Με μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην τιμή παραγωγού και την τιμή στο ράφι ξεκινά η νέα ελαιοκομική περίοδος. Το ελαιόλαδο εκτιμάται ότι θα πωλείται περίπου στα 8,5 ευρώ το λίτρο, ενώ σήμερα ο παραγωγός εισπράττει περίπου 3,70 έως 4 ευρώ το κιλό. Για αρκετές ελληνικές εκμεταλλεύσεις, μάλιστα, η τιμή αυτή δεν αρκεί για να καλύψει το πραγματικό κόστος παραγωγής.
Την εικόνα της αγοράς περιέγραψε ο πρόεδρος της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ελαιολάδου, Μανώλης Γιαννούλης, επισημαίνοντας τις πιέσεις που αντιμετωπίζει ο κλάδος ενόψει της νέας συγκομιδής.
Γιατί το ελαιόλαδο φτάνει στα 8,5 ευρώ στο ράφι;
Η διαφορά μεταξύ της τιμής που εισπράττει ο παραγωγός και εκείνης που συναντά ο καταναλωτής στο σούπερ μάρκετ δεν αποτελεί στο σύνολό της εμπορικό κέρδος.
Από το χωράφι μέχρι το ράφι μεσολαβούν η τυποποίηση, η συσκευασία, η μεταφορά, η αποθήκευση, η εμπορία, το περιθώριο των διαφορετικών κρίκων της αλυσίδας και οι φόροι. Το αποτέλεσμα είναι η τελική τιμή να εκτιμάται περίπου στα 8,5 ευρώ ανά λίτρο, παρά το γεγονός ότι η τιμή παραγωγού βρίσκεται πολύ χαμηλότερα.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ωστόσο, εντοπίζεται πλέον στο ίδιο το χωράφι. Σε αρκετές περιπτώσεις το κόστος για να παραχθεί και να συγκομιστεί ένα κιλό ελαιολάδου είναι μεγαλύτερο από την τιμή στην οποία μπορεί να το πουλήσει ο παραγωγός.
Πόσο κοστίζει πραγματικά η παραγωγή ενός κιλού ελαιολάδου;
Το κόστος παρουσιάζει τεράστιες αποκλίσεις ανάλογα με το είδος του ελαιώνα, τη μορφολογία του εδάφους και κυρίως τη δυνατότητα χρήσης μηχανημάτων.
Σε έναν παραδοσιακό ξηρικό ελαιώνα, ο οποίος βρίσκεται σε επικλινές έδαφος και δεν μπορεί να μηχανοποιηθεί, το πραγματικό κόστος υπολογίζεται στα 5,31 ευρώ ανά κιλό.
Σε έναν παραδοσιακό ελαιώνα όπου είναι δυνατή η χρήση μηχανικών μέσων, το κόστος υποχωρεί στα 4,67 ευρώ ανά κιλό.
Η εικόνα αλλάζει θεαματικά στους υπερεντατικούς αρδευόμενους ελαιώνες, όπου η συγκομιδή πραγματοποιείται μηχανικά και περιορίζεται σημαντικά η εξάρτηση από τα εργατικά χέρια. Εκεί το κόστος μπορεί να πέσει στα 3,08 ευρώ ανά κιλό.
Πωλούν οι Έλληνες παραγωγοί κάτω από το κόστος;
Για σημαντικό μέρος των παραδοσιακών καλλιεργειών, τα στοιχεία δείχνουν ότι η σημερινή τιμή παραγωγού των 3,70-4 ευρώ ανά κιλό βρίσκεται χαμηλότερα από το υπολογιζόμενο κόστος των 4,67 έως 5,31 ευρώ.
Αυτό σημαίνει ότι ειδικά οι μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις σε ορεινές ή επικλινείς περιοχές βρίσκονται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: εάν οι τιμές παραμείνουν σε αυτά τα επίπεδα, η συγκομιδή μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μην καλύπτει τα έξοδά της.
Η διαφορά είναι ιδιαίτερα σημαντική για την Ελλάδα, καθώς μεγάλο μέρος της εγχώριας ελαιοκαλλιέργειας εξακολουθεί να βασίζεται στο παραδοσιακό μοντέλο και όχι σε μεγάλες, πλήρως μηχανοποιημένες εκμεταλλεύσεις.
Πόσο ελαιόλαδο καταναλώνεται στην Ελλάδα;
Η εγχώρια κατανάλωση υπολογίζεται περίπου στους 100.000 τόνους ετησίως. Την ίδια στιγμή, περίπου 50.000 τόνοι ελληνικού ελαιολάδου που κατευθύνονται στις εξαγωγές φεύγουν χύμα.
Πρόκειται για μία από τις χρόνιες αδυναμίες του ελληνικού ελαιοκομικού τομέα. Το προϊόν εξάγεται χωρίς την προστιθέμενη αξία που δημιουργούν η τυποποίηση, το ελληνικό brand και η απευθείας παρουσία στις ξένες αγορές.
Οι εξαγωγές τυποποιημένου ελληνικού ελαιολάδου κινούνται επίσης περίπου στους 50.000 τόνους, με τον πρόεδρο του ΣΕΒΙΤΕΛ Κώστα Κουτσιούμπη να επισημαίνει την ανάγκη για ισχυρότερη και περισσότερο οργανωμένη προβολή του ελληνικού προϊόντος στο εξωτερικό.
Γιατί η εγκατάλειψη των ελαιώνων προκαλεί ανησυχία;
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο εισόδημα των παραγωγών. Η AEMO προειδοποιεί ότι η παρατεταμένη οικονομική πίεση μπορεί να απειλήσει τη βιωσιμότητα ενός μοντέλου καλλιέργειας με ιδιαίτερη κοινωνική, περιβαλλοντική και εδαφική σημασία.
Οι παραδοσιακοί ελαιώνες αποτελούν βασικό κομμάτι της οικονομικής δραστηριότητας πολλών ορεινών και αγροτικών περιοχών. Παράλληλα, η συστηματική καλλιέργειά τους συμβάλλει στη συγκράτηση του εδάφους και στον περιορισμό της διάβρωσης, ενώ διατηρεί ενεργές εκτάσεις που διαφορετικά κινδυνεύουν να εγκαταλειφθούν.
Η οικονομική εξίσωση γίνεται επομένως κρίσιμη: όταν επί σειρά ετών το κόστος είναι υψηλότερο από το έσοδο, η συνέχιση της καλλιέργειας γίνεται ολοένα δυσκολότερη.
Ανάλογες πιέσεις καταγράφονται και σε άλλες μεγάλες ελαιοπαραγωγικές χώρες της Μεσογείου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο κλάδος, η ιταλική παραγωγή ελαιολάδου έχει μειωθεί κατά 37,6% μέσα σε δύο δεκαετίες.
Το μεγάλο στοίχημα για το ελληνικό ελαιόλαδο
Το ζήτημα για την ελληνική παραγωγή δεν είναι μόνο πόσο ελαιόλαδο θα βγει από τα ελαιοτριβεία, αλλά και με ποιο κόστος παράγεται και με ποια προστιθέμενη αξία φτάνει στις διεθνείς αγορές.
Ο πρόεδρος του ΣΕΒΙΤΕΛ επισημαίνει το έλλειμμα οργανωμένης προβολής του ελληνικού ελαιολάδου στο εξωτερικό, φέρνοντας ως παράδειγμα την ισχυρότερη παρουσία της Τουρκίας στις μεγάλες διεθνείς εκθέσεις.
Έτσι δημιουργείται μια ιδιόμορφη αντίφαση: ο καταναλωτής εξακολουθεί να βλέπει ακριβό ελαιόλαδο στο ράφι, ενώ ένα σημαν