Οι τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, η ετήσια άνοδος 150% στο φυσικό αέριο και η αναστολή παραδόσεων σαουδαραβικού αργού προς την Ευρώπη διαμορφώνουν νέα πίεση για κυβερνήσεις, νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι απειλές για βασικές ενεργειακές διαδρομές ενισχύουν τον κίνδυνο ενός νέου ενεργειακού σοκ.
Οι αυξήσεις μεταφέρονται ήδη στην καθημερινότητα, με τη βενζίνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση να είναι ακριβότερη κατά 24% σε σχέση με έναν χρόνο πριν και το ντίζελ κατά 38%. Το κόστος των αεροπορικών καυσίμων έχει υπερδιπλασιαστεί, ενώ οι κυβερνήσεις εξετάζουν παρεμβάσεις για να περιορίσουν τις συνέπειες της ακρίβειας.
Η δημοσιονομική δυνατότητα για γενικευμένες επιδοτήσεις εμφανίζεται περιορισμένη σε σχέση με την προηγούμενη ενεργειακή κρίση. Στις επιλογές που συζητούνται περιλαμβάνονται έκτακτοι φόροι στα κέρδη ενεργειακών ομίλων, χρήση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, μειώσεις φόρων στα καύσιμα και στοχευμένη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών.
Η ενεργειακή ακρίβεια αποκτά και πολιτική διάσταση, καθώς αναμένονται εκλογές σε οκτώ κράτη-μέλη της ΕΕ, μεταξύ τους η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία. Το κόστος μετακίνησης, ηλεκτρικής ενέργειας και θέρμανσης αναμένεται να επηρεάσει την πολιτική αντιπαράθεση στις χώρες αυτές.
Η Aramco αναστέλλει παραδόσεις προς Ευρωπαίους πελάτες
Οι Ευρωπαίοι πελάτες της Saudi Aramco αναμένεται να μη λάβουν τις προγραμματισμένες ποσότητες σαουδαραβικού αργού τον επόμενο μήνα, μετά την επίθεση με drones που έθεσε εκτός λειτουργίας τον βασικό αγωγό της Σαουδικής Αραβίας προς την Ερυθρά Θάλασσα.
Πηγές που επικαλείται το Bloomberg ανέφεραν ότι η Saudi Aramco έχει ενημερώσει τουλάχιστον δύο ευρωπαϊκά διυλιστήρια πως δεν θα εκτελέσει τις προγραμματισμένες παραδόσεις αργού για τον επόμενο μήνα. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, η απόφαση καλύπτει όλους τους Ευρωπαίους αγοραστές, χωρίς να έχει δημοσιοποιηθεί επίσημα.
Οι ευρωπαϊκές εταιρείες προμηθεύονται συνήθως σαουδαραβικό πετρέλαιο μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων που προβλέπουν συγκεκριμένες μηνιαίες ποσότητες. Οι παραδόσεις αυτές είναι εκείνες που φέρεται να αναστέλλονται.
Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο σε νέα υψηλά
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το πετρέλαιο έχουν διαμορφωθεί ξανά πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, περίπου 50% υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο στο Ιράν. Οι αγορές παραγώγων δεν δείχνουν προσδοκία άμεσης αποκλιμάκωσης, καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή απειλεί περισσότερες οδούς ενεργειακού εφοδιασμού.
Η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς για το φυσικό αέριο κινείται στα 81 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καταγράφοντας αύξηση 150% σε ετήσια βάση. Αναλυτές εκτιμούν ότι η τιμή θα μπορούσε να προσεγγίσει ακόμη και τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Στη Γερμανία, η μέση τιμή του ντίζελ έφθασε τα 2,45 ευρώ το λίτρο και της βενζίνης τα 2,31 ευρώ, σύμφωνα με την ADAC. Στην Ολλανδία, η βενζίνη διαμορφώθηκε στα 2,73 ευρώ και το ντίζελ στα 2,78 ευρώ το λίτρο, ενώ αυξήσεις καταγράφονται επίσης σε Δανία και Φινλανδία. Στην Ελλάδα, η μέση τιμή της βενζίνης πλησιάζει τα 2,20 ευρώ ανά λίτρο.
Συζήτηση για ευρωπαϊκό φόρο στα υπερκέρδη
Η επιβολή έκτακτης φορολόγησης στα υπερκέρδη ενεργειακών εταιρειών αποτελεί αντικείμενο συζήτησης μεταξύ ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Στη συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της ΕΕ στο Δουβλίνο, ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάσει μοντέλα φορολόγησης των κερδών πετρελαϊκών εταιρειών.
«Αρκετά κράτη-μέλη ζητούν εδώ και καιρό να παρουσιαστούν σχετικά μοντέλα», δήλωσε, ζητώντας συγκεκριμένες προτάσεις έως τον επόμενο μήνα.
Ο Λαρς Κλίνγκμπαϊλ υποστήριξε ότι οι πολίτες θεωρούν πως πετρελαϊκές εταιρείες αξιοποιούν την κρίση για υψηλές χρεώσεις και αυξημένα κέρδη, ενώ νοικοκυριά και επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενα έξοδα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί επιφυλάξεις για τη δημιουργία ενιαίου μηχανισμού. Ο επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ, Βάλντις Ντομπρόβσκις, δήλωσε ότι η Κομισιόν δεν σχεδιάζει «σε αυτό το στάδιο» πανευρωπαϊκό σύστημα φορολόγησης. Διευκρίνισε όμως ότι είναι διαθέσιμη για διάλογο, ενώ τα κράτη-μέλη μπορούν να θεσπίσουν δικούς τους έκτακτους φόρους.
Έκτακτη σύνοδο G7 προαναγγέλλει ο Μακρόν
Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν προανήγγειλε έκτακτη σύνοδο της G7 για τα ενεργειακά ζητήματα. Μεταξύ των θεμάτων που αναμένεται να τεθούν είναι η πιθανότητα συντονισμένης χρήσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου.
«Τις επόμενες εβδομάδες θα πραγματοποιήσουμε μια σύνοδο της G7 αφιερωμένη στα ενεργειακά ζητήματα, με στόχο να ενισχύσουμε τη συνεργασία και να αποφύγουμε περιττές εντάσεις μεταξύ των χωρών της G7 και των βασικών εταίρων μας», δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος.
Η ανακοίνωση ακολούθησε σύσκεψη διαχείρισης κρίσης στο Μέγαρο των Ιλσίων, κατά την οποία οι επικεφαλής των γαλλικών υπηρεσιών πληροφοριών ενημέρωσαν πολιτικούς αρχηγούς και υποψηφίους για τις προεδρικές εκλογές σχετικά με κινδύνους που συνδέονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
«Η κατάσταση που αντιμετωπίζουμε είναι σοβαρή λόγω της διεθνούς συγκυρίας και των συνεπειών των πολέμων. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να παραμείνουμε ενωμένοι», τόνισε ο Μακρόν.
Η γαλλική κυβέρνηση αναζητά πρόσθετες προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς σχεδιάζει δημοσιονομική προσαρμογή ύψους 54 δισ. ευρώ για το επόμενο έτος. Ο Μακρόν ανέφερε ότι εξετάζονται στοχευμένα μέτρα στήριξης, χωρίς να δεσμευθεί για οριζόντια παρέμβαση στις τιμές.
Το ενεργειακό ζήτημα τέθηκε στις συνομιλίες του με ηγέτες της Σαουδικής Αραβίας, του Ιράκ, του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Παράλληλα, αναμένεται να συζητήσει με τον πρωθυπουργό του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ για το εμπόριο πετρελαϊκών προϊόντων και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Ο Γάλλος πρόεδρος έχει ζητήσει από τους υπουργούς του «πλήρη κινητοποίηση» για τον εφοδιασμό και τις τιμές, ενώ επιδιώκει την «ειρηνική επαναλειτουργία» των Στενών του Ορμούζ.
Μέτρα σε Ιταλία, Ισπανία και Γερμανία
Στην Ιταλία, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι ανακοίνωσε ότι από το επόμενο έτος θα καταργήσει τα τέλη κυκλοφορίας για 14,5 εκατομμύρια αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες. Το δημοσιονομικό κόστος του μέτρου υπολογίζεται σε περισσότερα από 2 δισ. ευρώ.
Η απόφαση προστίθεται στη μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο ντίζελ, η οποία έχει ήδη κοστίσει 2,8 δισ. ευρώ. Η Μελόνι ανέφερε ότι η κυβέρνηση επέλεξε να μεταφέρει πόρους από προσωρινές παρεμβάσεις για τις τιμές των καυσίμων σε μόνιμο μέτρο για πολίτες που χρησιμοποιούν καθημερινά αυτοκίνητο ή μοτοσικλέτα για εργασία και οικογενειακές υποχρεώσεις.
Η Ισπανία διπλασίασε από την 1η Σεπτεμβρίου την έκπτωση φόρου στο ντίζελ, στα 0,20 ευρώ ανά λίτρο. Η παρέμβαση ακολούθησε αύξηση 15,7% στην τιμή του ντίζελ μέσα στον Ιούλιο.
Στη Γερμανία, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει δεσμευθεί για «σύντομα» νέα μέτρα απέναντι στις τιμές-ρεκόρ. Το Βερολίνο είχε μειώσει για δύο μήνες τους φόρους στα καύσιμα, όμως η παρέμβαση ολοκληρώθηκε ενώ η νέα ένταση στη Μέση Ανατολή ενίσχυε περαιτέρω τις τιμές πετρελαίου.
Η πολιτική πίεση στον Μερτς αυξήθηκε μετά τη βαριά ήττα του CDU από το ακροδεξιό AfD στις περιφερειακές εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ. Το AfD επιχειρεί να αξιοποιήσει τη δυσαρέσκεια για το ενεργειακό κόστος, ζητώντας επιστροφή στις φθηνές εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου, τις οποίες η Ευρώπη περιόρισε σε μεγάλο βαθμό μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Πιερρακάκης: Προσωρινές και στοχευμένες παρεμβάσεις
Ο πρόεδρος του Eurogroup και υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, επισήμανε την ανάγκη προσεκτικής ευρωπαϊκής αντίδρασης απέναντι στις γεωπολιτικές εξελίξεις και στις αυξημένες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, που βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνεδρίασης.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης ανέφερε ότι τυχόν νέα μέτρα πρέπει να είναι στοχευμένα, προσωρινά και συμβατά με τους δημοσιονομικούς κανόνες.
«Στόχος μας πρέπει να είναι να προστατεύουμε τους πολίτες όταν οι συνθήκες γίνονται δυσκολότερες, χωρίς να δημιουργούμε νέα βάρη για το μέλλον. Να προστατεύουμε το σήμερα, χωρίς να υποθηκεύουμε το αύριο», ανέφερε.
Ο πρόεδρος του Eurogroup υπογράμμισε ότι η ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης συνδέεται άμεσα με την οικονομία, την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια. Προειδοποίησε επίσης ότι οι υψηλότερες αποδόσεις των κρατικών ομολόγων και οι πιο περιοριστικές συνθήκες στις διεθνείς αγορές θα αυξήσουν την πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς.