Η Κομισιόν παρουσίασε τον Νόμο για την Οικονομικά Προσιτή Στέγαση (Affordable Housing Act) προτείνοντας κοινό πλαίσιο που θα επιτρέπει σε πόλεις, περιφέρειες και κράτη-μέλη να περιορίζουν τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, όταν αυτές επιδεινώνουν τη στεγαστική κρίση. Στόχος είναι οι τοπικές Αρχές να αποκτήσουν μεγαλύτερη νομική ασφάλεια, χωρίς η Ευρωπαϊκή Ένωση να αναλάβει την αρμοδιότητα της στεγαστικής πολιτικής.
Η Επιτροπή επικαλείται στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου, σύμφωνα με τα οποία για το 51% των Ευρωπαίων που κατοικούν σε πόλεις η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγη αποτελεί άμεσο και επείγον ζήτημα.
«Πριν από έναν χρόνο υποσχέθηκα να αντιμετωπίσω το πρόβλημα της οικονομικά προσιτής στέγασης στην Ευρώπη. Σήμερα κάνουμε ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση» δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Επισήμανε ότι εργαζόμενοι σε βασικές υπηρεσίες και φοιτητές αδυνατούν να κατοικήσουν στις περιοχές όπου εργάζονται ή σπουδάζουν.
Η ανάπτυξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων στην ΕΕ
Η Κομισιόν αναφέρει ότι η δραστηριότητα στις τέσσερις μεγαλύτερες πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης αυξήθηκε κατά 93% από το 2018 έως το 2024, προσεγγίζοντας τον διπλασιασμό της.
Οι τουριστικές μισθώσεις συγκεντρώνονται κυρίως σε περιοχές όπου η στεγαστική πίεση είναι ήδη έντονη. Στο κέντρο της Μαδρίτης καταγράφονται περίπου 40 βραχυχρόνιες μισθώσεις ανά 100 κατοικίες που προσφέρονται για μακροχρόνια ενοικίαση. Στο Ζάγκρεμπ, περισσότερο από το 19% των κατοικιών παραμένει κενό.
Πολλές ευρωπαϊκές πόλεις έχουν ήδη επιβάλει ή εξετάζουν κανόνες για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Η μετατροπή κατοικιών σε τουριστικά καταλύματα μπορεί να μειώνει το διαθέσιμο απόθεμα για μακροχρόνια μίσθωση και να αυξάνει το κόστος κατοικίας, ιδίως σε περιοχές με περιορισμένη προσφορά.
Μέχρι σήμερα, όμως, αρκετοί τέτοιοι περιορισμοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με δικαστικές προσφυγές, καθώς αμφισβητήθηκε η συμβατότητά τους με τους κανόνες της ενιαίας αγοράς και το δίκαιο της ΕΕ.
Νομική σαφήνεια για δήμους και περιφέρειες
Η πρόταση της Επιτροπής επιδιώκει να αποσαφηνίσει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες εθνικές, περιφερειακές και τοπικές Αρχές μπορούν να παρεμβαίνουν για να προστατεύσουν την οικονομικά προσιτή και διαθέσιμη κατοικία.
Το προτεινόμενο πλαίσιο αφορά μέτρα για την κατοικία που ενδέχεται να επηρεάζουν την ενιαία αγορά. Οι αποφάσεις για την εφαρμογή περιορισμών, το είδος τους και την έκτασή τους παραμένουν στην ευθύνη των κρατών-μελών, των περιφερειών και των δήμων.
Ο επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιόργκενσεν, έκανε λόγο για «στεγαστική κρίση» και ανέφερε ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα προκαλείται από τη «βραχυχρόνια μίσθωση». Τόνισε την ανάγκη άμεσης δράσης, υπογραμμίζοντας ότι «η στέγαση δεν είναι μόνο εμπόρευμα, αλλά δικαίωμα και θεμελιώδης πυλώνας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας».
Ο ίδιος επισήμανε ότι, πέρα από την ανέγερση και ανακαίνιση κατοικιών, απαιτείται αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος, ιδιαίτερα στις περιοχές που αντιμετωπίζουν οξύτερες στεγαστικές δυσκολίες.
Η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Επιτροπής, Τερέσα Ριμπέρα, ανέφερε ότι οι δημόσιες αρχές έχουν ευθύνη να παρέμβουν όταν η αγορά δεν εξασφαλίζει ένα βασικό αγαθό όπως η προσιτή στέγη. Υποστήριξε ότι ο νέος νόμος προσφέρει στις τοπικές αρχές την αναγκαία ασφάλεια δικαίου για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.
«Περιοχές υπό στεγαστική πίεση»
Βασικός άξονας της πρότασης είναι η αναγνώριση των «περιοχών υπό στεγαστική πίεση» (areas under housing stress), μέσω κοινής ευρωπαϊκής μεθοδολογίας.
Για την αξιολόγηση θα μπορούν να χρησιμοποιούνται δείκτες όπως η σχέση ανάμεσα στις τιμές των κατοικιών και τα εισοδήματα των κατοίκων, καθώς και στοιχεία που καταγράφουν τη διαθεσιμότητα και την οικονομική προσιτότητα της στέγασης.
Στις περιοχές αυτές, οι αρμόδιες αρχές θα μπορούν να περιορίζουν τη χρήση κατοικιών για σκοπούς διαφορετικούς από την κύρια κατοικία. Οι δυνατότητες αυτές περιλαμβάνουν περιορισμούς στις βραχυχρόνιες τουριστικές μισθώσεις, στην παρατεταμένη αχρησία ακινήτων και στις δεύτερες κατοικίες.
Κάθε μέτρο θα πρέπει να είναι στοχευμένο, αναγκαίο και αναλογικό. Οι αρχές οφείλουν επίσης να τεκμηριώνουν ότι η παρέμβαση συνδέεται με την αντιμετώπιση των στεγαστικών πιέσεων της συγκεκριμένης περιοχής.
Προϋποθέσεις για περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις
Για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, η Επιτροπή διευκρινίζει ότι οι περιορισμοί πρέπει να αφορούν δραστηριότητες που αφαιρούν κατοικίες από τη μακροχρόνια χρήση. Ιδιαίτερη βαρύτητα θα δίνεται στην κλίμακα, τη συχνότητα και τον εμπορικό χαρακτήρα της δραστηριότητας, όταν αυτά επιβαρύνουν τη στεγαστική κατάσταση.
Πριν από την επιβολή περιορισμών, οι τοπικές αρχές θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις έχουν προκαλέσει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομική προσιτότητα ή στη διαθεσιμότητα κατοικιών επί τουλάχιστον τρία χρόνια.
Θα πρέπει ακόμη να τεκμηριώνουν ότι δεν μπορεί να επιτευχθεί το ίδιο αποτέλεσμα με μέτρα λιγότερο περιοριστικά. Παράλληλα, οι αρχές θα οφείλουν να εφαρμόζουν και να επιβάλλουν τον ευρωπαϊκό κανονισμό για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων καταχώρισης και της αφαίρεσης ή απενεργοποίησης αγγελιών που δεν τηρούν τους κανόνες.
Το πλαίσιο καλύπτει επίσης παρεμβάσεις που αφορούν την απόκτηση ή τη χρήση κατοικιών, όπως οι δεύτερες κατοικίες και η μακροχρόνια κενότητα ακινήτων. Η Επιτροπή προβλέπει ότι όροι συνδεδεμένοι με την αγορά ακινήτων δεν θα μπορούν να έχουν αναδρομική ισχύ και ότι θα απαιτούνται κατάλληλες μεταβατικές ρυθμίσεις.