Η κυβέρνηση ετοιμάζεται να ανακοινώσει την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου το νέο πακέτο μέτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας. Μόνο που ο χειμώνας δεν περιμένει τις κυβερνητικές αποφάσεις. Οι τιμές των καυσίμων πιέζουν ήδη νοικοκυριά και επιχειρήσεις, το κόστος θέρμανσης απειλεί τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και οι διεθνείς εξελίξεις προμηνύουν μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας.
Το βασικό ερώτημα είναι πλέον διαφορετικό από εκείνο των προηγούμενων ενεργειακών κρίσεων. Η Ελλάδα μπορεί να έχει εξασφαλισμένη επάρκεια καυσίμων, αλλά πόσοι Έλληνες θα έχουν την οικονομική δυνατότητα να τα πληρώσουν;
Πρώτη από το τέλος η Ελλάδα σε νέα έρευνα της Eurostat – Μεγάλη δυσαναλογία ωρών εργασίας με μισθούς
Γιατί άλλο πράγμα είναι να υπάρχει πετρέλαιο, φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια στην αγορά και άλλο να μπορεί ένα νοικοκυριό να τα καταναλώσει χωρίς να στερηθεί βασικές ανάγκες.
Τα νέα μέτρα και ο στόχος για το πετρέλαιο θέρμανσης
Σύμφωνα με τις κυβερνητικές ανακοινώσεις, η νέα δέσμη παρεμβάσεων θα περιλαμβάνει επιδότηση στην τιμή του πετρελαίου θέρμανσης, με συμμετοχή του κράτους και των διυλιστηρίων, καθώς και αύξηση του επιδόματος θέρμανσης.
Στήριξη έως 95 εκατ. ευρώ στη βιομηχανία σε δύο φάσεις για το ρεύμα
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει θέσει ως στόχο η τιμή εκκίνησης του πετρελαίου θέρμανσης, στις 15 Οκτωβρίου, να διαμορφωθεί κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο. Το ακριβές ύψος της επιδότησης δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί, καθώς θα εξαρτηθεί από τις διεθνείς τιμές και τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια.
Στο πετρέλαιο κίνησης εφαρμόζεται ήδη κρατική επιδότηση 15 λεπτών ανά λίτρο έως τις 15 Οκτωβρίου, η οποία μαζί με την έκπτωση των διυλιστηρίων φτάνει συνολικά τα 20 λεπτά. Αντίστοιχα, στην αμόλυβδη συνεχίζεται η έκπτωση των 10 λεπτών από τα διυλιστήρια.Το ερώτημα, ωστόσο, είναι πόσο ουσιαστικές θα αποδειχθούν αυτές οι παρεμβάσεις εάν η ενεργειακή κρίση συνεχιστεί επί μήνες.
Επιδότηση σήμερα, νέος λογαριασμός αύριο;
Η κυβερνητική στρατηγική βασίζεται σε στοχευμένες ενισχύσεις και επανεξέταση των μέτρων ανά δεκαπενθήμερο, ανάλογα με την πορεία των διεθνών τιμών.
Από την πλευρά της, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι με αυτόν τον τρόπο μπορεί να κατευθύνει τους διαθέσιμους πόρους σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη, χωρίς να διακινδυνεύσει τη δημοσιονομική σταθερότητα. Αλλά εδώ βρίσκεται και η βασική αδυναμία μιας πολιτικής προσωρινών επιδοτήσεων: δεν μειώνει μόνιμα το κόστος της ενέργειας, απλώς περιορίζει για ένα διάστημα την επιβάρυνση του καταναλωτή. Ένα νοικοκυριό δεν αγοράζει πετρέλαιο μόνο για δεκαπέντε ημέρες. Χρειάζεται θέρμανση για τέσσερις ή πέντε μήνες. Και η οικονομική του αντοχή δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ύψος μιας επιδότησης, αλλά από το άθροισμα όλων των λογαριασμών που καλείται να πληρώσει.
Το κράτος επιδοτεί, αλλά εξακολουθεί να εισπράττει φόρους
Η κυβέρνηση απορρίπτει μέχρι στιγμής τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα, επιλέγοντας την επιδότηση στην αντλία και τις στοχευμένες ενισχύσεις. Επικαλείται το δημοσιονομικό κόστος μιας μόνιμης φορολογικής παρέμβασης και την ανάγκη προστασίας των δημοσίων οικονομικών.
Από την άλλη πλευρά, η αντιπολίτευση θέτει το ερώτημα αν μπορούν να αξιοποιηθούν φορολογικά εργαλεία ώστε να μειωθεί η τιμή στην πηγή και όχι να επιστρέφεται εκ των υστέρων μέρος της επιβάρυνσης. Η συζήτηση αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον καθώς η αύξηση των τιμών μπορεί να ενισχύσει και τις εισπράξεις ΦΠΑ ανά λίτρο, εφόσον η κατανάλωση δεν μειωθεί αντίστοιχα.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει ζητήσει ευρωπαϊκή δημοσιονομική ευελιξία ώστε πρόσθετα έσοδα ΦΠΑ από τις υψηλές τιμές να μπορούν να επιστρέφουν στους καταναλωτές μέσω στοχευμένων ενισχύσεων.
Ενεργειακός κόμβος με ακριβούς λογαριασμούς
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, βαθύτερη αντίφαση. Η Ελλάδα επιχειρεί να αναβαθμίσει τον γεωπολιτικό της ρόλο ως ενεργειακός κόμβος στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Επενδύσεις σε υποδομές φυσικού αερίου, διασυνδέσεις και διεθνείς ενεργειακές συμφωνίες παρουσιάζονται ως σημαντικά βήματα για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας. Ασφαλώς πρόκειται για σημαντική επιδίωξη. Μόνο που η ενεργειακή ασφάλεια δεν ταυτίζεται με την ενεργειακή προσιτότητα. Τι κερδίζει τελικά ο καταναλωτής από τον αναβαθμισμένο ενεργειακό ρόλο της χώρας, εάν εξακολουθεί να πληρώνει υψηλές τιμές για ηλεκτρικό ρεύμα, θέρμανση και καύσιμα;
Και κυρίως, ποια είναι η μακροπρόθεσμη πολιτική που θα περιορίσει την έκθεση της ελληνικής οικονομίας στις διεθνείς ενεργειακές διακυμάνσεις;
Πετρέλαιο θέρμανσης: Στόχος κάτω από 1,75 ευρώ – Τι αλλάζει σε επιδότηση και επίδομα
Ο χειμώνας δεν θα δοκιμάσει μόνο τα καλοριφέρ
Το ενεργειακό κόστος δεν σταματά στην πόρτα του σπιτιού. Το πληρώνει ο αγρότης που χρειάζεται πετρέλαιο για την παραγωγή, ο μεταφορέας που μετακινεί προϊόντα, ο αρτοποιός που λειτουργεί τους φούρνους του, ο μικρός επιχειρηματίας που προσπαθεί να συγκρατήσει τα λειτουργικά του έξοδα.
Και ένα μέρος αυτού του κόστους κινδυνεύει να μεταφερθεί στις τελικές τιμές των προϊόντων. Επομένως, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο πόσο θα κοστίζει το πετρέλαιο θέρμανσης ή ο λογαριασμός ρεύματος. Αφορά συνολικά την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Οι κυβερνητικές εξαγγελίες της Τετάρτης θα αποτελέσουν ένα πρώτο τεστ. Θα δείξουν πόσα χρήματα είναι διατεθειμένη να διαθέσει η κυβέρνηση, ποιοι θα ενισχυθούν και πόσο θα μειωθεί η άμεση επιβάρυνση. Δεν θα απαντήσουν, όμως, από μόνες τους στο μεγαλύτερο ερώτημα: τι θα συμβεί εάν οι υψηλές τιμές παραμείνουν μέχρι την άνοιξη;
Γιατί η πραγματική επιτυχία της ενεργειακής πολιτικής δεν μετριέται μόνο σε κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, ενεργειακές συμφωνίες και επενδύσεις δισεκατομμυρίων. Μετριέται και σε κάτι πολύ πιο απλό, αν μια οικογένεια μπορεί να ανάψει τη θέρμανση χωρίς να φοβάται τον λογαριασμό που θα ακολουθήσει.