Στην περιοχή όπου το 2024 εκδηλώθηκε σοβαρή ελληνοτουρκική ένταση επιστρέφει το ενδιαφέρον για το υποθαλάσσιο καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου, καθώς η γαλλική Nexans προετοιμάζει την επανέναρξη των ερευνών στις αρχές Νοεμβρίου. Η κινητικότητα συμπίπτει με προγραμματισμένη αεροναυτική άσκηση τεσσάρων χωρών κοντά στην Κάσο, ενώ η Αθήνα ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται να ζητήσει άδεια από την Τουρκία για την υλοποίηση του έργου.
Η ανάδοχος εταιρεία έχει κινήσει τις διαδικασίες προς τις αρμόδιες Αρχές Ελλάδας και Κύπρου για την πραγματοποίηση των ερευνών και την έκδοση των απαραίτητων ναυτιλιακών αναγγελιών (NAVTEX). Πρόκειται για το επόμενο ουσιαστικό βήμα στην προσπάθεια προώθησης του Great Sea Interconnector (GSI), ενός έργου στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή σύνδεση της Κύπρου με την Ευρώπη.
Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει ότι οποιαδήποτε διαδικασία αδειοδότησης αφορά αποκλειστικά τις αρμόδιες ελληνικές Αρχές, χωρίς να αναγνωρίζεται δικαίωμα έγκρισης σε τρίτη χώρα.
Το γαλλικό πλοίο και οι νέες έρευνες
Τις βυθομετρικές εργασίες αναμένεται να πραγματοποιήσει το εξειδικευμένο πλοίο VB Abeille Marengo, υπό γαλλική σημαία, το οποίο διαθέτει ηχοβολιστικά συστήματα για τη λεπτομερή χαρτογράφηση του βυθού πριν από την πόντιση του καλωδίου.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Σταύρου Ιωαννίδη, οι εργασίες προγραμματίζεται να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2026, χωρίς να αποκλείεται παράταση.
Το ακριβές σημείο έναρξης δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Μέρος των ερευνών προβλέπεται να διεξαχθεί εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, με πιθανές περιοχές βόρεια της Κρήτης ή μεταξύ Κάσου και Καρπάθου.
Για τις θαλάσσιες περιοχές ελληνικής αρμοδιότητας προβλέπεται η έκδοση NAVTEX από τον σταθμό Ηρακλείου. Η Nexans έχει διαψεύσει ότι πραγματοποιεί ή σχεδιάζει επαφές με τις τουρκικές Αρχές για τις συγκεκριμένες εργασίες, διευκρινίζοντας ότι συνεργάζεται με τον φορέα υλοποίησης και τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές υπηρεσίες.
Τετραμερής αεροναυτική άσκηση στην ευρύτερη περιοχή της Κάσου
Ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία αποκτά η προγραμματισμένη αεροναυτική άσκηση με τη συμμετοχή Ελλάδας, Κύπρου, Ιταλίας και Γαλλίας, στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Ρόδου, της Καρπάθου και της Κάσου.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του τηλεοπτικού ρεπορτάζ, η άσκηση αναμένεται να αρχίσει στις αρχές της επόμενης εβδομάδας, σε μια περίοδο κατά την οποία προετοιμάζεται η επιστροφή των ερευνητικών πλοίων. Η χρονική σύμπτωση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, χωρίς να έχει ανακοινωθεί επίσημη σύνδεση της άσκησης με τις εργασίες του καλωδίου.
Η Άγκυρα κρατά χαμηλούς τόνους, αλλά επιμένει στις αξιώσεις της
Μέχρι στιγμής δεν έχει εκδηλωθεί νέα τουρκική παρεμπόδιση των εργασιών. Η Άγκυρα, ωστόσο, εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι πρέπει να υπάρχει προηγούμενη ενημέρωση και συνεννόηση για έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της.
Η Αθήνα απορρίπτει το ενδεχόμενο να ζητήσει τουρκική άδεια. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης έχει διευκρινίσει ότι η Ελλάδα δεν έχει συνεννοηθεί με Αρχές άλλου κράτους, πέραν της Γαλλίας και της Κύπρου.
Το κρίσιμο σημείο θα έρθει όταν οι έρευνες επεκταθούν πέρα από τα ελληνικά χωρικά ύδατα. Τότε θα φανεί εάν η Τουρκία θα περιοριστεί σε διπλωματικές διαμαρτυρίες ή θα επιχειρήσει να παρέμβει στην περιοχή.
Το προηγούμενο του 2024 και οι πιέσεις στη Λιβύη
Η Κάσος είχε βρεθεί στο επίκεντρο ελληνοτουρκικής έντασης τον Ιούλιο του 2024, όταν τουρκικά πολεμικά πλοία εμφανίστηκαν κοντά στο ιταλικό ερευνητικό Ievoli Relume, κατά τη διάρκεια εργασιών για την ίδια ηλεκτρική διασύνδεση.
Η Τουρκία στηρίζει τις αξιώσεις της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο απορρίπτει η ελληνική πλευρά. Παράλληλα, σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, η Άγκυρα επιδιώκει την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, ώστε να ενισχύσει την επιχειρηματολογία της. Τέτοια επικύρωση δεν έχει επιβεβαιωθεί.
Η Αθήνα παρακολουθεί τις εξελίξεις, διατηρώντας ανοιχτό τον δίαυλο συνεννόησης με το Κάιρο. Στις 15 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε ο τρίτος γύρος πολιτικών διαβουλεύσεων Ελλάδας – Αιγύπτου για τη Λιβύη, με έμφαση στο διεθνές δίκαιο και στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η στήριξη των ΗΠΑ και τα 657 εκατ. ευρώ της Ευρώπης
Στην εξίσωση προστίθεται η υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει εκφράσει τη στήριξη της Ουάσιγκτον στο έργο, με τις ΗΠΑ να δηλώνουν πρόθυμες να συμβάλουν διπλωματικά στην αντιμετώπιση πιθανών εμποδίων.
Το Great Sea Interconnector, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 1,9 δισ. ευρώ, διαθέτει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 657 εκατ. ευρώ. Στόχος του είναι να συνδέσει την Κύπρο με το ευρωπαϊκό σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας, τερματίζοντας την ηλεκτρική της απομόνωση.
Η επανεκκίνηση των ερευνών αποκτά έτσι ευρύτερη σημασία, καθώς αφορά ένα έργο με άμεσο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον.
Το επόμενο καθοριστικό βήμα είναι η έκδοση των NAVTEX και η έναρξη των βυθομετρήσεων. Η υποβολή των αιτημάτων δεν σημαίνει ότι οι έρευνες έχουν ήδη ξεκινήσει. Η πραγματική δοκιμασία θα έρθει όταν το γαλλικό πλοίο προσεγγίσει τις θαλάσσιες περιοχές όπου η Τουρκία προβάλλει τις αξιώσεις της.
Το ερώτημα πλέον είναι εάν η επιστροφή των ερευνών θα ανοίξει τον δρόμο για την υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης ή θα επαναφέρει την ένταση του 2024 στην Ανατολική Μεσόγειο.