το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προχωρά σε σημαντική αναθεώρηση του πλαισίου επιβολής προστίμων.
Με τον νόμο 5301 και ειδικότερα το άρθρο 37, που τέθηκε σε ισχύ μετά τη δημοσίευσή του στις 15 Μαΐου 2026, περιορίζονται δραστικά οι περιπτώσεις επιβολής των διοικητικών προστίμων των 100, 250 και 500 ευρώ για εκπρόθεσμες δηλώσεις, βάζοντας τέλος –όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές– σε μία χρόνια στρέβλωση του Κώδικα Φορολογικών Διαδικασιών.
Η αλλαγή αφορά κυρίως περιπτώσεις όπου δεν προκύπτει φόρος προς πληρωμή ή το ποσό είναι ιδιαίτερα μικρό, με στόχο να πάψει η επιβολή «βαριών» προστίμων για παραβάσεις τυπικού χαρακτήρα χωρίς ουσιαστικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα.
Πρόστιμα εφορίας: Ποιοι απαλλάσσονται αναδρομικά – Τι αλλάζει για εκπρόθεσμες δηλώσεις
Τέλος στα πρόστιμα για μηδενικές ή μικρές οφειλές
Με το νέο καθεστώς δεν θα επιβάλλονται πλέον πρόστιμα σε συγκεκριμένες κατηγορίες εκπρόθεσμων δηλώσεων.
Συγκεκριμένα, απαλλάσσονται:
· Εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος όταν προκύπτει μηδενικό ή πιστωτικό εκκαθαριστικό ή όταν ο φόρος προς πληρωμή δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ.
· Εκπρόθεσμες δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα που δεν δημιουργούν φορολογική υποχρέωση.
· Εκπρόθεσμες δηλώσεις έμμεσων φόρων, τελών ή εισφορών –με εξαίρεση τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) και τον Φόρο Μεταβίβασης Ακινήτων– όταν ο οφειλόμενος φόρος δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ.
· Εκπρόθεσμες δηλώσεις παρακράτησης φόρου, εκτός από τον φόρο τυχερών παιγνίων, όταν το ποσό προς απόδοση είναι έως 100 ευρώ.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει και για ανηλίκους. Δεν θα επιβάλλονται πλέον πρόστιμα σε δηλώσεις που κατατίθενται για λογαριασμό ανηλίκου ή για φορολογικές υποχρεώσεις που ανάγονται σε περίοδο κατά την οποία ο φορολογούμενος ήταν ανήλικος. Η απαλλαγή καλύπτει και το εισόδημα ανήλικου τέκνου που συνυπολογίζεται στη δήλωση του γονέα.
Τι αλλάζει στον ΦΠΑ και στις τροποποιητικές δηλώσεις
Για τις εκπρόθεσμες δηλώσεις Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ), το πρόστιμο δεν καταργείται πλήρως, αλλά μειώνεται σημαντικά.
Εφόσον δεν προκύπτει φόρος προς καταβολή, το πρόστιμο περιορίζεται στα 100 ευρώ αντί των 250 ή 500 ευρώ που ίσχυαν μέχρι σήμερα, ανάλογα με την κατηγορία επαγγελματία ή επιχείρησης. Παράλληλα, καταργείται το πρόστιμο των 100 ευρώ για τα ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ.
Αλλαγές επέρχονται και στις τροποποιητικές δηλώσεις, δίνοντας «ανάσα» σε φορολογούμενους που επιδιώκουν να διορθώσουν λάθη.
Πλέον δεν θα επιβάλλονται πρόστιμα:
· Σε εκπρόθεσμες τροποποιητικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος φυσικών ή νομικών προσώπων όταν η πρόσθετη φορολογική επιβάρυνση δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ.
· Σε εκπρόθεσμες τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ ή παρακρατούμενων φόρων, εφόσον η αρχική δήλωση είχε κατατεθεί εμπρόθεσμα.
Αναδρομικές επιστροφές για πρόστιμα από το 2024
Η πλέον σημαντική διάσταση της νέας ρύθμισης αφορά την αναδρομική εφαρμογή της.
Οι αλλαγές ισχύουν από τις 19 Απριλίου 2024, γεγονός που σημαίνει ότι φορολογούμενοι οι οποίοι έχουν ήδη πληρώσει πρόστιμα που πλέον καταργούνται ή μειώνονται, θα λάβουν επιστροφές ή συμψηφισμούς.
Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων αναμένεται να εκδώσει οδηγίες για τη διαδικασία ακύρωσης, επανυπολογισμού και επιστροφής των ποσών.
Στην πράξη:
· Αν πρόστιμο δεν έχει ακόμη επιβληθεί ή εισπραχθεί, η διαδικασία σταματά και το ποσό δεν θα αναζητηθεί.
· Αν έχει ήδη βεβαιωθεί ή καταβληθεί, θα επανεξετάζεται και θα διαγράφεται ή θα μειώνεται.
· Στις περιπτώσεις μείωσης –όπως στον ΦΠΑ– η πράξη επιβολής θα τροποποιείται και τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά θα επιστρέφονται ή θα συμψηφίζονται.
Με τις νέες ρυθμίσεις, το οικονομικό επιτελείο επιχειρεί να βάλει φρένο σε ένα σύστημα που επί χρόνια αντιμετώπιζε με τον ίδιο τρόπο τόσο σοβαρές παραβάσεις όσο και τυπικές καθυστερήσεις χωρίς ουσιαστική φορολογική επίπτωση.